Las Vegas'ın kavurucu güneşi altında, Resorts World Las Vegas'a kurulan geçici olimpik havuzun başında iki kez olimpiyat madalyası kazanmış yüzücü Cody Miller kollarını zafer işareti yaparak duruyordu. MC Hammer'ın "U Can't Touch This" parçası hoparlörlerden yükselirken Miller, erkekler 50 metre kurbağalama yarışını 26,55 saniyeyle bitirdi; bu, onun kişisel rekoru anlamına geliyordu. Ödül olarak cebine 250.000 dolar girdi. Bu sahne, tarihinin ilk Enhanced Games'inin açılış anlarından biriydi; organizatörler tarafından "bilimsel evrim" olarak tanımlanan, eleştirmenler tarafından ise "Steroid Olimpiyatları" olarak adlandırılan tartışmalı bir spor etkinliği.
Enhanced Games Nedir ve Nasıl Ortaya Çıktı?
Enhanced Games fikri, teknoloji girişimcisi Aaron D'Souza tarafından 2023 yılında kamuoyuna duyuruldu. Biyoteknoloji girişimcisi Christian Angermayer'in de kurucu ortaklar arasında yer aldığı bu girişimin destekçileri arasında Peter Thiel ve Donald Trump Jr. bulunuyor. Organizasyonun temel konsepti basit: Performans artırıcı ilaçların yalnızca serbest olmadığı, bizzat teşvik edildiği bir spor etkinliği düzenlemek. Ancak bu ilaçların FDA onaylı olması ve tıbbi denetim altında kullanılması şartı aranıyor.
İlk Enhanced Games'e yüzme, halter ve atletizm branşlarından 42 atlet katıldı. Rekor kırmayı başaran atletlere 1 milyon dolara kadar ödül verilmesi planlandı. Etkinlik öncesinde atletler, Abu Dabi'deki bir tesiste haftalarca karantinaya alınarak kapsamlı tıbbi testlerden, metabolik panellerden, MRI ve BT taramalarından geçirildi. Doping kullanmak isteyen atletler önce tıbbi onay almak, ardından doktorlarla birlikte kendi spor dallarına ve bireysel hedeflerine göre kişiselleştirilmiş bir protokol geliştirmek zorunda kaldı.
Hangi Maddeler Kullanıldı?
Enhanced, bireysel atlet protokollerini kamuoyuyla paylaşmayı reddetti; gerekçe olarak özellikle gençlerin tıbbi denetim olmaksızın bu ilaçları taklit etmesini önlemek istendikleri belirtildi. Ancak organizasyon, etkinlik öncesinde toplu istatistikler yayımladı. Bu verilere göre atletlerin yüzde 91'i testosteron veya testosteron esterleri, yüzde 79'u büyüme hormonu (hGH), yüzde 62'si uyarıcılar (örneğin Adderall), yüzde 50'si metabolik düzenleyiciler, yüzde 41'i eritropoietin (EPO) ve yüzde 29'u anabolik steroid ajanları (örneğin Deca Durabolin) kullandı. Yüzde 5'lik bir kesim ise hormonal destek tedavilerine (örneğin hCG) başvurdu.
Enhanced'in bağımsız tıp komisyonunun başkanı ve spor kardiyologu Dr. Guido Pieles, yalnızca FDA onaylı maddelerin kullanılmasına izin verildiğini vurguladı. Deneysel peptidler, etkinlikleri konusunda yeterli kanıt bulunmadığı gerekçesiyle yasaklandı. Pieles ayrıca EPO'nun kısa mesafe yüzmede geleneksel olarak faydalı sayılmadığını, ancak yüzücülerde daha kısa toparlanma sürelerine katkı sağlayabileceğine dair bulgular elde ettiklerini aktardı.
Sahada Neler Yaşandı?
Yaklaşık 2.500 kişilik kapasiteye sahip mekan, davetiye usulüyle doldu; bilet satışı yapılmadı. Enhanced'e göre 75 yayın organından 250 akredite medya temsilcisi etkinliği takip etti. Açılış töreninde "O Fortuna"nın elektronik versiyonu çalınırken siyah mayolu dansçılar sahnede yer aldı. Her yarış öncesinde atletler WWE güreşçisi edasıyla tanıtıldı. Jumbotron'da zaman zaman teknik aksaklıklar yaşandı, canlı yayın birkaç dakika dondu ve hoparlörler basın toplantısında arıza verdi.
