Ateş düşürücü ilaçlar, ebeveynlerin çocuklarına en sık verdiği ilaçların başında geliyor. Ancak bu ilaçların zararsız birer şurup olduğu yanılgısı ciddi sağlık sorunlarına kapı aralayabiliyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü'nden Uzm. Dr. Pınar Balgöz, ateş düşürücülerin bilinçsiz kullanımı konusunda aileleri önemli uyarılarda bulundu.
Yanlış Doz Ağır Zehirlenmelere Neden Olabilir
Uzm. Dr. Balgöz, önerilenden yüksek dozda ya da çok sık aralıklarla verilen ateş düşürücülerin ağır zehirlenmelere, organ hasarına ve nadir fakat ciddi vakalarda ölüme neden olabileceğini vurguladı. Parasetamolün aşırı dozda alınması durumunda karaciğerde toksik bir metabolit biriktiğini ve karaciğer hücrelerinin zarar gördüğünü belirten Balgöz, ağır vakalarda akut karaciğer yetmezliğinin gelişebildiğini söyledi. İbuprofen gibi ilaçların ise özellikle sıvı kaybı yaşayan çocuklarda böbrek hasarına yol açabileceğini hatırlattı.
"Ateş düşürücüleri zararsız ürünler olarak görmemeli; doğru ilaç, doğru doz ve doğru uygulama ilkelerine mutlaka uymalıyız" diyen Balgöz, bu ilaçların her aile tarafından dikkatle yönetilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Ebeveynlerin En Sık Yaptığı Hatalar
Uzm. Dr. Balgöz, ailelerin ateş düşürücü kullanımında sıklıkla şu hataları yaptığını aktardı: ilacı önerilenden daha kısa aralıklarla vermek, her ateş yükseldiğinde dozu tekrarlamak ve gün içinde verilen toplam ilaç miktarını takip etmemek. Bunlara ek olarak, aynı etken maddeyi içeren farklı ilaçların birlikte kullanılmasının farkında olmadan aşırı doza zemin hazırlayabileceğini de vurguladı.
Doz hesabında yalnızca kilonun değil, çocuğun yaşının, ilacın etken maddesinin, şurubun konsantrasyonunun ve günlük maksimum doz sınırının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Balgöz, aynı hacimde iki farklı şurubun farklı miktarlarda etken madde içerebileceğini hatırlattı. "Yalnızca kaç mililitre ilaç verildiğini bilmek yeterli değildir; ürünün içerdiği etken madde miktarını da kontrol etmek gerekir" dedi.
Kaşık Değil, Ölçüm Enjektörü Kullanılmalı
İlacın doğru ölçülmesinin doz hesabı kadar önemli olduğunu vurgulayan Balgöz, evlerde kullanılan yemek ve tatlı kaşıklarının standart bir ölçü sunmadığını söyledi. Kaşığın büyüklüğüne ve doldurulma şekline bağlı olarak verilen ilaç miktarının değişebildiğini belirten uzman, ilaç kutusundaki ölçüm enjektörünün kullanılması gerektiğini önerdi.
Ailelerin her uygulamada verilen miktarı ve saati kaydetmesi gerektiğini, yeni bir şişe açıldığında ise ürünün konsantrasyonunun yeniden kontrol edilmesi gerektiğini de ekleyen Balgöz, parasetamol ve ibuprofen gibi farklı etken maddelerin aynı anda verilmesinin doz ve zaman takibini güçleştirdiğini belirtti. Bu ilaçların dönüşümlü kullanımının her çocuk için rutin olarak önerilen bir uygulama olmadığını, bazı durumlarda hekim tarafından uygun görülebileceğini ancak ailelerin kendi kararlarıyla böyle bir uygulamaya başlamaması gerektiğini vurguladı.
Parasetamol Zehirlenmesinde İlk Saatler Yanıltıcı Olabilir
İlaç zehirlenmelerinde bulantı, kusma, karın ağrısı ve halsizlik gibi belirtilerin görülebileceğini belirten Uzm. Dr. Balgöz, özellikle parasetamol zehirlenmesinde ilk saatlerde belirgin bir bulgunun olmayabileceği konusunda aileleri uyardı. "Çocuğun başlangıçta iyi görünmesi, tehlikenin olmadığı anlamına gelmez. Karaciğer hasarının belirtileri saatler veya günler içinde ortaya çıkabilir" dedi.
Ebeveynlerin önerilenden fazla ilaç verdiklerini fark ettiklerinde ya da verilen miktardan emin olmadıklarında belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeden derhal tıbbi değerlendirme istemeleri gerektiğini vurgulayan Balgöz, bilinç değişikliği, nöbet, solunum güçlüğü veya çocuğun uyandırılamaması durumunda 112'nin aranması gerektiğini hatırlattı. Sağlık kuruluşuna başvururken ilacın kutusu ya da şişesinin götürülmesini, verilen miktar ve uygulama saatlerinin paylaşılmasını öneren uzman, evde kusturmaya çalışılmaması gerektiğini de özellikle belirtti.
