Zeytin üretiminde maliyet baskısı 2022 yılından itibaren belirginleşmeye başladı. Son iki yıldır uluslararası rekabetçiliğini yitiren sektör, bu yıl düşük fiyat, yüksek rekolte ve artan girdi maliyetleri kıskacında bunalmış durumda. Marketlerde sofralık zeytinin kilogramı 400 liraya, zeytinyağının kilogramı ise 220 ila 230 liraya satılırken, bu yılki rekolte beklentisi 500 bin ton olarak ifade ediliyor.
Edremit zeytinyağını tanıtmak amacıyla Güre sahilinde 9-11 Ekim tarihleri arasında düzenlenen "3. Edremit Zeytinyağı Tadım Festivali-FestOlive"nde sektörün ağır tablosu da gündeme geldi. Festivalde bir grup gazeteciye konuşan Edremit Ticaret Odası Başkanı Ahmet Çetin, zeytin sektörünün yaşadığı krizi tüm çıplaklığıyla ortaya koydu.
"Bu fiyatlar üreticiye hakarettir"
Hasat döneminde düşük fiyatlar nedeniyle ürünün dalda kalma riskinin bulunduğunu vurgulayan Çetin, mevcut tablonun birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle oluştuğunu anlattı: "Yüksek maliyetler, özellikle de toplama maliyetleri bu fiyatlarla karşılanabilir durumda değil. Bir diğer neden ise uluslararası piyasalarda zeytinyağının euro bazındaki fiyatının düşük olması, ülkedeki ekonomik sıkıntılar, enflasyonist ortam, yüksek rekolte ve ağaçlarımızın çoğunun makineli hasada uygun olmaması sebebiyle el işçiliğiyle toplanmasıdır."
Çetin, sözlerini sert bir değerlendirmeyle noktaladı: "Tüm bunların sonucunda bugün oluşan fiyatlar üreticiye hakarettir; böyle bir rakam olamaz. Üreticiler bırakın işçi tutmayı, kendileri bile zeytini toplasa zarar eder."
Kur baskısı maliyetleri ikiye katladı
Çetin, yaşanan maliyet artışını rakamlarla da somutlaştırdı. Üç yıl önce zeytinyağının litresi 300 TL'den satılırken günlük yevmiyelerin yaklaşık 500 TL civarında olduğunu aktaran Çetin, şu an ise zeytinyağının litre fiyatının 200 TL'ye gerilediğini, buna karşın yevmiyenin 2 bin TL'ye yükseldiğini belirtti. Bu dengesizliğin işçilik maliyetini karşılamayı imkânsız kıldığını ifade eden Çetin, mevcut durumda zeytinyağının yanında üste para verilmesi gerektiğini söyledi.
Sorunun kökenine ilişkin değerlendirmesinde Çetin, kur politikasına dikkat çekti: "Üretim maliyetleri çok arttı. Bunun ana sebebi ülkemizdeki kur politikalarıdır. Kur üzerindeki baskılar, tüm sektörlerde yüksek maliyetlere sebep olmaya başladı. Çünkü mevcut kur gerçek seviyesinde değil; en az iki katı olması gerekiyor. Kur, enflasyon oranında yükselmiyor. Sonuç olarak ülke üretimden düşüyor, sanayici üretmekten çekiniyor; tarımda da üretici üretimden vazgeçiyor. Böyle giderse tüketici de bir süre sonra tüketecek ürün bulamayacak."
Litre başına 50 TL prim ve DFİF desteği talebi
Zeytinin dalda kalmaması ve üreticilerin zarar etmemesi için zeytinyağına litre başına prim desteği verilmesi gerektiğini vurgulayan Çetin, Avrupa'da uygulanan litre başına 1 euroluk destek örneğini göstererek en az 50 TL talep ettiklerini bildirdi. Prim uygulamasının kayıt dışı ekonomiyle mücadelede de işe yarayacağını anlatan Çetin şöyle konuştu: "Litre başına prim verilirse üretici ürettiği yağı faturalandıracak. Faturalandırmadan bu primi alamayacak. O zaman kayıt dışı ekonominin de önüne geçilecek. Burada bir 'kazan-kazan' durumu oluşacak. Devlet kesilen faturalardan vergi toplayacak ve o vergi yeniden üreticiye dönecek. Aslına bakarsanız iç piyasada da tüketici açısından bir fiyat dengesi sağlanacak. Üretici, ürettiği zeytinyağının fiyatının bir kısmını devletten alacağı için piyasaya daha ucuz satacak, daha pahalıya satmaya çalışmayacak."
Çetin ayrıca Türkiye'nin ürettiği zeytinyağının tamamını tüketebilen bir ülke olmadığını, her yıl yaklaşık 200 bin ton zeytinyağının devreden kaldığını belirtti. Bu fazlalığı ihraç edebilmek için ihracatçılara da Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) desteği verilmesi gerektiğini söyleyen Çetin, "İhracatçı desteklendiğinde ihracat artacak, ülkeye döviz girecek. Daha çok kâr elde edilecek ve iç piyasa dengelenecek; enflasyon da yükselmeyecek" dedi.
Akhisar'da alımlar durdu, bakanlıklardan randevu istendi
Sektördeki krizin boyutlarını aktarmayı sürdüren Çetin, Akhisar'da üreticilerin artık toplamaya gitmediğini ve alımların da yapılmadığını açıkladı. Rekolte miktarının henüz resmen açıklanmadığını belirten Çetin, bunun iç piyasadaki dengeleri korumak ve panik havası yaratmamak amacıyla yapıldığını ifade etti. En iyi zeytinin bugün 60 TL'den satıldığını dile getiren Çetin, "Şu an bir sorun var ve bir an önce çare bulunması gerekiyor. Zeytinler toplanıp fabrikalarda sıkılabilirse yaklaşık 500 bin ton seviyesinde bir rekolte bekliyorum" dedi.
