Havaların soğuması ve okulların açılmasıyla birlikte çocuklarda hastalıklar artmaya başlıyor. Bu dönemde pek çok aile, çocuklarını enfeksiyonlardan korumak ve bağışıklıklarını güçlendirmek amacıyla çeşitli vitamin takviyelerine başvuruyor. Ancak zaman zaman kulaktan dolma bilgilerle yapılan bu uygulama, uzmanlar tarafından ciddi bir sağlık riski olarak değerlendiriliyor. Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Şenay Pir Zengi, çocuklarda vitamin kullanımına ilişkin önemli uyarılarda bulundu.
Vitaminler İlaç Gibi Düşünülmeli
Dr. Üyesi Zengi, çocuklara rastgele verilen vitaminlerin yarardan çok zarar verip vermeyeceği sorusuna net bir yanıt verdi: "Evet. Öncelikle şunu vurgulamak gerekir: Vitaminler ilaç gibi düşünülmeli ve 'nasıl olsa vitamin, zararı olmaz' yaklaşımından kaçınılmalıdır." Sağlıklı ve dengeli beslenen bir çocuğun her vitamin ve minerali takviye olarak almasının gerekmediğini belirten Zengi, vitamin desteğinin çocuğun yaşı, beslenme özellikleri, büyüme ve gelişmesi, mevcut hastalıkları ile gerektiğinde yapılan tetkikler değerlendirilerek verilmesi gerektiğini söyledi.
Özellikle sonbahar ve kış aylarında ailelerin çocuklarını enfeksiyonlardan korumak amacıyla birden fazla vitamin içeren ürünleri kontrolsüz biçimde kullanabildiğini gözlemlediklerini aktaran Zengi, vitamin takviyelerinin çocukların hiç hastalanmamasını sağlayacağı ya da her çocuğun bağışıklığını belirgin şekilde güçlendireceği düşüncesinin doğru olmadığını vurguladı.
Aşırı D ve A Vitamini Toksik Etkilere Yol Açabilir
Vitamin kullanımında dozun büyük önem taşıdığını hatırlatan Dr. Üyesi Zengi, gereğinden fazla alınan vitaminlerin her zaman daha fazla fayda anlamına gelmediğini belirtti. Aşırı D vitamini kullanımının kandaki kalsiyum düzeyinin yükselmesine, bulantı, kusma, aşırı susama, sık idrara çıkma ve böbrek sorunlarına neden olabileceğini açıkladı. A vitamininin aşırı alınmasının ise karaciğer başta olmak üzere çeşitli organlarda toksik etkilere yol açabileceğini ifade etti. Bazı vitamin ve mineral takviyelerinin ayrıca kullanılan ilaçlarla etkileşebildiğini de hatırlatan Zengi, özellikle yüksek doz ve uzun süreli kullanımlarda "vitamin olduğu için güvenlidir" düşüncesinden kaçınılması gerektiğini vurguladı.
Sık Hastalanmak Her Zaman Zayıf Bağışıklık Anlamına Gelmez
Ailelere özellikle "bağışıklık güçlendirici" şeklinde pazarlanan ürünlere karşı dikkatli olmaları gerektiğini söyleyen Dr. Üyesi Zengi, kreşe veya okula yeni başlayan çocukların sık enfeksiyon geçirmesinin her zaman bağışıklık sisteminin zayıf olduğu anlamına gelmediğini belirtti. Çocukların okul ortamında çok sayıda farklı enfeksiyon etkeniyle karşılaştığını hatırlatan Zengi, vitaminlerin sağlıklı yaşamın yerine geçen ürünler olmadığını, eksiklik varsa yerine koymanın son derece önemli olduğunu, ancak eksiklik bulunmayan bir çocukta gereksiz ve yüksek doz vitamin vermenin çocuğu daha sağlıklı yapmayacağını söyledi. "Çocuklarda vitamin kullanımında temel yaklaşım 'ne kadar çok, o kadar iyi' değil; 'gerektiğinde, doğru vitamin ve doğru doz' olmalıdır" diye konuştu.
C Vitamini de Sınırsız Kullanılamaz
Kış aylarında en çok tüketilen C vitaminine ilişkin de önemli uyarılarda bulunan Dr. Üyesi Zengi, C vitamininin suda çözünen bir vitamin olduğunu ve fazla miktarın önemli bir bölümünün idrarla atıldığını belirtti. Ancak bu durumun sınırsız miktarda kullanılabileceği anlamına gelmediğini vurgulayan Zengi, yüksek doz C vitamininin özellikle mide-bağırsak sistemiyle ilgili şikayetlere, karın ağrısı, bulantı ve ishale neden olabileceğini aktardı. Bazı yatkın kişilerde yüksek miktarlarda ve uzun süreli kullanımın böbrek taşı riskini de artırabileceğini belirten Zengi, çocuğun yeterli sebze ve meyve tükettiği dengeli bir beslenme düzeninde rutin olarak yüksek doz C vitamini kullanılmasının çoğu zaman gerekli olmadığını söyledi.
Yağda Çözünen Vitaminlerde Ekstra Dikkat Şart
Ailelerin vitamin kullanımında dikkat etmesi gereken noktaları da sıralayan Dr. Üyesi Zengi, çocuğun yaşına uygun dozun kullanılması ve aynı vitamini içeren farklı ürünlerin birlikte verilmemesi gerektiğini vurguladı. Örneğin bir çocuğun hem multivitamin hem de ayrıca D vitamini kullanması durumunda toplam alınan D vitamini miktarının farkında olmadan yüksek düzeylere çıkabileceğini belirtti. Özellikle A, D, E ve K gibi yağda çözünen vitaminlerin vücutta depolanabildiğinden aşırı miktarlarda alınmalarının toksik etkilere yol açabileceğini hatırlatan Zengi, bu nedenle uzun süreli ve yüksek doz vitamin kullanımının mutlaka hekim değerlendirmesiyle yapılması gerektiğini söyledi.
