Vatandaşlık maaşı olarak kamuoyuna yansıyan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin (GETAD) taslak ayrıntıları ortaya çıktı. Sabah'ın haberine göre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın duyurduğu ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan bu yeni sosyal destek modelinde temel kriter, hane gelirinin en düşük emekli maaşı olan 23 bin 552 TL'nin altında kalması olarak belirleniyor. İlk etki analizinde 2,5 milyon hanenin sisteme dahil olabileceği, toplam destek tutarının ise 1,5 trilyon TL'ye ulaşabileceği öngörülüyor. Ödemelerin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlatılması hedefleniyor; ancak düzenleme henüz yürürlüğe girmedi ve TBMM'ye sunulacak yasal sürecin tamamlanması gerekiyor.
GETAD nedir, nasıl çalışacak?
Taslak çalışmaya göre GETAD, ihtiyaç sahibi ailelerin gelirini belirlenen bir düzeye tamamlamayı hedefleyen yeni bir sosyal yardım modeli olarak tasarlanıyor. Sistem, tek tip ve sabit bir ödeme anlayışından uzaklaşarak kademeli bir yardım modeline dayanıyor. Hanenin gelir düzeyi, barınma koşulları, çocuk sayısı ve diğer ihtiyaçları gözetilerek her aile için farklı destek paketleri oluşturulması planlanıyor. Ayrıca bölgesel ekonomik farklılıkların da dikkate alınması amacıyla il il ve hane hane gelir seviyesi haritası çıkarılıyor.
Kimler başvurabilecek, hangi şartlar aranacak?
Taslakta öne çıkan en kritik koşul, aynı evde yaşayan kişilerin toplam gelirinin 23 bin 552 TL'nin altında kalması. Bu tutar, çalışmada en düşük emekli maaşı esas alınarak belirleniyor. Geliri bu sınırın üzerinde olan hanelere ödeme yapılması öngörülmüyor.
Taslağa göre emekliler de sisteme başvurabilecek; ancak emekli olmak tek başına hak kazanmak anlamına gelmeyecek. Değerlendirmede hanenin toplam geliri ve ihtiyaç durumu belirleyici olacak. Örnek olarak taslakta, 23 bin 552 TL emekli maaşı alıp başka geliri bulunmayan ve kirada oturan bir kişinin kira desteğinden yararlanabilmesi üzerinde duruluyor. Bu durum, yardım türünün belirlenmesinde yalnızca gelir tutarının değil barınma giderlerinin de hesaba katılabileceğine işaret ediyor. Öte yandan 23 bin 552 TL eşiğinin bu tür durumlarda nasıl uygulanacağına ilişkin ayrıntılar henüz netleştirilmedi.
Öncelikli destek grupları arasında yaşlılar, sürekli hastalığı bulunanlar ve bakıma muhtaç vatandaşlar yer alıyor. Taslakta özellikle artan yaşlı nüfusun ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarının gözetilmesi planlanıyor.
Hangi yardım kalemleri kapsamda yer alıyor?
Yeni sistemin yalnızca doğrudan nakit ödemesinden oluşması planlanmıyor. Taslakta kira, elektrik, doğalgaz, barınma ve yakacak yardımını kapsayan konut desteğinin yanı sıra abonelik faturaları, çocuk yardımı ve gıda desteği de yer alıyor. Bir hanenin ihtiyaç durumuna göre bu kalemlerden aynı anda yararlanabilmesi de öngörülüyor; ancak toplam ödemenin belirlenecek üst sınırı aşmaması planlanıyor.
Yardımların bölgesel ihtiyaçlara göre farklılaştırılması da taslağın önemli bir unsuru. İstanbul gibi büyükşehirlerde kira desteğine öncelik verilmesi planlanırken Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi soğuk iklimli illerde doğalgaz ve enerji desteği ön plana çıkabilecek. Kırsal bölgelerde ve büyükşehir çevrelerindeki yerleşimlerde ise gıda yardımlarına ağırlık verilmesi hedefleniyor.
Gelir tespiti ve başvuru süreci nasıl işleyecek?
