Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, tütün ve tütün ürünlerinin satışına yönelik hazırlanan yeni düzenleme çalışması hakkında önemli açıklamalar yaptı. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'yi TBMM'deki makamında ziyaret eden Memişoğlu, yaklaşık yarım saat süren görüşmenin ardından gazetecilerin sorularını yanıtladı. Bakan, hazırlanan kanun taslağı çerçevesinde sigara satış noktalarında yaş doğrulaması yapılacağını duyurdu ve bu uygulamanın kişisel mahremiyet ihlaliyle hiçbir ilgisinin bulunmadığını vurguladı.
Yaş Doğrulaması Nasıl Çalışacak?
Memişoğlu, sigara satışında uygulanacak yaş doğrulaması sisteminin ayrıntılarına ilişkin şu ifadeleri kullandı: "İnsanlarımıza sigarayı satarken özellikle gençlerimize yaş doğrulaması yapacağız yani yaşını soracağız. Kimsenin özel mahremiyetiyle alakası olmayan bir şey. Biz sadece 18 yaşına sigara satılmasını engelleyecek bir yöntemle insanlarımıza, çocuklarımıza, gençlerimize bu zararlı maddenin satılmasını engellemeye çalışıyoruz."
Yaş tespitinde hangi yöntemin kullanılacağı sorusuna ise Bakan, kesin bir yanıt vermekten kaçınarak olası seçeneklere işaret etti: "Aynı belki de Covid'le yaptığımız gibi insanları HES üzerinden veya karekod üzerinden veya başka türlü..." diyerek dünyadaki örneklerin incelendiğini aktardı. Düzenlemenin kanun taslağı aşamasında olduğunu belirten Memişoğlu, çalışmaların sürdüğünü ifade etti.
Mevcut Yasak Kâğıt Üzerinde Kalıyor
Türk hukukunda 18 yaşın altındaki bireylere sigara satışının halihazırda yasak olduğunu hatırlatan Memişoğlu, asıl sorunun bu yasağın fiilen uygulanmaması olduğuna dikkat çekti. Bakanlığın elindeki verilere göre tablo oldukça çarpıcı: 220 bin gence yönelik yapılan ankette, 13-15 yaş arasındaki gençlerin yüzde 73,3'ünün sigarayı rahatlıkla alabildiği ortaya çıktı.
Türkiye'de sigaraya başlama yaşının ortalamasının 17 olduğunu paylaşan Memişoğlu, sigara bağımlılığı yaşanan gençlerin yüzde 57'sinin 18 yaşından önce sigaraya başladığını da sözlerine ekledi. "Yasağı gerçekten etkin hale nasıl getiririz, onu çalışıyoruz" diyen Bakan, yeni düzenlemenin tam da bu açığı kapatmaya yönelik olduğunu vurguladı.
Türkiye Sigara Kullanımında Dünya İkincisi
Memişoğlu, Türkiye'deki sigara kullanım oranlarına ilişkin kaygı verici istatistikleri de kamuoyuyla paylaştı. Buna göre Türkiye nüfusunun yüzde 33'ü sigara kullanıyor; bu oran ülkeyi dünya genelinde sigara kullanımında ikinci sıraya taşıyor. Akciğer kanserinde ise özellikle erkekler arasında Türkiye birinci sırada yer alıyor.
"Bugün insanlarımızın yüzde 63'ünü kanserden veya bu tür hastalıklardan kaybediyoruz" diyen Memişoğlu, sigaranın kanser, kalp krizi, nefes darlığı ve uyku bozukluğu gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açtığını bir kez daha hatırlattı. Yeşilay'ın yürüttüğü araştırmaya da değinen Bakan, sigara içenlerin yüzde 80'inin bu alışkanlıktan kurtulmak istediğini, dolayısıyla toplumsal bir karşılığın zaten var olduğunu söyledi.
Ekonomik Boyut: Yılda 30 Milyar Dolar
Sigara meselesini yalnızca sağlık sorunu olarak değil, ciddi bir ekonomik yük olarak da ele alan Memişoğlu, çarpıcı bir karşılaştırma yaptı. Türkiye'de yalnızca sigara paketine harcanan paranın yılda 15 milyar dolar olduğunu belirten Bakan, dolaylı etkiler dahil edildiğinde bu rakamın 25-30 milyar dolara ulaştığını aktardı. "Yani bugün deprem bölgesindeki harcamamızın her sene üçte birini sigaraya veriyoruz" ifadesini kullanan Memişoğlu, söz konusu durumu hem sağlık hem de ekonomi açısından ülkeyi sömüren bir sistem olarak nitelendirdi.
2008-2010 Başarısının Tekrarlanması Hedefleniyor
Türkiye'nin 2008-2010 yılları arasında tütünle mücadelede kayda değer bir başarı yakaladığını ancak son yıllarda bu kazanımların gerilediğini belirten Memişoğlu, yeni düzenlemeyle o dönemin ivmesini yeniden yakalamayı hedeflediklerini söyledi. Bakanlığın bu konuda toplumun tüm kesimlerinden destek beklediğini vurgulayan Memişoğlu, sigara dışında şeker ve beslenme konularında da çeşitli paydaşlarla görüşmeler yürüttüklerini aktardı. "Bu işin sahibi sadece Sağlık Bakanlığı değil, bütün toplum" diyerek konuşmasını tamamladı.
Sıkça Sorulan Sorular
Sigara satışında yaş doğrulaması uygulaması ne zaman başlayacak?
Sağlık Bakanı Memişoğlu, düzenlemenin henüz kanun taslağı aşamasında olduğunu belirtti. Uygulamanın ne zaman yürürlüğe gireceğine dair kaynak metinde kesin bir tarih yer almamaktadır.
Yaş doğrulaması hangi yöntemle yapılacak?
Bakan Memişoğlu, kesin bir yöntem açıklamadı; HES kodu veya karekod gibi seçeneklerin değerlendirildiğini ifade ederek dünyadaki örneklerin incelendiğini belirtti.
Türkiye'de 18 yaş altına sigara satmak zaten yasak değil mi?
Evet, mevcut mevzuata göre 18 yaşın altındaki bireylere sigara satışı yasaktır. Ancak yapılan ankete göre 13-15 yaş grubundaki gençlerin yüzde 73,3'ü sigaraya kolaylıkla ulaşabilmektedir. Yeni düzenleme, bu yasağı fiilen etkin kılmayı amaçlamaktadır.
Türkiye'de kaç kişi sigara kullanıyor?
Bakan Memişoğlu'nun aktardığı verilere göre Türkiye nüfusunun yüzde 33'ü sigara kullanmaktadır. Bu oran Türkiye'yi dünya genelinde sigara kullanımında ikinci sıraya yerleştirmektedir.
Sigaranın Türkiye ekonomisine maliyeti nedir?
Memişoğlu'nun açıkladığı rakamlara göre yalnızca sigara paketine yapılan yıllık harcama 15 milyar dolar düzeyindedir. Dolaylı etkiler de hesaba katıldığında bu rakamın 25-30 milyar dolara ulaştığı belirtilmektedir.