Vitamin ve mineral eksikliklerinin çocuklarda yalnızca büyümeyi değil bilişsel performansı da etkileyebileceğini belirten Zengi, her dikkat veya okul başarısı sorununu vitamin eksikliğine bağlamanın doğru olmadığını da sözlerine ekledi. Demir eksikliğinin halsizlik, çabuk yorulma ve dikkat-konsantrasyon sorunlarıyla ilişkili olabileceğini, B12 vitamini eksikliğinde anemi yanında nörolojik bulgular görülebileceğini, D vitamini eksikliğinin kemik sağlığını etkilediğini ve ciddi eksikliğin küçük çocuklarda raşitizme yol açabileceğini açıkladı. Folat ve B12 gibi vitaminlerin normal kan hücresi yapımı ve sinir sistemi için önemli olduğunu da vurgulayan Zengi, çocukta belirgin halsizlik, iştahsızlık, büyüme-gelişme problemi veya okul performansında belirgin değişiklik varsa doğrudan vitamin başlanması yerine önce nedeninin araştırılması gerektiğini ifade etti.
Aileler İçin Üç Temel Öneri
Dr. Üyesi Zengi, ailelere üç temel noktayı önerdiğini belirtti: "Önce beslenme, sonra gereksinimin değerlendirilmesi, gerekiyorsa uygun dozda takviye." Çocukların bağışıklığını desteklemek için yalnızca vitaminlere odaklanılmaması gerektiğini vurgulayan Zengi, yeterli ve dengeli beslenme, düzenli uyku, yaşına uygun fiziksel aktivite, el hijyeni ve aşıların zamanında yapılmasının çocuk sağlığının temel bileşenleri olduğunu söyledi. Bir vitamin veya mineral eksikliğinden şüpheleniliyorsa çocuk hekimi tarafından değerlendirilmesinin ve gerekli görülürse uygun tetkiklerin yapılmasının daha doğru bir yaklaşım olduğunu da ekledi.
Vitamin desteğinden önce sağlıklı beslenmenin ele alınması gerektiğini de vurgulayan Zengi, çocukların günlük beslenmesinde sebze ve meyveler, tam tahıllar, süt ve süt ürünleri, yumurta, et, balık, tavuk ve kuru baklagiller gibi farklı besin gruplarının dengeli biçimde bulunmasının önemli olduğunu belirtti. Paketlenmiş ve yüksek oranda işlenmiş gıdaların, şekerli içeceklerin ve şeker içeriği yüksek atıştırmalıkların günlük beslenmede mümkün olduğunca sınırlandırılmasını öneren Zengi, okul için hazırlanabilecek sağlıklı bir beslenme çantasında tam tahıllı ekmekle hazırlanmış peynirli veya yumurtalı bir sandviç, mevsim meyvesi ve ayran ya da yoğurdun yer alabileceğini; bir diğer seçenek olarak da yoğurt, meyve ve çocuğun yaşına uygun miktarda kuruyemişin tercih edilebileceğini, içecek olarak ise öncelikli tercihin su olması gerektiğini aktardı.
Sıkça Sorulan Sorular
Sağlıklı beslenen bir çocuğun vitamin takviyesi alması gerekir mi?
Dr. Üyesi Şenay Pir Zengi'ye göre sağlıklı ve dengeli beslenen bir çocuğun her vitamin ve minerali takviye olarak alması gerekmez. Vitamin desteği, çocuğun yaşı, beslenme özellikleri, büyüme ve gelişmesi, mevcut hastalıkları ve gerektiğinde yapılan tetkikler değerlendirilerek verilmelidir.
Fazla D vitamini almak çocukta ne gibi sorunlara yol açabilir?
Aşırı D vitamini kullanımı kandaki kalsiyum düzeyinin yükselmesine neden olabilir. Bu durum bulantı, kusma, aşırı susama, sık idrara çıkma ve böbrek sorunlarına yol açabilir.
Çocukların sık hastalanması bağışıklık sisteminin zayıf olduğunu gösterir mi?
Hayır. Dr. Üyesi Zengi'ye göre özellikle kreşe veya okula yeni başlayan çocuklarda sık enfeksiyon geçirmek her zaman bağışıklık sisteminin zayıf olduğu anlamına gelmez. Çocuklar okul ortamında çok sayıda farklı enfeksiyon etkeniyle karşılaşırlar.
Yüksek doz C vitamini çocuklar için zararlı olabilir mi?
Evet. Yüksek doz C vitamini mide-bağırsak sistemiyle ilgili şikayetlere, karın ağrısı, bulantı ve ishale neden olabilir. Bazı yatkın kişilerde yüksek miktarlarda ve uzun süreli kullanım böbrek taşı riskini de artırabilir.
Çocukta vitamin eksikliğinden şüphelenildiğinde ne yapılmalıdır?
Dr. Üyesi Zengi'ye göre bir vitamin veya mineral eksikliğinden şüpheleniliyorsa doğrudan vitamin başlanması yerine önce çocuk hekimi tarafından değerlendirilmesi ve gerekli görülürse uygun tetkiklerin yapılması daha doğru bir yaklaşımdır.