Taslakta, ihtiyaç sahibi vatandaşların belirlenmesi için kapı kapı dolaşılarak araştırma yapılması yerine mevcut kamu verilerinden yararlanılması planlanıyor. Bu kapsamda Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının elindeki bilgilerin yanı sıra SGK kayıtları, gelir idaresi verileri, banka hesap hareketleri ve tapu bilgileri kullanılacak. Hanenin maaş geliri, kira ödeyip ödemediği, çocuk sahibi olup olmadığı, tek başına yaşayıp yaşamadığı ve sürekli yardıma ihtiyaç duyup duymadığı da değerlendirme sürecine dahil edilecek.
Başvuruların e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınması planlanıyor. Vatandaşların oluşturulacak merkezi sisteme kayıt yaptırması, başvuruların da elektronik sistem üzerinden otomatik değerlendirilmesi öngörülüyor. Ancak başvuru ekranı henüz açılmadı ve başvuruların hangi tarihte başlayacağına dair kesin bir duyuru yapılmadı.
Destek alan hanelerin gelir durumu her ay yeniden kontrol edilecek. Geliri belirlenen sınırın üzerine çıkan kişilerin destek programından çıkarılması planlanıyor.
Özel kart uygulaması ve yasal süreç
Taslağın dikkat çeken başlıklarından biri de vatandaşlık maaşı kartı. Destek almaya hak kazanan vatandaşlar için özel bir kart çıkarılacak ve tüm yardım ödemeleri bu kartta toplanacak. Vatandaşların destek tutarının bir bölümünü nakit olarak çekebilmesi, gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçlarını ise kart aracılığıyla indirimli karşılayabilmesi planlanıyor. Kartın kullanım koşulları, nakit çekim sınırları ve indirim sisteminin ayrıntıları henüz kesinleşmedi.
Ödemelerin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlatılması hedefleniyor. Taslaktaki takvime göre pilot iller Aralık 2026'ya kadar belirlenecek, ilk ödemeler ocak-mart 2027 döneminde başlatılacak ve aksaklıkların giderilmesinin ardından sistem 2027 yılı içinde tüm illere yaygınlaştırılacak. Ancak pilot illerin hangileri olacağı ve kesin tarihler açıklanmadı. Sistemin istihdama ve iş gücüne katılıma engel olmayacak biçimde tasarlanması hedefleniyor; düzenlemenin hayata geçirilmesi için TBMM'ye yasa teklifi sunulması planlanıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
GETAD'a başvurabilmek için temel şart nedir?
Taslağa göre en temel koşul, aynı evde yaşayan kişilerin toplam gelirinin 23 bin 552 TL'nin altında kalmasıdır. Bu tutar, en düşük emekli maaşı esas alınarak belirlenmiştir. Geliri bu sınırın üzerinde olan hanelere ödeme yapılması öngörülmüyor.
Vatandaşlık maaşı ne kadar olacak?
Hane başına aylık tutar henüz kesinleşmedi. Taslakta ödemelerin kademeli olarak belirlenmesi öngörülüyor; yardım miktarı hanenin ekonomik durumuna ve hangi destek kalemlerinden yararlanacağına göre değişecek. Etki analizinde 2,5 milyon haneye toplam 1,5 trilyon TL destek öngörülüyor ancak bu rakam her haneye eşit ödeme yapılacağı anlamına gelmiyor.
Emekliler vatandaşlık maaşından yararlanabilecek mi?
Taslağa göre evet, emekliler de sisteme dahil olabilecek. Ancak emekli olmak tek başına hak kazandırmıyor; değerlendirmede hanenin toplam geliri ve ihtiyaç durumu esas alınacak. Örneğin 23 bin 552 TL emekli maaşı alıp kirada oturan ve başka geliri bulunmayan bir kişinin kira desteğinden yararlanabilmesi taslakta örnek olarak ele alınıyor.
Başvurular ne zaman ve nasıl yapılacak?
Taslağa göre başvurular e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınacak. Ancak başvuru ekranı henüz açılmadı ve başvuruların hangi tarihte başlayacağına dair kesin bir açıklama yapılmadı. Düzenlemenin önce TBMM'de yasalaşması gerekiyor.
Ödemeler ne zaman başlayacak?
Taslaktaki takvime göre pilot iller Aralık 2026'ya kadar belirlenecek ve ilk ödemeler 2027 yılının ocak-mart döneminde başlatılacak. Sistemin 2027 yılı içinde tüm illere yaygınlaştırılması hedefleniyor. Ancak pilot illerin hangileri olacağı ve kesin tarihler henüz açıklanmadı; bu takvim taslak çalışmadaki hedefleri yansıtıyor.
