Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Teklifi, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda kabul edildi. Düzenlemeyle yatırımcılara 1 milyon liraya kadar ara ödeme yapılması, fonlardan hukuka aykırı yollarla çıkarılan varlıkların geri alınması ve oluşan zararların sorumlulardan tahsil edilmesi öngörülüyor. Teklifin öne çıkan düzenlemelerinden biri ise piyasa bozucu eylem, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı fiillerini işlediği Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından tespit edilen kişi ve kurumlara tasfiye ve geri kazanım hesabından herhangi bir ödeme yapılmaması.
Piyasa Bozucu Eylem Yapanlara Ödeme Yok
Kanun teklifine göre, Sermaye Piyasası Kanunu'nun piyasa bozucu eylemler, bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı başlıklı hükümlerinde düzenlenen fiillerin, Kurul'un 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla tasfiyesine karar verilen fonlar tarafından işlenmesi ya da bu fonlarla birlikte hareket edilmesi veya fonların iştirakiyle gerçekleştirilmesi halinde söz konusu fiilleri işlediği ya da bu fonlarla birlikte hareket ettiği Kurul'ca tespit edilen kişi ve kurumlara, tasfiyesine karar verilen fonların tasfiye ve geri kazanım hesabından ödeme yapılmayacak.
Görevden Ayrılmak Sorumluluktan Kurtarmayacak
Teklifte yer alan "Fon malvarlığından mevzuata aykırı çıkarılan değerler ve şahsi sorumluluk" başlıklı hükümle, fon malvarlığından hukuka aykırı biçimde çıkarılan değerlerin kapsamı ve bu nedenle doğan zarara yönelik sorumluluk da ayrıntılı biçimde düzenlendi. Buna göre fon malvarlığından mevzuata aykırı olarak ya da mevzuata şeklen uygun görünse dahi fonun menfaatine uygun gerçek bir ekonomik amacı bulunmaksızın; karşılıksız veya muvazaalı işlemlerle kredi, borç, avans, teminat, devir, temlik, alım, satım, repo, ters repo veya benzeri işlem ve sözleşmeler yoluyla ilişkili taraflar, hakim ortaklar, yöneticiler ve bunların doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettikleri kişiler ya da üçüncü kişiler lehine çıkarılan veya aktarılan para, sermaye piyasası aracı, mal, hak ve alacaklar ile bunların yerine geçen değerler, fon malvarlığından hukuka aykırı çıkarılmış değer olarak kabul edilerek fon zarara veya kayba uğratılmış sayılacak.
Zarar veya kayıptan öncelikle fonun kurucusu ve/veya yöneticisi olan portföy yönetim şirketi sorumlu tutulacak. Bu tutarın portföy yönetim şirketinden tamamen ya da kısmen tahsil edilememesi veya edilemeyeceğinin açıkça belli olması halinde ise fonun zarara uğratılmasında sorumluluğu Kurul'ca belirlenen gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket ettiği tespit edilenler şahsen sorumlu olacak. Teklifte ayrıca bu hüküm kapsamındaki kişilerin görevlerinden ayrılmış olmalarının, görev yaptıkları ya da yönetim veya kontrolü ellerinde bulundurdukları dönemde gerçekleştirilen işlem ve kararlardan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağı açıkça belirtildi.
Tasfiyede En Yüksek Ekonomik Değer Hedefleniyor
Tasfiye ile görevli kuruluşların, yatırımcı menfaatini, ilgili varlığın piyasa koşullarını ve fon portföy yapılarını, fon varlıklarının korunmasını ve fon pay sahiplerinin ortak menfaatini gözetmek suretiyle mümkün olan en yüksek ekonomik değerin elde edilmesi amacıyla gerekli özeni göstermesi öngörülüyor. Borsada oluşan fiyatın ilgili varlığın gerçek değerini yansıtmadığının ya da tasfiyeyi geciktireceğinin Kurul'ca belirlenmesi halinde tasfiye işlemlerinde geri alım, hakim ortağa satma hakkı, toptan satış ve özel işlem bildirimi yöntemleri ile geçici olarak farklı bir fiyat marjı uygulanmasına Kurul'ca karar verilebilecek.
