Türkiye'nin en önemli narenciye üretim merkezlerinden biri olan Adana'da limon ve mandalina üreticileri bu sezon ciddi bir çıkmaza girdi. Rusya-Ukrayna savaşının başlamasıyla birlikte gemi trafiğine kapanan Karadeniz, ihracat kanallarını fiilen tıkadı. Bunun sonucunda limonun bahçedeki kilogram fiyatı 5 liraya, erkenci mandalina ise 5-7 liraya kadar geriledi. Sezon başında 8-12 liradan alıcı bulan limon için üreticilerin beklentileri büyük ölçüde karşılanamadı.
Hasat Sürüyor, Fiyatlar Düşüyor
Adana'da limon hasadı hâlâ devam ediyor. Limonda kesim tarihi 11 Eylül, ihracat tarihi ise 21 Eylül olarak açıklanmış olsa da üreticiler sezon başından bu yana bekledikleri fiyat seviyelerine bir türlü ulaşamadı. Sezonun ilk günlerinde kilogramı 8-12 liradan işlem gören limon, şu an itibarıyla 5 lira düzeyine gerilemiş durumda.
Bu düşüşte yalnızca ihracat sorunu değil, iç piyasadaki arz fazlası da belirleyici bir rol oynadı. Depolarda önceki dönemden kalan stokların bulunması ve Arjantin ile Güney Afrika gibi ülkelerden ithal edilen ürünlerin piyasaya girmesi, fiyatlar üzerinde ek bir baskı oluşturdu. İç piyasada limonun kilogram fiyatı 4-6 lira bandında seyrederken, 55 milimetrenin altındaki küçük boy limonlar ise alıcı bulamadığı için ağaçlarda kalmaya devam ediyor.
Gemi Yerine Tır: Maliyet Üç Katına Çıktı
Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan, ihracat talebinin var olduğunu ancak yüksek nakliye maliyetleri yüzünden ürünlerin istenilen miktarda yurt dışına gönderilemediğini vurguladı. Doğan'ın aktardığına göre, Karadeniz'deki gemi trafiğinin kapanmasıyla birlikte Rusya ve Ukrayna'ya ürün göndermek isteyen tüccarlar kara yoluna mahkûm kaldı.
Rakamlar aradaki farkı çarpıcı biçimde ortaya koyuyor: Gemiyle konteyner başına yaklaşık 3 bin dolar olan nakliye maliyeti, tırla yapılan gönderimde 9-10 bin dolara kadar çıkıyor. Doğan, "Bu fark üreticinin ve tüccarın cebinde kalsaydı ürünlerimizde ciddi bir hareketlilik yaşanırdı" diyerek mevcut durumun hem üretici hem de ticaret tarafı için ne denli ağır olduğunu dile getirdi. Tır bulamayan tüccarların ise ürünlerini gönderemediklerini de ayrıca belirtti.
Mandalinada da Hasat Yavaşladı
Sorun yalnızca limonla sınırlı değil. Adana'da erkenci mandalinada kesim tarihi 29 Eylül, ihracat tarihi ise 6 Ekim olarak belirlenmişti; ancak üreticiler bu üründe de beklenen ihracat seviyesine ulaşamadı. Hasat başladığında kilogramı 8-10 liradan alıcı bulan mandalina, ihracat ve nakliye sorunları nedeniyle bahçede 5-7 liraya kadar geriledi.
Doğan bu konuda da kaygılarını açıkça ifade etti: "Mandalinada hasat başladığında fiyatlar 8-10 lira seviyesindeydi. Ancak nakliye maliyetleri yüksek olduğu için ürünlerimizi istediğimiz miktarda gönderemiyoruz. Ürün karşı pazara ulaştığında maliyetler nedeniyle satışı da zorlaşıyor. Gemiyle sevkiyat yapılabilseydi şu anda hasadın büyük bölümü tamamlanmış olacaktı." Geçmiş yıllarda bu dönemde ürünlerin önemli bir bölümünün tüccara satılıp yurt dışına gönderildiğini hatırlatan Doğan, bu yıl ise kesim ve ihracat tarihleri açıklanmış olmasına karşın çok sayıda ürünün hâlâ bahçelerde beklediğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz ile Görüşme
Sektör temsilcileri sorunu en üst düzeye taşımak için harekete geçti. Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan, geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde bir araya geldiklerini açıkladı. Görüşmede Karadeniz'deki gemi trafiğine alternatif güzergahların bir an önce değerlendirilmesi talep edildi.
