Türkiye, Yemen'de İran destekli Husi güçlerinin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının yoğunlaşması üzerine, 7 Ağustos'ta Suudi Arabistan ve Pakistan ile imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında Riyad yönetimine sağlanacak askeri desteğin kapsamını ve yasal çerçevesini değerlendiriyor. Milli Savunma Bakanlığı (MSB), 15 Ekim'de yaptığı açıklamada sürecin anayasal hükümler doğrultusunda ilerleyeceğini ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) onayından geçmesi gerektiğini vurguladı.
Önce Meclis Onayı, Sonra Saha Değerlendirmesi
Ankara'nın bu süreçteki öncelikleri belirgin biçimde sıralanmış durumda. İlk adım olarak Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın TBMM tarafından onaylanması gerekiyor. Ardından Türk Silahlı Kuvvetleri'nin (TSK) yurt dışında görevlendirilmesine olanak tanıyacak tezkerenin de Meclis'e sunulması planlanıyor. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 92. maddesi, TSK'nın yabancı bir ülkeye gönderilmesi ya da yabancı askerlerin Türkiye'de konuşlandırılması konusundaki yetkiyi açıkça TBMM'ye tanıyor. Hem anlaşmanın hem de tezkerenin kabulü için basit çoğunluk yeterli.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 12 Ekim'de yaptığı açıklamada anlaşmanın ilerleyen günlerde Meclis'e sunulacağını duyurmuştu. MSB ise yasal sürecin tamamlanmasının ardından askeri desteğin nasıl şekilleneceğini şu sözlerle açıkladı: "Sağlanabilecek katkının kapsamına ilişkin esaslar ise Suudi Arabistan'ın ihtiyaç ve talepleri, sahadaki gelişmeler ve harekât ihtiyaçları dikkate alınarak ilgili makamlarımızca yapılacak değerlendirmeler ve taraflar arasında sağlanacak mutabakat doğrultusunda belirlenecektir."
Hava Savunma ve Lojistik Desteği Ön Planda
Ankara'da yürütülen değerlendirmelere göre Türkiye, Suudi Arabistan'a katkı sunarken öncelikli olarak bu ülkenin savunma kapasitesinin güçlendirilmesine odaklanacak. Öne çıkan seçenekler arasında hava savunma, lojistik ve istihbarat desteği yer alıyor. Husilerle doğrudan bir çatışmaya girilmesi ise şu aşamada öngörülmüyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Ekim'de yaptığı açıklamada bu yaklaşımı net biçimde ortaya koydu. Fidan, "Mekke Anlaşması bir savunma anlaşması. Bu saldırı anlaşması değil. Anlaşmaya taraf olan ülke saldırıya uğradığı zaman, siz savunması için yanında olursunuz" dedi ve ekledi: "Yani Türkiye başka bir ülkeye toprağına askerlik gönderip orada bir saldırı yapmayacak." Mekke İttifakı'nın önceliklerinin ortak caydırıcılık ve savunma olduğunu vurgulayan Fidan'ın bu açıklaması, Ankara'nın genel tutumunu yansıtması bakımından önemini koruyor.
Mekke İttifakı ve SSSK'nın Rolü
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında kurulan Mekke İttifakı, NATO'nun 5. maddesine benzer bir ilkeyi de bünyesinde barındırıyor: Üyelerden birine yönelik bir saldırı, tüm müttefiklere yapılmış kabul ediliyor. İttifakın en kritik karar alma organı ise Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi (SSSK). Bu komite, 5 Ekim'de gerçekleştirdiği toplantıda Suudi Arabistan'a hızlı askeri destek sağlanması kararı almıştı.
Bununla birlikte, ittifakın henüz çok yeni olması ve kurumsallaşma sürecinin tamamlanmamış olması nedeniyle askeri desteğe ilişkin somut adımların zaman alacağı belirtiliyor. Tarafların bir sonraki SSSK toplantısına kadar istişarelerini olgunlaştırmaları öngörülüyor.
Çatışmanın Arka Planı ve Uluslararası Boyut
Suudi Arabistan ile Husiler arasındaki çatışmalar 2014'ten bu yana aralıklı olarak sürüyor. Husiler, 2014'te Yemen'in başkenti Sana'yı ele geçirmiş olup hâlâ ülke topraklarının yaklaşık üçte birini kontrol ediyor. Son iki haftada çatışmalar belirgin biçimde yoğunlaştı; Husi saldırılarında Suudi Arabistan'ın enerji altyapısı ve havaalanlarının yanı sıra bazı kutsal mekânlar da hedef alındı.
