Uluslararası Para Fonu (IMF), Mali İzleme Raporu'na ilişkin yayımladığı blog yazısında küresel borç tablosuna dair çarpıcı tespitler ve uyarılar sıraladı. Fona göre yüksek borçluluk döneminde artan borçlanma maliyetleri kamu maliyesi üzerindeki baskıyı giderek artırmakta; bu durum güvenilir mali konsolidasyon adımlarını daha acil bir zorunluluk haline getirmektedir.
Borç ve faiz oranları arasındaki kısır döngü
IMF'nin yazısında, yüksek ve artan borç düzeyinin maliye politikası ile faiz oranları arasındaki etkileşimi belirgin biçimde güçlendirdiği vurgulandı. Borçluluğun halihazırda yüksek olduğu ülkelerde politika faizlerindeki her artışın bütçe açıklarını ve borç stokunu daha fazla kötüleştirdiği ifade edildi. Öte yandan yüksek borçluluğun piyasa faizlerini mali gelişmelere karşı da çok daha duyarlı kıldığı belirtildi.
ABD'den derlenen veriler bu ilişkiyi somutlaştırıyor: Söz konusu veriler, uzun vadeli faiz oranlarına ilişkin geleceğe yönelik beklentilerin son yıllarda öngörülen kamu borcuna karşı eskiye kıyasla çok daha hassas hale geldiğini ortaya koyuyor. Başka bir deyişle piyasalar artık borç beklentilerindeki değişimlere daha sert tepki veriyor.
G7 tahvil getirileri 20 yılın zirvesinde
Başlıca gelişmiş ekonomilerde uzun vadeli devlet tahvili getirilerinin keskin biçimde yükseldiğine dikkat çeken IMF, şubat-eylül döneminde G7 ülkelerinin 10 yıllık devlet tahvili getirilerinin ortalamasının 1 puandan fazla artarak yaklaşık 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştığını kaydetti.
Bu yükselişin arkasında birden fazla etken bulunuyor. Petrol fiyatlarındaki şok, kalıcı enflasyon, güçlü yatırım talebi ve yapay zeka yatırımlarıyla bağlantılı daha yüksek büyüme beklentileri gelişmiş ekonomilerde tahvil getirilerini yukarı çeken başlıca unsurlar arasında gösterildi. Buna ek olarak mevcut yüksek borçluluk seviyeleri, harcama baskıları ve önümüzdeki yıllarda yüksek miktarda tahvil ihraç edileceğine dair beklentiler de uzun vadeli borçlanma maliyetlerini artıran etkenler olarak sıralandı.
IMF ayrıca büyük ekonomilerdeki tahvil getirisi artışlarının diğer ülkelere de sıçrayabileceğine ve bu ülkelerin borç dinamiklerini olumsuz etkileyebileceğine işaret etti. Yani sorun yalnızca gelişmiş ekonomilerle sınırlı kalmıyor; dalgalanma tüm dünyaya yayılma riski taşıyor.
2030 tahmini: İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülmemiş bir eşik
Raporun en dikkat çekici bulgularından biri küresel kamu borcuna ilişkin projeksiyon. IMF'ye göre küresel kamu borcu, 2030 yılına kadar dünya Gayri Safi Yurt İçi Hasılası'nın yüzde 100'ünü aşması bekleniyor. Fon, bu eşiğe en son İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından ulaşıldığını hatırlatarak durumun tarihsel önemini vurguladı.
Bu projeksiyon, küresel ekonominin içinde bulunduğu borç sarmalının ne denli derin köklere sahip olduğunu gözler önüne seriyor. Savaş sonrası dönemin yıkımıyla kıyaslanabilir bir borç yüküyle karşı karşıya kalınması, politika yapıcılar açısından son derece ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.
Artan faiz yükü mali hareket alanını daraltıyor
IMF, devletlerin ortalama borçlanma maliyetinin 2021'deki yüzde 2,3 seviyesinden 2031'e kadar yüzde 3,7'ye yükselmesinin beklendiğini açıkladı. Bu artışın somut sonuçları da raporda ayrıntılı biçimde ele alındı: Artan faiz ödemeleri, kamu yatırımları ve sosyal harcamalar için ayrılabilecek kaynakları doğrudan kısıtlıyor; üstelik hükümetlerin ekonomik daralma dönemlerinde müdahale kapasitesini de önemli ölçüde sınırlıyor.
