Toros Dağları'nın yamaçlarında kendiliğinden yetişen menengiç, bu yıl Antalya'nın Akseki ilçesinde önceki yıllara kıyasla çok daha bol meyve verdi. Yörede yaygın biçimde 'çöğre' olarak bilinen bu meyve, ekim ayında olgunlaşmasıyla birlikte sepetlerle dağlara çıkan köylülerin en önemli uğraşlarından biri haline geldi. Kilogramı 250 ile 300 lira arasında, yağının litresi ise bin 200 liradan satışa sunulan menengiç; hem evlerde tüketiliyor hem de satışa sunularak aile bütçelerine katkı sağlıyor.
Ekim Ayında Başlayan Hasat, Zahmetli Ama Değerli
Akseki'nin Çukurköy Mahallesi'nde yaşayan Hülya Kara, orman köylüsü olarak dağların sunduğu doğal zenginliklerden yararlanmaya çalıştıklarını belirtiyor. Kara, menengiç toplama işinin göründüğü kadar kolay olmadığını vurguluyor: "Ekim ayında olgunlaşınca toplamaya başlıyoruz. Bir günde 35-40 kilogram topluyoruz. Toplaması oldukça zor." Toplanan meyveler eve getirildikten sonra temizlenip yıkanıyor ve ardından kurutuluyor. Kara, bu emeğin karşılığının her zaman takdir görmediğini de sözlerine ekliyor: "Herkes bunun kıymetini bilmez. Bizim yörede birçok insan topluyor."
Akseki'nin Alaçeşme Mahallesi'nden Ayşe Güven ise bu yılki bolluğun kendilerini sevindirdiğini dile getiriyor. Özel sepetleriyle dağlara çıkarak günde 30-40 kilogram menengiç topladıklarını anlatan Güven, meyvenin hem yağ hem de kışlık kuruyemiş olarak değerlendirildiğini söylüyor. "Bu yıl meyvesi çok fazla. Allah'ım bol verdi. Maşallah, ağaçlarda oldukça bol meyve var" diyen Güven, menengiçin yağ oranının yüksekliğine de dikkat çekiyor.
Yağışlı Hava Bolluğu Getirdi
Alaçeşme Mahallesi'nde yaşayan ve Toros Dağları'nda yetişen 30'dan fazla bitkiden yağ elde eden Abdullah Güven, bu yılki ürün bolluğunu yağışlı havalara bağlıyor. Hem bizzat menengiç toplayıp yağını çıkardığını hem de köylülerin getirdiği meyvelerden yağ elde ettiğini anlatan Güven, "Toros Dağları'nda doğal ortamında kendiliğinden yetişen bu meyve, bu yıl yağışlı havalar nedeniyle bol miktarda oldu" diye konuşuyor. Güven'e göre yaklaşık 3 kilogram meyveden 1 kilogram yağ elde ediliyor; bu oran, menengiçin ne denli yağlı bir meyve olduğunu ortaya koyuyor.
Meyveden Posaya Her Şey Değerlendiriliyor
Menengiçin ekonomik değeri yalnızca meyvesiyle sınırlı kalmıyor. Yağ çıkarma işleminin ardından geriye kalan posa da hayvan yemi olarak satılıyor. Abdullah Güven bu konuda şunları söylüyor: "Menengiçin yağını çıkardıktan sonra kalan posasını da değerlendiriyoruz. Posasını hayvan yemi olarak satıyoruz. Böylece meyvenin yalnızca yağından değil, geriye kalan kısmından da yararlanıyoruz." Bunun yanı sıra menengiç kahvesi de yapıldığını belirten Güven, meyvenin geleneksel yöresel yiyeceklerin hazırlanmasında da kullanıldığını ifade ediyor.
Meyveler farklı yörelerde bıttım, yaban fıstığı ve çitlembik gibi isimlerle de tanınıyor. Akseki ve çevresinde ise 'çöğre' adı hem günlük dilde hem de kültürel bellekte yaşamaya devam ediyor. Abdullah Güven, bu köklü bağı şöyle özetliyor: "Hatta bu meyve için eskiden 'Çöğre ağacı' diye türkü bile yapılmış."
Geleneksel Kurutma Yöntemi: Tuzlamadan Geçmiyor
Toplanan menengiçlerin bozulmadan saklanabilmesi için geleneksel bir hazırlık süreci uygulanıyor. Abdullah Güven bu süreci şöyle anlatıyor: "Bu bitki toplandıktan sonra eve getiriliyor, temizleniyor, suyla çalkalanıp süzülüyor. Daha sonra tuzlanarak serilip kurutuluyor. Tuzlanmazsa bu meyve bozulur." Güven, atalarının da bu yöntemi kullandığını ve menengiçin yörede eskiden beri bilinen ve kullanılan bir meyve olduğunu vurguluyor.
Sonbaharın Gelir Kapısı
Akseki ve çevresindeki dağlık alanlarda her sonbaharda tekrarlanan bu tablo, orman köylüleri için yalnızca bir gelenek değil, aynı zamanda somut bir ekonomik destek anlamına geliyor. Toplanan meyvelerin bir bölümü kurutularak kışın kuruyemiş olarak tüketiliyor, bir bölümü kahve ve yöresel yiyeceklerin yapımında kullanılıyor. Meyvelerden elde edilen yağ hem evlerde değerlendiriliyor hem de satışa sunuluyor. Kilogramı 250-300 lira, yağının litresi bin 200 lira olan menengiç, geleneksel yöntemlerle işlenerek Akseki köylülerinin aile bütçelerine önemli bir katkı sağlıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Menengiç meyvesi ne zaman olgunlaşıyor ve toplanmaya başlanıyor?
Menengiç meyvesi ekim ayında olgunlaşıyor. Akseki'de köylüler, meyvenin olgunlaşmasıyla birlikte ekim ayında dağlara çıkarak toplamaya başlıyor.
Menengiç meyvesi ve yağı ne kadardan satılıyor?
Menengiç meyvesinin kilogramı 250-300 liradan, yağının litresi ise bin 200 liradan satışa sunuluyor.
Menengiç yağı çıkardıktan sonra kalan posa ne işe yarıyor?
Yağ çıkarma işleminin ardından geriye kalan posa hayvan yemi olarak satılıyor; bu sayede meyvenin tamamı ekonomik açıdan değerlendiriliyor.
Menengiç meyvesinden yağ elde etmek için ne kadar meyve gerekiyor?
Kaynak bilgiye göre yaklaşık 3 kilogram meyveden 1 kilogram yağ elde ediliyor.
Menengiç meyvesi nasıl kurutuluyor, özel bir işlem gerekiyor mu?
Toplanan meyveler önce temizleniyor, suyla çalkalanıp süzülüyor; ardından tuzlanarak serilip kurutuluyor. Tuzlama işlemi yapılmazsa meyvenin bozulduğu belirtiliyor.
