İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Rusya'nın 2016 Brexit referandumuna müdahale ettiğini kamuoyu önünde ilk kez açıkça kabul etti. Burnham, The Rest is Politics yayınına katılarak 10 Numara'ya geldiğinde 2016 oylamasına olası Rus müdahalesini sorduğunu ve aldığı yanıtın net olduğunu aktardı: "Evet, vardı."
Başbakan bu açıklamasıyla, Kremlin'in İngiltere'nin AB üyeliğine ilişkin tarihi oylamasını etkilemeye çalıştığını teyit eden ilk başbakan sıfatını kazandı. Ancak Moskova'nın referandum sürecindeki faaliyetinin türü ya da boyutu hakkında herhangi bir ayrıntı vermedi.
"Savunmada Kaldık, Yeterince Bilgilendirmedik"
Burnham, konuya ilişkin değerlendirmesini oldukça sert bir öz eleştiriyle çerçeveledi. "Bence bu konuda çok fazla savunmada kaldık ve insanları, yurt dışından siyasi süreci bozmaya çalışanların ne boyutta olduğu konusunda yeterince bilgilendirmedik" diyen Başbakan, şeffaflık eksikliğine dikkat çekti.
Burnham'ın bu sözleri, İngiliz siyasetçilerin Rus müdahalesi meselesini yıllarca yeterince kamuoyuna taşımadığına dair uzun süredir dile getirilen eleştirilerin hükümet düzeyinde de kabul gördüğüne işaret ediyor. Röportajın Pazartesi günü yayımlanması planlanıyor.
Britain Unbound'dan Sert Tepki
Brexit yanlısı kampanya grubu Britain Unbound, Burnham'ın açıklamalarını sert bir dille reddetti. Gruba göre bu yorumlar, İngiliz halkının 2016'da aldığı kararın meşruiyetini baltalamaya yönelik yeni bir kaba girişimden ibaretti.
Britain Unbound, İngiltere seçimlerine dış müdahalenin açıkça kabul edilemez olduğunu vurgularken Rus müdahalesinin referandumun sonucunu etkilediğine inanmak için geçerli bir neden bulunmadığını savundu. Grup ayrıca seçmenlerin bu denli kolay kandırılabileceğini öne sürmenin başlı başına bir hakaret olduğunu ifade etti.
Almanya ve Fransa'ya Uyarı, Merz ile Görüşme
Burnham, Rusya'nın müdahale faaliyetlerinin İngiltere ile sınırlı kalmadığını vurguladı. Bu hafta başında Almanya'ya yaptığı ziyaret sırasında Şansölye Friedrich Merz ile Rus müdahalesi sorununu doğrudan ele aldığını belirten Başbakan, "Rusya'dan Alman siyasetine yayılan kesinlikle bir dezenformasyon var" dedi.
Burnham, bu tür faaliyetlerin açıkça kayda geçirilmesinin önemine vurgu yaptı ve bunun Almanya ile Fransa'daki seçmenlerin söz konusu politikaların bir bölümünün düşmanlar, yani Rusya tarafından kışkırtıldığını anlamalarına yardımcı olacağına inandığını kaydetti.
Parlamento Raporu ve Kremlin'in İnkârı
Kremlin'in İngiltere siyasetine nüfuz etme çabaları aslında uzun süredir gündemde. Parlamento İstihbarat ve Güvenlik Komitesi 2020 yılında Rusya'nın İngiltere seçimlerine ve referandumlarına müdahalelerine ilişkin kapsamlı bir rapor yayımladı. Söz konusu rapor, Rusya'nın AB referandumunun sonuçlarını etkilemeye çalışıp çalışmadığı konusunda kesin bir sonuca varmadı; ancak birbirini izleyen hükümetleri tehdidi tam olarak değerlendiremedikleri ve karşı koyamadıkları için açıkça eleştirdi.
Rusya Dışişleri Bakanı raporu doğrudan reddederek bunu Rusofobi olarak nitelendirdi. Bir Kremlin sözcüsü de Rusya'nın başka ülkelerin seçimlerine müdahale etmediğini savundu. Bununla birlikte aynı yıl dönemin Muhafazakar hükümeti, Rus aktörlerin 2019 genel seçimlerine müdahale etmeye çalıştığının neredeyse kesin olduğunu kamuoyuyla paylaştı.