Kurul, tasfiye ile görevli kuruluşların talebi üzerine ilgili varlıkların borsa dışında satışına da onay verebilecek. Borsada veya borsa dışında yapılacak satış yoluyla varlık satın alacak yatırımcıların bu varlıkları belirli bir süre borsada satamayacağına ve bu varlıkların borsada satılması sonucunu doğuracak herhangi bir işlemde bulunamayacağına Kurul'ca karar verilebilecek.
Geri Kazanım Hesabı ve TMSF'nin Rolü
Tasfiye sürecinde tahsil edilen tutarlar, fonun yönetim ve tasfiyesi için yapılan zorunlu giderler düşüldükten sonra tasfiye malvarlığına dahil edilecek. Tasfiyenin tamamlanmasından sonra tahsil edilen tutarlar ise mükerrer ödemeye yol açmayacak biçimde geri kazanım hesabına aktarılacak. Bu hesaplarda biriken tutarlar yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve fon pay sahiplerine yapılacak ödemeler için kullanılabilecek; başka bir amaçla kullanılamayacak, teminat gösterilemeyecek ve kamu alacakları için dahi haczedilemeyecek, üzerlerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulamayacak.
Söz konusu tutarlar TMSF nezdinde her bir fon için ayrı alt hesaplarda geri kazanım hesabı olarak izlenecek ve TMSF'nin kendi malvarlığından ayrı tutulacak. Geri kazanım hesabında biriken tutarlar, zorunlu masraflar düşüldükten sonra TMSF tarafından tasfiye ile görevli kuruluşa ya da tasfiyenin tamamlanmış olması halinde SPK tarafından bildirilen fon pay sahiplerine ödenmek üzere Yatırımcı Tazmin Merkezi'ne (YTM) aktarılacak. Ödemeler YTM tarafından katılma payı sahipliği oranında yapılacak.
Düzenlemeye göre MKK, Takasbank, Borsa İstanbul, Türkiye Bankalar Birliği, tasfiye ile görevli kuruluşlar, portföy yönetim şirketleri, portföy saklama kuruluşları ile diğer sermaye piyasası kurumları ve kamu kurum ve kuruluşları, düzenlemenin uygulanması için gerekli bilgi ve belgeleri Kurul'a, YTM'ye ve/veya TMSF'ye gecikmeksizin vermekle yükümlü olacak. Bu kurum ve kuruluşlar özel mevzuatlarında yer alan gizlilik hükümlerine dayanarak bilgi vermekten kaçınamayacak.
Müsadere Edilen Varlıklar Hazine'ye Değil Fona Aktarılacak
Yargılama sonucunda müsaderesine karar verilen ve suçtan zarar gören fonun malvarlığından çıktığı ya da fon zararının karşılığı olduğu mahkemece belirlenen değerlerin, Hazine'ye gelir kaydedilmeksizin ilgili yatırım fonuna; tasfiyenin tamamlanmış olması halinde ise geri kazanım hesabına aktarılmasına mahkemece karar verileceği de teklifte yer alıyor. El konulan malvarlığı değerleri arasında fona doğrudan iadesi hukuken mümkün olan para ve sermaye piyasası araçları bulunması halinde bunlar, CMK'nin ilgili hükümleri uyarınca ilgili fona veya geri kazanım hesabına cumhuriyet savcısı, hakim ya da mahkemece iade edilecek. Doğrudan fona devredilemeyen ve sorumlulara ait gayrimenkul gibi diğer malvarlığı değerleri bakımından ise TMSF'nin kayyum olarak atanabilmesine ve Bankacılık Kanunu'nda tanınan yetkilerini kullanarak bu değerleri dava sonucu beklenmeksizin satmasına ya da tasfiye etmesine imkan sağlanıyor.