Bazı gelişmiş ekonomilerde borçların daha kısa vadelerle yenileniyor olması da ayrı bir risk unsuru olarak öne çıkarıldı. Bu durum, politika faizlerindeki artışın kamu borçlanma maliyetlerine çok daha hızlı yansımasına zemin hazırlıyor. Merkez bankalarının faizleri daha uzun süre yüksek tutmak zorunda kalması ise borç dinamiklerini daha da kötüleştirebilir. Bunun yanı sıra mali kaygıların piyasa faizlerini yukarı çekebileceği ve yüksek borçlulukla kısa vadeli borçlanmanın bir arada bulunmasının fiyat istikrarının yeniden tesisini güçleştirebileceği de uyarıları arasında yer aldı.
IMF'den ülkelere somut adım çağrısı
IMF, farklı gelir gruplarındaki ülkelere yönelik ayrı ayrı önerilerde bulundu. Borçluluğu yüksek gelişmiş ekonomilerin güvenilir orta vadeli planlara ve gerçekçi varsayımlara dayanan somut önlemler alması gerektiği vurgulandı. Bu adımların borcu sürdürülebilir bir patikaya oturtmak, borçlanma maliyetlerini sınırlamak ve diğer ülkelere yönelik olumsuz taşma etkilerini azaltmak bakımından kritik önem taşıdığı ifade edildi.
Gelişmekte olan ekonomilerin ise mali kırılganlıklarını azaltması ve borç yönetimini güçlendirmesi gerektiği belirtildi. Dış finansmana erişimi kısıtlı düşük gelirli ülkeler için ise farklı bir reçete sunuldu: Bu ülkelerin öncelikli harcamalarını koruyabilmesi için vergi sistemlerini güçlendirmeleri ve kamu harcamalarının verimliliğini artırmaları önerildi.
IMF, mali uyum adımlarının ertelenmesinin sonuçlarını da net biçimde ortaya koydu: Gecikme, faiz yükünü ve mali kırılganlıkları artırarak politika seçeneklerini daha da daraltacak; borcu istikrara kavuşturmak için gereken önlemleri hem daha kapsamlı hem de daha maliyetli hale getirecek.
Sıkça Sorulan Sorular
IMF'ye göre küresel kamu borcu 2030'da hangi seviyeye ulaşması bekleniyor?
IMF, küresel kamu borcunun 2030 yılına kadar dünya Gayri Safi Yurt İçi Hasılası'nın yüzde 100'ünü aşmasının beklendiğini açıkladı. Fon, bu eşiğe en son İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından ulaşıldığını hatırlattı.
G7 ülkelerinin 10 yıllık devlet tahvili getirileri ne kadar arttı?
IMF'nin blog yazısına göre şubat-eylül döneminde G7 ülkelerinin 10 yıllık devlet tahvili getirilerinin ortalaması 1 puandan fazla artarak yaklaşık 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Devletlerin ortalama borçlanma maliyeti 2031'e kadar nasıl değişmesi bekleniyor?
IMF, devletlerin ortalama borçlanma maliyetinin 2021'deki yüzde 2,3 seviyesinden 2031'e kadar yüzde 3,7'ye yükselmesinin beklendiğini bildirdi.
Tahvil getirilerini artıran başlıca etkenler neler olarak gösterildi?
IMF'nin yazısında petrol fiyatlarındaki şok, kalıcı enflasyon, güçlü yatırım talebi ve yapay zeka yatırımlarıyla bağlantılı daha yüksek büyüme beklentileri tahvil getirilerini artıran etkenler arasında sayıldı. Yüksek borçluluk, harcama baskıları ve önümüzdeki yıllarda yüksek miktarda tahvil ihraç edileceği beklentisi de bu etkenlere eklendi.
IMF, mali uyum adımlarının ertelenmesi durumunda ne gibi sonuçlar öngörüyor?
IMF'ye göre mali uyum adımlarının ertelenmesi faiz yükünü ve mali kırılganlıkları artırarak politika seçeneklerini daha da daraltacak; gecikme aynı zamanda borcu istikrara kavuşturmak için gereken önlemleri hem daha kapsamlı hem de daha maliyetli hale getirecek.
