ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ile kapsamlı bir dizel yakıt anlaşması yapıldığını duyurdu. Anlaşmaya göre Rusya, önce 300 bin ton dizel yakıtı derhal ABD ve küresel pazara salacak, ardından Kasım ayında 500 bin ton, sonrasında ise bir milyon ton daha tedarik edecek. Trump ayrıca Truth Social'daki paylaşımında, Ukrayna'nın saldırılarına maruz kalan Rus rafinerilerinin durumuna bağlı olarak kısa süre içinde üç milyon ton daha sevkiyat yapılabileceğini de ekledi. Haberin ardından ABD Hazine Bakanlığı, Rus dizelinin piyasaya girmesine olanak tanıyan geçici bir lisans düzenledi.
Zelenskiy'den Sert Tepki: 'Savaşa Yatırım'
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, anlaşmayı sert bir dille kınadı. Zelenskiy, söz konusu adımı Vladimir Putin'e yapılmış bir hediye olarak tanımlarken bunun "sonlandırılması gereken, uzatılmaması gereken bir savaşa yapılan yatırım" anlamına geldiğini vurguladı. Sosyal medya paylaşımında ise Rusya'nın dizel yakıtın bedelini "daha fazla terörle" ödeyeceğini ileri sürdü. Zelenskiy aynı zamanda Amerika'nın Ukrayna'ya adil desteğini sürdürmesini ve Rusya ile "zayıf değil, güçlü bir diyalog" kurmasını talep etti.
Yaptırımlar Kısmen Askıya Alındı
Anlaşmanın bir parçası olarak ABD Hazine Bakanlığı'nın Rusya'nın dizel ihracatına yönelik yaptırımları 7 Nisan'a kadar askıya alındığı anlaşılıyor. Öte yandan Amerikan bankalarındaki varlıklar gibi diğer varlıklar hâlâ dondurulmuş durumda. Bu gelişme, ABD Kongresi'nin yakın zamanda Rus petrol ve doğalgazını ithal eden ülkelere yeni yaptırımlar ve gümrük tarifeleri uygulama yetkisi veren ve başkan tarafından imzalanan bir yasanın yürürlüğe girmesinin hemen ardından gelmesi nedeniyle dikkat çekici bir politika dönüşü olarak değerlendiriliyor.
Putin ve Dmitriev'den Olumlu Karşılık
Putin, Cuma günü Trump ile küresel enerji durumu üzerine görüştüğünü açıkladı ve "Rus tarafının ABD pazarına ve genel olarak küresel pazarlara petrol ve petrol ürünleri tedarik etme isteğini teyit ettiğini" söyledi; ancak açıklamasında herhangi bir miktar belirtmedi. Putin'in temsilcisi Kirill Dmitriev de sosyal medyadan yaptığı açıklamada anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını dile getirerek "Rusya-ABD'nin dizel ve enerji alanındaki işbirliğinin dünyaya fayda sağlayacağını" ifade etti.
Uzmanlar Şüpheci: Fiyatlara Etkisi Sınırlı Kalabilir
Quilter Cheviot'tan yatırım stratejisti Tim Armitage, Trump'ın açıkladığı rakamların "nispeten küçük" olduğunu belirtti. İlk parti sevkiyatın yaklaşık 2,25 milyon varile denk geldiğini, buna karşın ABD'nin günlük dizel tüketiminin yaklaşık 3,8 milyon varil olduğunu hatırlatan Armitage, "Bu nedenle ABD'deki benzin fiyatlarında önemli bir fark yaratmayacak" dedi. Armitage, anlaşmayı "Başkan Trump'ın ara seçimler öncesinde enflasyonu düşürmeye yönelik biraz çaresiz bir hamlesi" olarak nitelendirdi. AAA verilerine göre ABD'de ortalama dizel fiyatı şu anda galon başına 6,28 dolar; bu rakam Eylül ayı sonunda ulaşılan rekor seviye olan 6,53 dolardan bir miktar geride. Brent petrolün varil fiyatı ise 103 doların üzerinde seyrediyor; İran'la savaş öncesinde bu rakam yaklaşık 73 dolardı.