Ateş Bir Hastalık Değil, Belirtidir
Ateşin çoğunlukla enfeksiyonlara karşı gelişen bağışıklık yanıtının bir parçası olduğunu hatırlatan Uzm. Dr. Balgöz, ateşin tek başına bir hastalık değil, altta yatan bir durumun belirtisi olduğunu söyledi. Ateş düşürücü kullanımındaki temel amacın her koşulda vücut sıcaklığını normale döndürmek değil, çocuğun ağrı ve huzursuzluğunu azaltmak olması gerektiğini vurguladı.
Destekleyici yaklaşımlar arasında çocuğun dinlenmesini sağlamak, sık aralıklarla sıvı sunmak, rahat giysiler tercih etmek ve ortamın aşırı sıcak olmasını önlemek yer aldığını belirten Balgöz, soğuk duş, buz uygulaması, alkol veya sirkeyle silme gibi yöntemlerin kullanılmaması gerektiğini de hatırlattı. Üç aydan küçük bebeklerde 38°C ve üzerindeki ateşin gecikmeden tıbbi değerlendirmeye götürülmesi gerektiğini, solunum güçlüğü, ense sertliği, basmakla solmayan döküntü, nöbet, belirgin uykuya eğilim veya sıvı alamama gibi bulgularda ise acil değerlendirme yapılması gerektiğini de sözlerine ekledi. Ateşin uzaması ya da çocuğun genel durumunun kötüleşmesi halinde de hekime başvurulması gerektiğini vurguladı.
Sıkça Sorulan Sorular
Parasetamolün aşırı dozda alınması neden tehlikelidir?
Uzm. Dr. Balgöz'e göre parasetamolün aşırı dozda alınması karaciğerde toksik bir metabolitin birikmesine ve karaciğer hücrelerinin zarar görmesine yol açabilir. Ağır vakalarda akut karaciğer yetmezliği gelişebilir. Üstelik parasetamol zehirlenmesinde ilk saatlerde belirgin bir belirti olmayabileceğinden çocuğun iyi görünmesi tehlikenin geçtiği anlamına gelmez; karaciğer hasarının belirtileri saatler veya günler içinde ortaya çıkabilir.
Çocuklarda ateş düşürücü dozu nasıl hesaplanmalıdır?
Uzman, çocuklarda ilaç dozunun belirlenmesinde çoğunlukla kilonun esas alındığını ancak kilonun yanı sıra çocuğun yaşının, ilacın etken maddesinin, şurubun konsantrasyonunun ve günlük maksimum doz sınırının da dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Aynı hacimde iki farklı şurup farklı miktarlarda etken madde içerebileceğinden yalnızca mililitre miktarını bilmek yeterli değildir; ürünün etken madde miktarının da kontrol edilmesi gerekir.
Parasetamol ve ibuprofen birlikte ya da dönüşümlü kullanılabilir mi?
Uzm. Dr. Balgöz, bu iki farklı etken maddenin aynı anda verilmesinin doz ve zaman takibini zorlaştırdığını belirtti. Dönüşümlü kullanımın her çocuk için rutin olarak önerilen bir uygulama olmadığını, bazı durumlarda hekim tarafından uygun görülebileceğini ancak ailelerin kendi kararlarıyla böyle bir uygulamaya başlamaması gerektiğini vurguladı.
Ateş düşürücü verirken neden kaşık değil ölçüm enjektörü kullanılmalıdır?
Evlerde kullanılan yemek ve tatlı kaşıkları standart bir ölçü sunmaz; kaşığın büyüklüğüne ve doldurulma şekline bağlı olarak verilen ilaç miktarı değişebilir. Bu nedenle Uzm. Dr. Balgöz, ilaç kutusundaki ölçüm enjektörünün kullanılmasını, her uygulamada verilen miktarın ve saatin takip edilmesini, yeni bir şişe açıldığında ise konsantrasyonun yeniden kontrol edilmesini öneriyor.
Çocukta ateş düşürücü aşırı dozu şüphesi olduğunda ne yapılmalıdır?
Uzm. Dr. Balgöz, ebeveynlerin önerilenden fazla ilaç verdiklerini fark ettiklerinde ya da verilen miktardan emin olmadıklarında belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeden derhal tıbbi değerlendirme istemeleri gerektiğini söyledi. Bilinç değişikliği, nöbet, solunum güçlüğü veya çocuğun uyandırılamaması durumunda 112 aranmalıdır. Sağlık kuruluşuna gidilirken ilacın kutusu ya da şişesi götürülmeli, verilen miktar ve saatler paylaşılmalı; evde kesinlikle kusturmaya çalışılmamalıdır.
