Federal Rezerv (Fed) Guvernörü Christopher Waller, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) İstanbul Finans Merkezi'nde düzenlediği İstanbul Ekonomi Forumu'nda ABD ekonomisinin mevcut görünümünü ve para politikasına ilişkin beklentilerini aktardı. Waller, enflasyonun Fed'in yüzde 2'lik hedefinin üzerinde kalmaya devam ettiğini vurgulayarak ekonomik verilerin beklentilere uygun seyretmesi halinde ilave faiz artışlarını destekleyeceğini söyledi.
Eylül Faiz Artışı ve Önceki İndirimler
Waller, Fed'in eylül ayında politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 3,75-4 aralığına yükselttiğini hatırlattı. Bu kararın yaklaşık 9 aylık bir faiz sabitliği döneminin ardından geldiğini belirten Waller, önceki süreçte yaşananları da özetledi. Geçen yıl işgücü piyasasında belirgin bir zayıflama gözlemlendiğini ve bunun ardından Fed'in son üç toplantısında toplam 75 baz puanlık faiz indirimine gittiğini aktaran Waller, söz konusu indirimlerin ekonomik aktivitedeki yavaşlamaya karşı alınan bir önlem niteliği taşıdığını ifade etti.
Bu yılın ilk yarısında ise tablonun değişmeye başladığını anlatan Waller, işgücü piyasasındaki koşulların daha istikrarlı bir görünüm kazandığını söyledi. Ancak enflasyondaki düşüş sürecinin aynı dönemde sekteye uğradığını da vurguladı.
Ortadoğu Çatışmaları ve Enerji Fiyatları Enflasyonu Baskılıyor
Waller, enflasyondaki yavaşlamanın kısmen Ortadoğu'daki çatışmaların enerji maliyetlerini yukarı çekmesinden kaynaklandığını belirtti. İlkbahar ve yaz döneminde bölgedeki çatışmaların kısa sürede sona ereceği ve petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerinde kalıcı bir baskı oluşturmayacağı beklentisiyle faizlerin sabit tutulmasını desteklediğini açıklayan Waller, ancak bu beklentilerin artık zayıfladığını söyledi.
Uzmanların düşük petrol stokları ve zarar gören altyapı gerekçesiyle enerji fiyatlarının 2027 boyunca yüksek seyredeceği yönünde uyarılarda bulunduğunu aktaran Waller, bu durumun enflasyon görünümü açısından ciddi bir risk oluşturduğunu kaydetti. Buna ek olarak yapay zeka teknolojisine yönelik altyapı yatırımlarının yüksek teknoloji içeren tüketici ürünlerinin maliyetlerini artırdığına dikkat çekti. Süren ticaret anlaşmazlıkları ve bunların beraberinde getirebileceği yeni gümrük tarifelerinin de enflasyon üzerinde ek baskı yaratma potansiyeli taşıdığını vurguladı.
Enflasyon Hâlâ Çok Yüksek
Waller, eylül ayındaki faiz artışını destekleme kararının yalnızca ağustos ayı tüketici enflasyonu verisine dayanmadığını özellikle belirtti. Kararın, işgücü piyasasındaki toparlanma ve enflasyonist baskıların kalıcılığına ilişkin aylardır biriken göstergelerin bir sonucu olduğunu ifade etti. Ekonomik aktivitenin yılın ikinci yarısında güçlendiğine dair sinyaller bulunduğunu da paylaşan Waller, para politikasındaki sıkılaşmanın ekonomide sert bir yavaşlamaya yol açacağından ciddi biçimde endişe etmediğini söyledi.
Öte yandan enflasyondaki son yükselişin tüketicilerin, yatırımcıların ve fiyat belirleyen şirketlerin ileriye dönük enflasyon beklentilerini yukarı çekmesinden kaygı duyduğunu da dile getirdi. Yıllık çekirdek enflasyonun 2024 ilkbaharından bu yana yaklaşık yüzde 2,5-3 seviyesinde seyrettiğini ve bunun Fed'in yüzde 2'lik hedefinin hâlâ üzerinde olduğunu vurgulayan Waller, "Yeni veriler, iş gücü piyasasının istikrarlı olduğu ve enflasyonun çok yüksek kaldığı yönündeki görüşümü pekiştiriyor" dedi.