Deepfake'ler, Dezenformasyon ve Yeni Merkez
BBC Verify, Rusya bağlantılı dezenformasyon kampanyalarını yakından takip etti. Bu kapsamda Ukrayna hakkında haber yapan gazetecileri ve haber kuruluşlarını taklit eden sahte videolar oluşturmak için yapay zeka kullanıldığı tespit edildi. Bir sahte haber sitesi ise Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski'nin Kral Charles'a ait bir malikaneyi indirimli fiyata satın aldığını asılsız biçimde ileri sürdü.
İngiltere Seçim Komisyonu Başkanı Vijay Rangarajan da bu yılın başlarında milletvekillerine Rus deepfake videolarının dünya çapındaki seçimlerde kapsamlı biçimde kullanıldığını hatırlatarak "İngiltere'nin bir istisna olacağını varsaymak için hiçbir neden yok" uyarısında bulundu.
Burnham geçen ay Birleşmiş Milletler'de yaptığı konuşmada Rus ajanlarını yalan ve dezenformasyon yaymak ve insanların korkularını istismar etmek için ellerindeki her türlü aracı kullanmakla suçladı ve dezenformasyonla mücadele amacıyla İngiltere'nin yeni bir merkez kuracağını duyurdu.
10 Numara'dan yapılan açıklamada ise hükümetin vatandaşları ve kurumları yabancı güçlerden korumaya odaklandığı vurgulandı. Sözcü, "Bunu Ulusal Güvenlik Yasası aracılığıyla yetkilerimizi güçlendirerek, kurumlarımızın ve kritik ulusal altyapımızın direncini artırarak, sınırlarımızı sağlamlaştırarak, polis ve istihbarat teşkilatlarımızı güçlendirerek yapıyoruz" dedi.
Sıkça Sorulan Sorular
Andy Burnham, Rusya'nın Brexit referandumuna müdahale ettiğini nasıl öğrendiğini açıkladı mı?
Burnham, 10 Numara'ya geldiğinde 2016 oylamasına olası Rus müdahalesini sorduğunu ve "Evet, vardı" şeklinde net bir yanıt aldığını belirtti. Ancak bu bilgiyi kimden ya da hangi kanaldan edindiğini kamuoyuyla paylaşmadı.
Rusya'nın Brexit referandumundaki müdahalesinin türü veya boyutu hakkında ne biliniyor?
Burnham, Moskova'nın Brexit referandumu sırasındaki faaliyetinin türü veya boyutu hakkında herhangi bir ayrıntı vermedi. 2020 tarihli Parlamento İstihbarat ve Güvenlik Komitesi raporu da Rusya'nın AB referandumunun sonuçlarını etkilemeye çalışıp çalışmadığı konusunda kesin bir sonuca ulaşamadı.
Britain Unbound, Burnham'ın açıklamalarına neden karşı çıktı?
Brexit yanlısı kampanya grubu Britain Unbound, Burnham'ın yorumlarının İngiliz halkının 2016'da aldığı kararın meşruiyetini baltalamaya yönelik bir girişim olduğunu savundu. Grup, Rus müdahalesinin referandum sonucunu etkilediğine inanmak için geçerli bir neden bulunmadığını ve seçmenlerin bu kadar kolay kandırıldığını öne sürmenin hakaret olduğunu belirtti.
Parlamento İstihbarat ve Güvenlik Komitesi'nin 2020 raporu ne içeriyordu?
Rapor, Rusya'nın İngiltere seçimlerine ve referandumlarına müdahalelerini ele aldı; ancak Rusya'nın AB referandumunun sonuçlarını etkilemeye çalışıp çalışmadığı konusunda kesin bir sonuca varmadı. Bununla birlikte rapor, birbirini izleyen hükümetleri tehdidi tam olarak değerlendiremedikleri ve karşı koyamadıkları için eleştirdi.
İngiltere hükümeti Rus dezenformasyonuyla mücadele için ne gibi adımlar atıyor?
Burnham geçen ay BM'de yaptığı konuşmada dezenformasyonla mücadele için yeni bir merkez kurulacağını duyurdu. 10 Numara sözcüsü ise Ulusal Güvenlik Yasası kapsamında yetkilerin güçlendirildiğini, kurumların ve kritik ulusal altyapının direncinin artırıldığını, sınırların sağlamlaştırıldığını ve polis ile istihbarat teşkilatlarının desteklendiğini açıkladı.