Ukrayna'nın Rafineri Saldırıları ve Enerji Krizi
Bu yıl Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine yönelik insansız hava aracı saldırıları nedeniyle Rusya genelinde iki kez ciddi yakıt sıkıntısı yaşandı. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre Rusya'nın dizel üretiminin yaklaşık yüzde 30 oranında azaldığı tahmin ediliyor. Trump bu saldırılardan duyduğu rahatsızlığı dile getirirken bunların yakıt fiyatlarındaki artışın temel nedeni olduğunu savundu. Zelenskiy ise Cuma günü yaptığı açıklamada saldırıların "Rusya'nın Ukrayna'nın enerji sektörüne karşı yıllardır sürdürdüğü terör kampanyasına" bir yanıt olduğunu söyleyerek bu operasyonları savundu.
Anlaşmanın koşulları hâlâ tam anlamıyla netlik kazanmış değil. Trump'ın sosyal medya paylaşımlarına bakıldığında Rusya'nın bu yakıtı küresel pazara tam olarak nasıl tedarik edeceği ve karşılığında ne alacağı belirsizliğini koruyor. BBC, Beyaz Saray'a Rusya'nın bu taahhüt karşılığında ABD'den ne elde edeceğini sordu ancak henüz yanıt alamadı. Anlaşma aynı zamanda Trump'ı Avrupalı müttefiklerinden ve ABD'deki Ukrayna yanlısı politikacılardan gelen eleştirilere açık hale getiriyor; söz konusu kesimler Amerikan başkanının Moskova'nın savaş makinesini finanse etmeye yardımcı olduğunu öne sürüyor. İngiliz hükümeti sözcüsü ise tutumlarının "son derece açık" olduğunu ve Ukrayna'yı desteklemek ile kalıcı bir barış sağlamak için uluslararası ortaklarla çalışmaya devam edeceklerini belirtti.
Sıkça Sorulan Sorular
Trump'ın açıkladığı Rusya dizel anlaşmasının kapsamı nedir?
Trump'a göre Rusya, önce 300 bin ton dizel yakıtı derhal ABD ve küresel pazara salacak, ardından Kasım ayında 500 bin ton, sonrasında bir milyon ton daha tedarik edecek. Bunlara ek olarak, Ukrayna saldırılarından etkilenen Rus rafinerilerinin durumuna bağlı olarak kısa süre içinde üç milyon ton daha sevkiyat yapılabilecek.
Zelenskiy bu anlaşmayı neden eleştirdi?
Zelenskiy anlaşmayı Putin'e yapılmış bir hediye olarak tanımladı ve bunun "sonlandırılması gereken bir savaşa yapılan yatırım" anlamına geldiğini söyledi. Zelenskiy ayrıca Rusya'nın dizel yakıtın bedelini "daha fazla terörle" ödeyeceğini de öne sürdü.
ABD Hazine Bakanlığı yaptırımlar konusunda ne gibi bir adım attı?
ABD Hazine Bakanlığı, Rusya'nın dizel ihracatına yönelik yaptırımları 7 Nisan'a kadar askıya aldı ve Rus dizelinin ABD piyasasına girmesine olanak tanıyan geçici bir lisans düzenledi. Ancak Amerikan bankalarındaki varlıklar gibi diğer yaptırımlar hâlâ yürürlükte.
Uzmanlar anlaşmanın ABD'deki yakıt fiyatlarına etkisi konusunda ne düşünüyor?
Quilter Cheviot'tan yatırım stratejisti Tim Armitage, anlaşmada söz edilen miktarların nispeten küçük olduğunu belirterek ilk parti sevkiyatın yaklaşık 2,25 milyon varile denk geldiğini, oysa ABD'nin günlük dizel tüketiminin 3,8 milyon varil olduğunu hatırlattı. Bu nedenle ABD'deki fiyatlarda önemli bir düşüş yaşanmayacağını ifade etti.
Rusya'nın dizel üretimi neden azaldı?
Ukrayna'nın bu yıl Rus petrol rafinerilerine yönelik gerçekleştirdiği insansız hava aracı saldırıları sonucunda Rusya genelinde iki kez ciddi yakıt sıkıntısı yaşandı. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre Rusya'nın dizel üretimi bu saldırılar nedeniyle yaklaşık yüzde 30 oranında azaldı.