Düşük fiyatlar nedeniyle ilgili bakanlıklara yazı yazdıklarını ve görüşme talep ettiklerini aktaran Çetin, randevu alıp sezon tehlikeye girmeden önlem alınması için çalışmalar yürüttüklerini bildirdi. İhracat cephesinde ise Avrupa'nın kota, ABD'nin ise Türkiye'ye ek vergi uyguladığını hatırlatan Çetin, farklı pazarlara yönelme zorunluluğuna dikkat çekti: "Özellikle Türk Cumhuriyetleri, Uzak Doğu ve İngiltere hedef pazar olabilir. Bunun üzerinde bütün paydaşların hep birlikte çalışması şart. Odaların, borsaların, ziraat odalarının, zeytin ve zeytinyağıyla ilgili tüm kurumların ortak hareket edip yön vermesi gerekiyor. Kolektif bir çalışma şart."
Üretici: "Maalesef bu yıl zeytin dalda kalabilir"
Edremit bölgesinin önde gelen zeytin üreticilerinden Nermin Hanım Zeytinliği'nin kurucusu Nermin Gelbal Gökduman da mevcut fiyatlarla toplama ve üretim maliyetlerinin dökme zeytinyağı fiyatını karşılamadığını vurguladı. Gökduman, "Fiyatlar çiftçinin tarımı sürdürülebilir bir şekilde yapmasını desteklemiyor. Maalesef bu yıl zeytin dalda kalabilir. Çiftçinin üretime devam etmesi için makul bir fiyat belirlenmeli ve destek verilmesi gerekiyor" dedi.
Markalaşmış bir firma olarak kendi zeytinlerini toplayabildiklerini belirten Gökduman, dökme satan çiftçilerin durumunun çok daha kritik olduğuna dikkat çekti: "Ürünü dökme olarak satan çiftçiler, işçiliği kendileri yapmıyorlarsa ve fiyatlar bu şekilde devam ederse zeytinin dalda kalacağını söylüyorlar. Hatta birçok üretici bize gelerek zeytinlerini toplamamızı istiyorlar."
FestOlive'de Guinness Dünya Rekoru kırıldı
Krizin gölgesinde gerçekleşen festival, tarihi bir başarıya da sahne oldu. AB'den coğrafi işaret tescilli Edremit Zeytinyağı'nı tanıtmak amacıyla Edremit Ticaret Odası ev sahipliğinde düzenlenen "3. Edremit Zeytinyağı Tadım Festivali-FestOlive" kapsamındaki "En Büyük Zeytinyağı Tadım Etkinliği"nde, 10 Ekim'de 16 bin 2 kişinin katılımıyla Guinness Dünya Rekoru kırıldı. 2009 yılında İspanya'nın Jaen kentinde 12 bin 909 kişiyle kırılan rekor böylece geride bırakıldı. Guinness World Records Resmi Hakemi Hannah Spiers, rekoru tescil ederek sertifikayı Edremit Ticaret Odası Başkanı Ahmet Çetin'e takdim etti.
Sıkça Sorulan Sorular
Zeytin sektöründe bu yıl yaşanan krizin temel nedenleri nelerdir?
Edremit Ticaret Odası Başkanı Ahmet Çetin'e göre krizin birden fazla nedeni var: uluslararası piyasalarda zeytinyağının euro bazındaki fiyatının düşük olması, ülkedeki enflasyonist ortam ve ekonomik sıkıntılar, yüksek rekolte, ağaçların büyük çoğunluğunun makineli hasada uygun olmaması nedeniyle el işçiliğine bağımlılık ve kur politikasından kaynaklanan yüksek üretim maliyetleri bu faktörlerin başında geliyor.
Üreticiler zeytinyağı için ne kadar prim desteği talep ediyor?
Edremit Ticaret Odası, Avrupa'da uygulanan litre başına 1 euroluk destek örneğini referans alarak zeytinyağı için litre başına en az 50 TL prim desteği talep etmektedir. Çetin, bu primin verilmesi durumunda üreticilerin faturalandırma yapacağını ve kayıt dışı ekonominin de önüne geçileceğini vurguladı.
Her yıl ne kadar zeytinyağı devreden kalmaktadır?
Edremit Ticaret Odası Başkanı Ahmet Çetin'in açıklamasına göre Türkiye, ürettiği zeytinyağının tamamını tüketen bir ülke değil; her yıl her dönemden yaklaşık 200 bin ton zeytinyağı devreden kalmaktadır.
Bu yılki zeytinyağı rekolte beklentisi ne kadardır?
Çetin, zeytinlerin toplanıp fabrikalarda sıkılabilmesi halinde yaklaşık 500 bin ton seviyesinde bir rekolte beklendiğini belirtti. Ancak iç piyasada panik yaratmamak amacıyla rekolte miktarının henüz resmen açıklanmadığını da ifade etti.
FestOlive festivalinde kırılan Guinness rekoru nedir?
10 Ekim'de Edremit'te düzenlenen "En Büyük Zeytinyağı Tadım Etkinliği"ne 16 bin 2 kişi katılarak Guinness Dünya Rekoru kırdı. Bu rekor, 2009 yılında İspanya'nın Jaen kentinde 12 bin 909 kişiyle kırılan rekoru geride bıraktı. Guinness World Records Resmi Hakemi Hannah Spiers rekoru tescil ederek sertifikayı Edremit Ticaret Odası Başkanı Ahmet Çetin'e verdi.
