NASA, Curiosity keşif aracının Mars yüzeyinde kaydettiği çarpıcı bir gün doğumu fotoğrafını kamuoyuyla paylaştı. Güneşin doğmasından yaklaşık bir saat sonra çekilen kare, uzakta rüzgarın şekillendirdiği sarp uçurumları ilk ışıklarla aydınlanırken yakalıyor. Otomobil büyüklüğündeki aracın Mastcam kamerası tarafından kaydedilen bu görüntü, milyarlarca yıl önce biçimlenmiş bir jeolojik yapıyı gözler önüne seriyor.
Gale Krateri'nden Sharp Dağı'na uzun yolculuk
Curiosity, 2012 yılında Mars'ın ekvator bölgesine yakın konumdaki Gale Krateri'ne indi. Araç, 2014 yılından bu yana kraterin tabanından yükselen ve yaklaşık 5 kilometre irtifaya ulaşan Sharp Dağı'na tırmanmayı sürdürüyor. NASA, aracın şu ana dek Mars'ta çıkılan en yüksek seviye olan yaklaşık bir kilometre yüksekliğe ulaştığını duyurdu. Her biri gezegenin jeolojik geçmişinin farklı bir dönemini yansıtan bu kayalık katmanlar, Mars'ın milyarlarca yıl önce göller ve akarsularla kaplı, çok daha ıslak ve sıcak bir dünya olduğuna dair ipuçları barındırıyor.
Yardang nedir ve bu tabaka neden önemli?
Curiosity projesinde görev yapan NASA Jet İtki Laboratuvarı gezegen bilimcisi Ashwin Vasavada, fotoğraftaki uzak ve parlak sarp zirvelerin aracın bugüne dek geçtiği tüm katmanlardan belirgin biçimde farklı bir kaya yapısına sahip olduğunu belirtti. NASA uzmanlarına göre bu kaya, yakın çevredeki şiddetli volkanik faaliyetler sonucunda rüzgarın kraterin içine taşıdığı tortuların zamanla sertleşmesiyle oluştu. Vasavada'nın aktardığı bilgilere göre rüzgar, binlerce yıl boyunca bu kaya tabakasını aşındırarak "yardang" adı verilen uzun ve sırt biçimli oluşumları meydana getirdi.
Sharp Dağı'nın kuzeybatı uzantıları boyunca yaklaşık 16 kilometre uzanan bu yardang tabakasının, büyük olasılıkla dağın geri kalanıyla eş zamanlı, yani yaklaşık 3 milyar yıl önce oluştuğu değerlendiriliyor. Jeologların "uyumsuzluk" olarak tanımladığı bu yapı, yeni katmanların birikmesinden önce eski katmanların aşındığı esrarengiz bir zaman boşluğunun üzerinde yer alıyor. Bu özellik, tabakayı Mars'ın jeolojik tarihini çözmeye çalışan bilim insanları için özellikle değerli kılıyor.
Curiosity'nin yardang tabakasına ulaşma planı
NASA, Curiosity'nin 2027 veya 2028 yıllarında yardang tabakasına fiziken ulaşmasını ve gelişmiş aletleriyle bu bölgenin jeolojisini yerinde incelemesini planlıyor. Aracın temel amaçlarından biri Mars'ın bir zamanlar mikrobiyal yaşama ev sahipliği yapıp yapmadığını araştırmak. Sharp Dağı'nın katmanları bu sorunun yanıtına giden yolda kritik bir durak olarak değerlendiriliyor. Öte yandan NASA'nın Mars'taki diğer aktif keşif aracı Perseverance, şu an gezegenin kuzey yarımküresindeki Jezero Krateri çevresinde araştırmalarını sürdürüyor.
Monument Vadisi'ni andıran mavi şafak ve turuncu gökyüzü
Vasavada, yayımlanan Mars şafağı fotoğrafının kendisine ABD'nin Arizona eyaletindeki Monument Vadisi'ni çağrıştırdığını vurguladı. Bilim insanı, görüntüdeki vahşiliğin, gökyüzünün altındaki derin sessizliğin ve sonsuz açık alanın neredeyse hissedilebildiğini ifade etti. Manzara Dünya'daki çöl coğrafyasına ne kadar benzer görünse de turuncu gökyüzü ve mavi tonlardaki gün doğumu, bakılan yerin Mars olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Bu renk farklılığı, iki gezegenin atmosfer yapıları arasındaki temel ayrımın doğrudan bir yansıması.
Sıkça Sorulan Sorular
Curiosity aracı Mars'a ne zaman indi ve nerede bulunuyor?
Curiosity, 2012 yılında Mars'ın ekvator bölgesine yakın konumdaki Gale Krateri'ne indi. Araç, 2014 yılından bu yana kraterin tabanından yükselen yaklaşık 5 kilometre yüksekliğindeki Sharp Dağı'na tırmanmayı sürdürüyor.
Fotoğrafta görünen yardang tabakası nasıl oluştu?
NASA uzmanlarına göre yakın çevredeki şiddetli volkanik faaliyetler sonucunda rüzgarın kraterin içine taşıdığı tortular zamanla kayaya dönüştü. Rüzgar daha sonra binlerce yıl boyunca bu kaya tabakasını aşındırarak yardang adı verilen sırt biçimli oluşumları meydana getirdi.
Yardang tabakası ne kadar geniş bir alana yayılıyor ve kaç yıl önce oluştu?
Tabaka, Sharp Dağı'nın kuzeybatı uzantıları boyunca yaklaşık 16 kilometre uzanıyor. Büyük olasılıkla dağın geri kalanıyla aynı dönemde, yani yaklaşık 3 milyar yıl önce oluştuğu değerlendiriliyor.
Curiosity bu yardang tabakasına ne zaman ulaşmayı planlıyor?
NASA, Curiosity'nin 2027 veya 2028 yıllarında yardang tabakasına fiziken ulaşmasını ve gelişmiş aletleriyle oradaki jeolojiyi bizzat incelemesini planlıyor.
Mars'taki gün doğumunun renkleri neden Dünya'dakinden farklı?
Vasavada'nın açıklamalarına göre fotoğraftaki gökyüzü turuncu, gün doğumu ise mavi tonlarda görünüyor. Bu renk farklılığı, manzaranın Dünya'daki çöl coğrafyasına benzer görünmesine karşın kesinlikle Mars'a ait olduğunu ortaya koyuyor; iki gezegenin atmosfer yapıları bu görsel farkın temel nedeni.