İran'ın desteklediği Husilerin saldırıları, Türkiye ve Pakistan başta olmak üzere birçok ülkenin tepkisine yol açtı. ABD Başkanı Donald Trump, 7 Ekim'de Beyaz Saray'da gazetecilerin "iki ülkenin Suudi Arabistan'a askeri destek verme kararı"na ilişkin sorusunu, "Sanırım Suudi Arabistan'a yardım etmek istiyorlar ve bence bu iyi bir şey" yanıtıyla geçiştirdi. ABD basınında ise Washington'un Riyad'ın yanında Husilere karşı askeri operasyon başlatmayı tartıştığı, İsrail'in de istihbarat ve askeri destek sağlama opsiyonlarını değerlendirdiğine dair haberler yer aldı. Husilerin Babülmendep Boğazı'ndan tanker geçişini kısıtlayacak biçimde harekete geçmesi ise çatışmanın uluslararası boyutunu gözler önüne seriyor.
Erdoğan ve Fidan'dan Güçlü Siyasi Mesaj
Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Fidan, yaptıkları açıklamalarla Ankara'da bu desteğin sağlanması konusunda güçlü bir siyasi iradenin var olduğunu ortaya koydu. Erdoğan, 13 Ekim'de telefonla görüştüğü Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'a Türkiye'nin yanlarında olmaya devam edeceğini iletti. Suudi Arabistan'a olası desteğe ilişkin süreç, Dışişleri ve Savunma bakanlıkları tarafından ortaklaşa yürütülüyor.
Erdoğan, 12 Ekim'deki açıklamasında bölgesel tutumunu da netleştirdi: "Türkiye'nin duruşu, hassasiyetleri ve savunduğu ilkeler bellidir. Biz, hadiselere etnik ve mezhebi bir mercekten asla bakmıyoruz" diyen Erdoğan, "Biz, bölgemizin tamamında barışın ve istikrarın hâkim olmasını istiyoruz. Bundan sonra da bölgesel sahiplenme temelinde barışı savunmaya, barış için gayret göstermeye devam edeceğiz" diye konuştu.
İran ile Diyalog Kesintisiz Sürüyor
Türkiye'nin bu süreçte gözettiği önemli dengelerden biri de Ankara-Tahran ilişkilerinde gerginliğe yol açmamak. Dışişleri Bakanı Fidan, 13 Ekim'de İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile telefonda görüşerek bölgedeki artan gerilimin azaltılması için atılması gereken adımları ele aldı. İki ülke yetkilileri arasında bölgesel gelişmelere ilişkin görüşmelerin önümüzdeki dönemde de sürmesi bekleniyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Mekke Ortak Savunma Anlaşması ne zaman imzalandı ve hangi ülkeleri kapsıyor?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, 7 Ağustos'ta Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından imzalandı. Anlaşma, taraf ülkelerden birine yönelik saldırının tüm müttefiklere yapılmış sayılacağı ilkesini içeriyor.
Türkiye'nin Suudi Arabistan'a askeri destek sağlaması için hangi yasal adımların atılması gerekiyor?
Öncelikle Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın TBMM tarafından onaylanması, ardından TSK'nın yurt dışında görevlendirilmesine ilişkin tezkerenin de Meclis'e sunulup kabul edilmesi gerekiyor. Anayasa'nın 92. maddesi bu yetkiyi TBMM'ye veriyor; her iki belge için de basit çoğunluk yeterli.
Türkiye'nin Suudi Arabistan'a sağlamayı planladığı askeri destek ne tür yetenekleri kapsıyor?
Ankara'daki değerlendirmelere göre destek, öncelikli olarak Suudi Arabistan'ın savunma kapasitesini artırmaya yönelik hava savunma, lojistik ve istihbarat alanlarında yoğunlaşacak. Husilerle doğrudan bir çatışmaya girilmesi öngörülmüyor.
Mekke İttifakı'nın karar alma mekanizması nasıl işliyor?
İttifakın en önemli karar alma organı Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi (SSSK). Bu komite, 5 Ekim'deki toplantısında Suudi Arabistan'a hızlı askeri destek sağlanması kararını aldı. Ancak ittifakın kurumsallaşma süreci henüz tamamlanmadığından somut adımların zaman alacağı belirtiliyor.
Türkiye, Suudi Arabistan'a destek verirken İran ile ilişkilerini nasıl yönetiyor?
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 13 Ekim'de İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile telefon görüşmesi yaparak bölgedeki gerilimin azaltılması için atılabilecek adımları ele aldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan da konuya etnik ya da mezhepsel bir perspektiften bakılmadığını ve bölgesel barışın savunulacağını vurguladı.