Hava sıcaklığı 34 dereceyi (94 Fahrenheit) aşınca seyircilerin büyük bölümü tribünlerdeki gölgesiz koltuklardan uzak durdu. Halter yarışmaları günün en sıcak saatlerinde yapıldı ve birçok atlet yarışı tamamlayamadı. Avustralyalı yüzücü James Magnussen, "doping protokolü nedeniyle aşırı kas kazandığını ve havuzda batmaya başladığını" belirterek protokolünü geri çekmek zorunda kaldığını ifade etti. Magnussen, tüm yarışlarında sonuncu oldu.
Erkekler 100 metre sprint yarışı üç hatalı çıkışla sekteye uğradı. Doping yapmayan dört atletin üçü —Hunter Armstrong, Tristan Evelyn ve Fred Kerley— kendi branşlarında birinci oldu. Kerley galibiyetin ardından rakiplerini alaya alarak belki biraz daha doping yapmaları gerektiğini söyledi. Barbadoslu atlet Tristan Evelyn ise kadınlar 100 metre koşusunu 11,18 saniyeyle kazandı.
Gecenin tek dünya rekoru en son yarışta geldi: Yunan yüzücü Kristian Gkolomeev, erkekler 50 metre serbest stil finalinde Cam McEvoy'un rekorunu 0,07 saniye kırarak geçti. Arena kırmızı ışıklarla doldu ve jumbotron'a "DÜNYA REKORU" yazısı yansıdı. Ancak canlı yayını izleyen internet kullanıcıları, rekorun Gkolomeev henüz duvarı dokunmadan ilan edildiğini öne sürdü. Enhanced sözcüleri bu iddiayı "internet saçmalığı" olarak nitelendirdi. The Guardian ise jumbotron'daki saatin düzgün senkronize edilmediğini ileri sürdü. Her iki durumda da rekor, diğer uluslararası spor kuruluşlarının resmi kayıtlarında yer almayacak.
Eleştirmenler ve Bilimsel Tartışmalar
Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA), ABD Dopingle Mücadele Ajansı (USADA), Uluslararası Olimpiyat Komitesi ve çeşitli profesyonel spor federasyonları Enhanced Games'i tehlikeli bir emsal olarak sert biçimde eleştirdi. USADA CEO'su Travis Tygart, organizasyonu "ilkeyi kâra feda eden tehlikeli bir palyaço şovu" olarak tanımladı.
Birmingham Üniversitesi Spor, Egzersiz ve Rehabilitasyon Bilimleri Okulu'ndan araştırmacı Martin Chandler, klinik çalışmanın geçerliliğini sorguladı. "Klinik bir çalışmada kontrol grubunun veya deney grubunun aynı şeyi yapması gerekir. Her atletin farklı bir protokol kullandığı açıkça belirtiliyor. Bu bir klinik çalışma değil, vaka derlemesidir" dedi. Aynı kurumdan profesör Ian Boardley ise her atlet farklı ilaç karışımı ve performans artırıcı ekipman (poliüretan mayo gibi) kullandığı için hangi maddenin hangi etkiye yol açtığını ayırt etmenin son derece güç olacağını vurguladı. Boardley ayrıca beş yıllık takip süresinin yeterli olup olmayacağını da sorguladı; zira atlet popülasyonlarının genellikle kısa bir süre sonra madde kullanımını bırakmadığını belirtti.
Dr. Pieles ise klinik çalışmanın kurumsal inceleme kurulu onayıyla geliştirildiğini savundu ve bilimsel akranların çalışma yayımlandıkça endişelerinin bir kısmının giderileceğine inandığını söyledi. Sonuçların beş yıllık onaylı bir klinik çalışma kapsamında yayımlanması planlanıyor.