Doğan, bu çerçevede Hatay'ın Erzin ve Dörtyol ilçeleri üzerinden demiryolu bağlantısıyla Gürcistan güzergahının kullanılmasının da gündeme getirildiğini belirtti. Görüşmede bu konuyla ilgili çalışma yapılması talebinin iletildiğini ve yanıt beklediklerini ifade eden Doğan, fabrikaların da yeterli kapasitede çalışamadığına dikkat çekti. Üretimin ve ihracatın yeniden canlanabilmesi için ürün fiyatlarının üreticiyi tatmin edecek bir seviyeye ulaşması gerektiğinin de altını çizdi.
Çiftçi de Tarım İşçisi de Bekliyor
Tüm bu gelişmelerin doğrudan insan maliyeti de göz ardı edilemiyor. Doğan, mevcut tablonun hem çiftçileri hem de tarım işçilerini çıkmaza soktuğunu vurguladı: "Şu anda kesilecek çok ürünümüz var ancak hasat istediğimiz şekilde devam etmiyor. Ürünü kesebilmek için karşı taraftan talep olması ve gönderimin ekonomik olması gerekiyor. Talep var ama ürün gönderildiğinde para kazandırmayınca ihracat yapılamıyor. Bu nedenle çiftçimiz kara kara düşünüyor, tarım işçilerimizin önemli bir bölümü de iş olmadığı için boşta kalıyor."
Sektör temsilcileri, alternatif ihracat yollarının bir an önce devreye alınmasını beklediklerini bir kez daha dile getirdi. Karadeniz'in gemi trafiğine yeniden açılmasının ya da uygulanabilir alternatif güzergahların hayata geçirilmesinin, hem fiyatları hem de hasadın seyrini köklü biçimde değiştireceği değerlendiriliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Adana'da limonun bahçe fiyatı neden bu kadar düştü?
Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle Karadeniz'de gemi trafiğinin kapanması ihracat imkânlarını kısıtladı. Buna ek olarak depolarda önceki dönemden kalan stokların bulunması ve Arjantin ile Güney Afrika'dan gelen ithal ürünlerin piyasada yer alması da fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu. Tüm bu etkenler bir araya gelince limonun bahçe fiyatı sezon başındaki 8-12 liradan 5 liraya geriledi.
Gemiyle ve tırla nakliye maliyetleri arasındaki fark ne kadar?
Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan'ın aktardığına göre, Rusya ve Ukrayna'ya gemiyle yapılan sevkiyatta konteyner başına maliyet yaklaşık 3 bin dolar iken, kara yoluyla tırla yapılan gönderimde bu rakam 9-10 bin dolara kadar çıkıyor.
Sektör temsilcileri sorunu çözmek için hangi adımları attı?
Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan, geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde görüştü. Görüşmede Karadeniz'e alternatif güzergahların değerlendirilmesi ile Hatay'ın Erzin ve Dörtyol ilçeleri üzerinden demiryolu bağlantısıyla Gürcistan güzergahının kullanılması talep edildi.
Mandalina fiyatları da aynı şekilde etkilendi mi?
Evet. Adana'da erkenci mandalinanın hasat başındaki fiyatı kilogram başına 8-10 lira düzeyindeyken, ihracat ve nakliye sorunları nedeniyle bu fiyat bahçede 5-7 liraya kadar geriledi. Sektör temsilcileri, gemiyle sevkiyat yapılabilseydi hasadın büyük bölümünün çoktan tamamlanmış olacağını belirtti.
55 milimetrenin altındaki küçük boy limonlara ne oluyor?
Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan'a göre 55 milimetrenin altındaki küçük boy limonlar alıcı bulamadığı için ağaçlarda kalmaya devam ediyor. Bu ürünler için ne iç piyasada ne de ihracat kanallarında yeterli talep oluşabildi.
