Sivas'ın Kayalıpınar bölgesinde sürdürülen arkeolojik kazılarda tarihi bir keşif gerçekleşti. Antik Samuha kentine ait olduğu değerlendirilen ve Kral 2. Tudhaliya dönemine tarihlenen çivi yazılı tabletler, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesinin Hitit devlet yaşamına doğrudan bir pencere açıyor. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2026 yılı kazı sezonunda 131 tablet ve parçasının daha gün yüzüne çıkarıldığını duyurdu. Bir önceki sezon bulunan 53 parçayla birlikte arşivdeki toplam tablet ve parça sayısı 184'e ulaştı.
21. Yüzyılın En Kapsamlı Hititçe Arşivi
Kazı ekibinin değerlendirmesine göre Kayalıpınar'daki bu kraliyet arşivi, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olma özelliğini taşıyor. Bakan Ersoy, konuya ilişkin açıklamasında şu ifadelere yer verdi: "Hititçe ve Hurrice kaleme alınan bu belgeler, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesinin devlet yönetimini, askeri gelişmelerini, inanç dünyasını ve kraliyet ailesinin yaşadıklarını doğrudan günümüze taşıyor." Ersoy ayrıca bu eşsiz arşivin Hitit tarihinden dini uygulamalarına, dilin gelişiminden katiplik kültürüne kadar pek çok alanda yeni bir kapı araladığını vurguladı.
Kayalıpınar kazıları, 2021'den bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor. Arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler yer alıyor.
Şehirden Şehre Yayılan Yüksek Ateşli Salgın
Tabletlerdeki en dikkat çekici belgelerden bir bölümü, şehirden şehre yayılan ve özellikle çocukları ile bebekleri derinden etkileyen yüksek ateşli bir salgını konu alıyor. Küçük prens ve prensesler ile yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal sorgulamalarıyla takip edildiği görülen bu metinler, salgının Hitit kraliyet ailesinde yarattığı derin kaygıyı da doğrudan yansıtıyor.
Belgelerin bir kısmında, henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumunun büyük bir endişeyle ele alındığı ve geleceğinin kehanet yoluyla anlaşılmaya çalışıldığı görülüyor. Başka bir tablette ise aynı bebek prensesin hayatını kaybettiği ve onun için gerçekleştirilen cenaze ritüelinin ayrıntılı biçimde kayıt altına alındığı anlaşılıyor.
Batı Anadolu'dan Krala Gelen Askeri Uyarılar
Kraliyet arşivinden çıkan belgeler, Hitit devletinin karşı karşıya kaldığı askeri tehditleri de gözler önüne seriyor. Batı Anadolu'daki Hitit generalleri tarafından Samuha'da bulunan Hitit kralına gönderilen bir mektupta, bölgenin düşmanlar tarafından çevrildiği bildiriliyor. Generaller, düşmanları yenebilmek için asker, at ve savaş arabası talep ediyor.
Söz konusu mektupta, istenen desteğin ulaşmaması durumunda durumun ağırlaşacağı ve Hitit ordusunun yok edileceği yönünde açık uyarılar da yer alıyor. Generaller ayrıca gerekli desteğin gönderilmemesi hâlinde ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala bildiriyor.
Kuş Falcılığına Dair Bilinmeyen Bilgiler
Arşivdeki tabletler arasında Hitit kehanet uygulamalarına ışık tutan belgeler de dikkat çekiyor. Bir tablette, kuş falcılarının Samuha'nın dışına çıkarak farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler günlük düzeninde kayıt altına alınmış. Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergahlar ve gözlemledikleri kuşlar belgede ayrıntılı biçimde yer alıyor.
Bakan Ersoy, bu tabletlerin Hititlerin kehanet uygulamalarına ilişkin daha önce bilinmeyen bilgiler sunduğunu belirtti. Çivi yazılı metinler, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda araştırmacılara yeni veriler sağlıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kayalıpınar'da bulunan tabletlerin toplam sayısı kaçtır?
2025 kazı sezonunda bulunan 53 tablet ve parçasıyla birlikte 2026'da gün yüzüne çıkarılan 131 yeni buluntu, arşivdeki toplam tablet ve parça sayısını 184'e ulaştırdı.
Tabletler hangi dillerde yazılmıştır?
Kayalıpınar'da bulunan çivi yazılı tabletler Hititçe ve Hürrice (Hurrice) dillerinde kaleme alınmıştır.
Kayalıpınar kazılarını hangi ekip yürütüyor?
Kazılar, 2021'den bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülmektedir.
Tabletlerde hangi konular işlenmektedir?
Tabletler; devlet yönetimi, askeri gelişmeler, inanç dünyası, kraliyet ailesinin yaşadıkları, şehirden şehre yayılan yüksek ateşli bir salgın, kuş falcılığı uygulamaları ve cenaze ritüelleri gibi konuları kapsamaktadır. Arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler yer almaktadır.
Bu arşiv neden önemli kabul ediliyor?
Kazı ekibinin ve Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un değerlendirmesine göre Kayalıpınar kraliyet arşivi, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olma özelliğini taşımaktadır. Hitit tarihinden dini uygulamalarına, dilin gelişiminden katiplik kültürüne kadar pek çok alanda yeni bilgiler sunduğu belirtilmektedir.
