Çin'in Sınır Ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi'nde (CIPS) günlük işlem hacmi ağustos ayında rekor seviyeye ulaştı. Atlantic Council araştırmacıları Jessie Yin ve Lize de Kruijf tarafından hazırlanan ve ilk kez Semafor ile paylaşılan yeni verilere göre, sistemdeki bu hareketlilik yalnızca geçici bir artışı değil, kalıcı bir yükselişi işaret ediyor olabilir. Söz konusu bulgular, küresel finans sisteminde doların egemenliğine yönelik tartışmaları yeniden alevlendirdi.
CIPS'teki Rekor Artışın Arka Planı
Analize göre CIPS'teki işlem hacminde belirgin bir sıçrama ilkbaharda yaşandı. Bu dönemde yaptırım uygulanan şirketler, ABD'nin kontrolündeki finansal kanalları devre dışı bırakarak alternatif yollar arayışına girdi. İran savaşı sürecinde bu arayışın somut bir ivme kazandığı ve yuan tabanlı ödeme sistemine olan ilgiyi artırdığı belirtiliyor. Ağustos ayında ise bu sürecin bir adım ileriye taşınarak yeni bir günlük işlem rekoru kırıldığı aktarıldı.
Semafor'un aktardığı verilere göre söz konusu artış, yalnızca kriz döneminin yarattığı anlık bir hareketlenme olmayabilir. Son veriler, eğilimin daha yapısal bir dönüşümün parçası olduğuna işaret ediyor.
Atlantic Council Uzmanından Uyarı: "Kaputun Altına Bakın"
Atlantic Council Uluslararası Ekonomi Başkanı Josh Lipsky, Semafor'a yaptığı açıklamada küresel finans sisteminin temel göstergelerinde henüz köklü bir değişim yaşanmadığını vurguladı. Ancak Lipsky'nin sözleri dikkat çekici bir uyarı içeriyordu: "En üst düzey rakamların tamamı istikrarlı kalıyor. Ancak kaputun altına baktığınızda bazı endişe verici işaretler var."
Bu değerlendirme, mevcut tablonun yüzeysel görünümünün ardında daha derin yapısal kırılmaların filizlenmeye başladığına dair bir işaret olarak okunabilir. Uzmanlar, büyük göstergelerin sakin görünmesine karşın sistemin iç dinamiklerinde kayda değer hareketler gözlemlediklerini ortaya koyuyor.
CIPS Nedir ve Nasıl Büyüdü?
Çin'in Sınır Ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi CIPS, uluslararası ödemelerin yuan üzerinden gerçekleştirilmesini kolaylaştırmak amacıyla Pekin tarafından 2015 yılında hayata geçirildi. Sistem, o günden bu yana önemli bir genişleme kaydetti. Semafor'un aktardığı Atlantic Council verilerine göre CIPS'e doğrudan katılan finans kuruluşlarının sayısı iki kattan fazla arttı.
Çin ayrıca gelişmekte olan ülkelerle merkez bankası swap anlaşmaları aracılığıyla yuan kullanımını yaygınlaştırma politikasını sürdürüyor. Bu adımlar, Pekin'in küresel finansta alternatif bir eksen oluşturma hedefinin somut yansımaları olarak değerlendiriliyor.
Yuanın Rezerv Payı Geriliyor, Dolar Hakimiyeti Sürüyor
Tüm bu gelişmelere karşın tablo, Çin'in önünde hâlâ aşılması gereken ciddi engeller bulunduğunu gösteriyor. Yuanın küresel merkez bankalarının rezervlerindeki payı 2022'den bu yana geriledi. Bu veri, Pekin'in doların yerini kısa vadede yuanla doldurmasının henüz söz konusu olmadığını açıkça ortaya koyuyor.
Semafor analizine göre ABD doları, küresel ticaretin ve döviz işlemlerinin büyük bölümünde kullanılmaya devam ediyor. Doların uluslararası finans sistemindeki merkezi konumunu somutlaştıran çarpıcı bir örnek de analizde yer alıyor: Türk lirasının Hindistan rupisine çevrilmesi gibi iki farklı para birimi arasındaki işlemlerde bile çoğu zaman dolar üzerinden işlem yapılması, bu egemenliğin ne denli köklü olduğunu gözler önüne seriyor.
Paralel Bir Finansal Altyapı İnşası
Atlantic Council'ın analizi, küresel krizlerin finansal sistemdeki dengeleri değiştirebildiğine dikkat çekiyor. Bu bağlamda Çin'in daha küçük ölçekte de olsa dolara paralel bir finansal altyapı oluşturma çabasının giderek güçlendiği vurgulanıyor. Sistem henüz ABD dolarının küresel konumunu tehdit edecek bir büyüklüğe ulaşmamış olsa da bu paralel yapının adım adım genişlediği görülüyor.
Sonuç olarak mevcut tablo, doların kısa vadede tahtından indirilmesinin mümkün olmadığını gösterse de CIPS'teki rekor işlem hacimleri ve artan katılımcı sayısı, küresel finans mimarisinde yavaş ama istikrarlı bir dönüşümün sürdüğüne işaret ediyor.
Sıkça Sorulan Sorular
CIPS nedir ve ne zaman kuruldu?
CIPS, Çin'in Sınır Ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi'nin kısaltmasıdır. Uluslararası ödemelerin yuan üzerinden gerçekleştirilmesini kolaylaştırmak amacıyla Pekin tarafından 2015 yılında hayata geçirildi.
CIPS'teki işlem hacmi neden arttı?
Atlantic Council araştırmacılarının analizine göre bu artış, İran savaşı sırasında yaptırım uygulanan şirketlerin ABD'nin kontrolündeki finansal kanalları kullanmadan işlem yapmanın yollarını aramasıyla ilkbaharda belirginleşti. Ağustos ayında ise günlük işlem hacmi rekor seviyeye ulaştı.
CIPS'e katılan finans kuruluşlarının sayısı ne kadar arttı?
Semafor'un aktardığı Atlantic Council verilerine göre CIPS'e doğrudan katılan finans kuruluşlarının sayısı iki kattan fazla arttı.
Yuanın küresel rezervlerdeki payı ne durumda?
Analize göre yuanın küresel merkez bankalarının rezervlerindeki payı 2022'den bu yana geriledi. Bu nedenle Pekin'in doların yerini kısa vadede yuanla değiştirmesi henüz söz konusu değil.
Dolar hâlâ küresel finansın merkezinde mi?
Evet, Semafor analizine göre ABD doları küresel ticaretin ve döviz işlemlerinin büyük bölümünde kullanılmaya devam ediyor. Türk lirasının Hindistan rupisine çevrilmesi gibi işlemlerde bile çoğu zaman dolar üzerinden işlem yapılması, bu merkezi konumun somut bir göstergesi olarak aktarıldı.