Atletlerin Gözünden Enhanced Games
Paris Olimpiyatları'nda yüzmede gümüş madalya kazanan İngiliz yüzücü Ben Proud, katılım gerekçesini açık sözlülükle özetledi: "Kanıtlayacak bir şeyim yok. Dünya rekoru büyük para demek. Bu benim geçmiş kariyerimden ne değiştirir? Hiçbir şeyi." Proud, 50 metre serbest stil yarışında 20,98 saniyelik kişisel rekorunu kırdı.
Doping yapmamayı tercih eden Hunter Armstrong ise 2028 Olimpiyatları için uygunluğunu korumak istediğini söyledi. "Protokole karşı bir şeyim yok. Ama ben her zaman doğal yeteneklerimle ne kadar ileri gidebileceğimi görmekten gurur duydum" dedi. Temiz kalan dört atlet, çalışmada kontrol grubu olarak değerlendirildi; ancak bunlardan Armstrong ve Sohib Khaled poliüretan mayo giydiler.
Enhanced'in CEO'su 29 yaşındaki Maximilian Martin, organizasyonun ilk yılda kâr etmeyi hedeflemediğini açıkladı. Zirve töreninde Gkolomeev'e eğilerek saygı gösteren Martin, diğer atletler tarafından havaya kaldırıldı. The Killers grubu 30 dakikalık kapanış konseriyle sahne aldı. Martin mikrofona "Ana akım kültüre ulaştık! Buradayız ve burada kalacağız!" diye bağırdı. YouTube canlı yayını en yüksek noktada 57.000 eş zamanlı izleyiciye ulaştı. Enhanced, oyunları yılda bir kez düzenlemeyi ve ilerleyen yıllarda bisiklet gibi yeni branşlar eklemeyi planladıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Enhanced Games'i kim kurdu ve kimler destekliyor?
Enhanced Games, teknoloji girişimcisi Aaron D'Souza tarafından 2023 yılında duyuruldu. Biyoteknoloji girişimcisi Christian Angermayer da kurucu ortaklar arasında yer alıyor. Peter Thiel ve Donald Trump Jr. organizasyonun destekçileri arasında gösteriliyor.
Etkinlikte hangi performans artırıcı maddeler kullanıldı?
Enhanced'in açıkladığı toplu verilere göre atletlerin yüzde 91'i testosteron veya testosteron esterleri, yüzde 79'u büyüme hormonu, yüzde 62'si uyarıcılar, yüzde 50'si metabolik düzenleyiciler, yüzde 41'i EPO ve yüzde 29'u anabolik steroid ajanları kullandı. Tüm maddeler FDA onaylıydı ve tıbbi denetim altında uygulandı.
Etkinlikte kaç dünya rekoru kırıldı?
Gecenin tek dünya rekoru, son yarış olan erkekler 50 metre serbest stilde Yunan yüzücü Kristian Gkolomeev tarafından kırıldı. Gkolomeev, Cam McEvoy'un rekorunu 0,07 saniye geçti. Ancak bu rekor, diğer uluslararası spor kuruluşlarının resmi kayıtlarında tanınmayacak.
Doping yapmayan atletler nasıl performans sergiledi?
Dört atlet etkinliğe doping kullanmadan katıldı ve kontrol grubu olarak değerlendirildi. Bu atletlerden Hunter Armstrong, Tristan Evelyn ve Fred Kerley kendi branşlarında birinci oldu. Evelyn, kadınlar 100 metre koşusunu 11,18 saniyeyle kazandı.
Bilim insanları Enhanced Games'in klinik çalışmasını nasıl değerlendiriyor?
Birmingham Üniversitesi'nden araştırmacı Martin Chandler, her atletin farklı protokol uygulaması nedeniyle bunun klinik bir çalışma değil vaka derlemesi olduğunu savundu. Profesör Ian Boardley ise farklı ilaç ve ekipman kombinasyonları nedeniyle hangi maddenin hangi etkiye yol açtığının belirlenemeyeceğini ve olası plasebo etkilerinin ayrıştırılamayacağını vurguladı. Enhanced'in tıp komisyonu başkanı Dr. Pieles ise çalışmanın kurumsal inceleme kurulu onayıyla yürütüldüğünü ve sonuçların hakemli dergilerde yayımlanacağını belirtti.