Komisyon'da Büyük Yatırımcı Tartışması
Komisyon görüşmelerinde söz alan İYİ Parti Milletvekili Erhan Usta, küçük yatırımcı kadar büyük yatırımcının da korunmasının önemine dikkat çekti. Usta, "Büyük yatırımcı olmak suç olmamalı. Burada büyük yatırımcı derken, suç işleyenlerden bahsetmiyoruz. Suça bulaşmış olanların hepsinin burnundan getirelim, onları demiyorum" dedi.
Sanayici ve ihracatçıların çeşitli yönlendirmelerle ya da zorunlu kalarak fon aldıklarını vurgulayan Usta, kendisini arayan iş insanlarının aktardıklarını paylaştı: "Ben fon falan bir şey bilmezdim. Yüksek enflasyon var ve ben ihracatçıyım, büyük bir firmayım ve nakit para bulundurmak zorundayız. Bu tutarları fonlarda değerlendirdik ve paramız battı. Ödemelerimiz var, bu nedenle şirketlerimiz batıyor. Ne olacak?" Usta, bu durumun reel sektörü de etkileyecek boyutu olduğunu vurgulayarak söz konusu kesimlere de bir çözüm üretilmesi gerektiğini ifade etti.
Usta ayrıca 14, 15 ve 16 Eylül tarihlerinde satış emri vermiş, takasa girmiş ve artık hissedar olmaktan çıkarak alacaklı konumuna gelmiş olan ancak işlemleri dondurulan kişilerin durumuna da dikkat çekti. "Bu durumda olanlar da diyor ki: Ben artık hissedar değilim, ben alacaklıyım. Hukukun genel ilkeleri çerçevesinde alacaklılara öncelik verilir. SPK'nin açıklaması vardı, bunların nasıl ödeneceğini söylüyordu. Şimdi bundan vazgeçilmiş. Bu da üzerinde durmamız gereken bir nokta" diye konuştu. Fonlarla doğrudan ilgisi olmayan hisse senetlerindeki düşüşten zarar gören yatırımcılar ile suça bulaşanlardan elde edilen olağanüstü kârların da geri alınması gerektiğini belirten Usta, bu konularda da çözüm üretilmesini talep etti.
Sıkça Sorulan Sorular
Piyasa bozucu eylem yapanlara neden ödeme yapılmayacak?
Kanun teklifine göre, piyasa bozucu eylemler, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı fiillerini işlediği ya da tasfiyesine karar verilen fonlarla birlikte hareket ettiği SPK tarafından tespit edilen kişi ve kurumlara, söz konusu fonların tasfiye ve geri kazanım hesabından ödeme yapılmayacak.
Fondan hukuka aykırı çıkarılan varlıklarda sorumluluk kime ait?
Zarar veya kayıptan öncelikle fonun kurucusu ve/veya yöneticisi olan portföy yönetim şirketi sorumlu tutulacak. Bu tutarın portföy yönetim şirketinden tahsil edilememesi halinde ise Kurul'ca belirlenen gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket ettiği tespit edilenler şahsen sorumlu olacak. Görevden ayrılmak bu sorumluluğu ortadan kaldırmayacak.
Geri kazanım hesabındaki paralar nasıl kullanılabilir?
Geri kazanım hesabında biriken tutarlar yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve fon pay sahiplerine yapılacak ödemeler için kullanılabilecek; başka bir amaçla kullanılamayacak, teminat gösterilemeyecek ve kamu alacakları için dahi haczedilemeyecek.
Yatırımcılara ödemeler nasıl yapılacak?
Geri kazanım hesabında biriken tutarlar, zorunlu masraflar düşüldükten sonra TMSF tarafından Yatırımcı Tazmin Merkezi'ne (YTM) aktarılacak. Ödemeler YTM tarafından katılma payı sahipliği oranında gerçekleştirilecek.
Müsadere edilen varlıklar Hazine'ye mi aktarılacak?
Hayır. Yargılama sonucunda müsaderesine karar verilen ve fonun malvarlığından çıktığı ya da fon zararının karşılığı olduğu mahkemece belirlenen değerler, Hazine'ye gelir kaydedilmeksizin ilgili yatırım fonuna ya da tasfiye tamamlanmışsa geri kazanım hesabına aktarılacak.