Fed yetkililerinin faiz projeksiyonlarının para politikasının gelecekteki seyrine ilişkin bir gösterge sunduğunu, ancak kararların her zaman ekonomik verilere göre şekillenebileceğini hatırlatan Waller, "Ekonomik veriler beklendiği gibi gelmeye devam ederse enflasyonun yüzde 2 hedefimize daha hızlı dönmesini desteklemek için ilave faiz artışları bekliyorum" diye konuştu.
Tahvil Faizlerindeki Yükseliş Tek Nedene Bağlanamaz
Konuşmasının ardından gelen sorular arasında tahvil faizlerindeki yükseliş de yer aldı. Waller, bu yükselişin tek bir nedene indirgenemeyeceğini belirterek güçlü ekonomik büyüme ve verimlilik beklentilerinin reel faizleri yukarı çekebileceğini söyledi. Enflasyon beklentilerinin yanı sıra Fed'in gelecek toplantılarda faiz artıracağına dair piyasa beklentisinin de uzun vadeli tahvil faizlerini etkileyen bir unsur olduğunu aktardı.
Yapay Zekâ: Devrim Niteliğinde Ama Riskleri Var
Waller, yapay zekânın önümüzdeki yıllarda verimliliği artırabilecek "devrim niteliğinde" bir teknoloji olduğunu söyledi. Teknolojinin çalışma biçimlerini, üretim hızını ve toplam üretim miktarını köklü biçimde değiştireceğini ifade eden Waller, yapay zekânın verimlilik üzerindeki etkisine ilişkin bazı işaretlerin görülmeye başladığını ancak bu etkinin henüz genel ekonomik göstergelere belirgin şekilde yansımadığını aktardı.
Teknolojik dönüşümlerde bazı mesleklerin ortadan kalkarken yeni iş alanlarının ortaya çıkmasının tarihsel açıdan doğal bir süreç olduğunu belirten Waller, yapay zekâ konusundaki asıl kaygının dönüşümün gerçekleşme hızı olduğunu vurguladı. Geçmişteki teknolojik dönüşümlerin daha yavaş ilerlemesinin yeni işlerin oluşmasına zaman tanıdığını hatırlatan Waller, bugün ise ortadan kalkabilecek mesleklerin daha kolay öngörülebildiğini, buna karşılık oluşacak yeni iş alanlarının henüz netleşmediğini kaydetti.
Yapay zekâ sektörünün tek bir şirketin hâkim olduğu bir yapıdan ziyade çok sayıda şirketin pay alabildiği geniş bir pazara dönüşmesini daha olası gördüğünü belirten Waller, bu nedenle yapay zekâya bağlı yatırımların ekonomi genelinde büyük bir gerilemeye yol açmasını beklemediğini söyledi.
Sıkça Sorulan Sorular
Fed Guvernörü Waller İstanbul'da hangi toplantıda konuştu?
Waller, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın İstanbul Finans Merkezi'nde düzenlediği İstanbul Ekonomi Forumu'nda konuştu. Forumda ABD ekonomisinin görünümünü ve para politikasına ilişkin beklentilerini değerlendirdi.
Fed eylül ayında faizi ne kadar artırdı ve mevcut faiz aralığı nedir?
Fed, eylül ayında politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 3,75-4 aralığına yükseltti. Bu artış, yaklaşık 9 aylık bir faiz sabitliği döneminin ardından gerçekleşti.
Waller'a göre enflasyonu yüksek tutan başlıca faktörler nelerdir?
Waller, Ortadoğu'daki çatışmaların enerji maliyetlerini yükseltmesini, yapay zekâ altyapı yatırımlarının yüksek teknoloji ürünlerinin maliyetlerini artırmasını ve süren ticaret anlaşmazlıkları ile olası yeni gümrük tarifelerini enflasyonu baskılayan başlıca unsurlar olarak sıraladı.
Waller çekirdek enflasyon hakkında ne söyledi?
Waller, yıllık çekirdek enflasyonun 2024 ilkbaharından bu yana yaklaşık yüzde 2,5-3 seviyesinde seyrettiğini ve bunun Fed'in yüzde 2'lik hedefinin hâlâ üzerinde kaldığını belirtti.
Waller yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisi konusunda ne düşünüyor?
Waller, yapay zekânın bazı meslekleri ortadan kaldırabileceğini ancak yeni iş alanları da yaratabileceğini söyledi. Asıl kaygısının dönüşümün hızı olduğunu vurgulayan Waller, ortadan kalkacak işlerin öngörülmesinin kolaylaştığını ancak oluşacak yeni iş alanlarının henüz netleşmediğini ifade etti.
