Antarktika'nın batısında yer alan ve bilim dünyasında 'Kıyamet Buzulu' olarak anılan Thwaites Buzulu, araştırmacıların bugüne kadar öngördüğünden çok daha hızlı eridiğine dair yeni bulgular gün yüzüne çıktı. Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırma, buzulun erime dinamiklerini önceki modellerden çok daha ayrıntılı biçimde ele alan yeni bir simülasyona dayanıyor. Bu simülasyona göre 2100 yılına kadar beklenen deniz seviyesi yükselişi, mevcut tahminlerin tam iki katına ulaşabilir.
Florida Büyüklüğündeki Buzulun Küresel Önemi
Thwaites Buzulu, genişliği bakımından yaklaşık Florida eyaleti büyüklüğünde devasa bir buz kütlesidir. Hâlihazırda küresel deniz seviyesi yükselişinin yaklaşık yüzde dördüne katkıda bulunan buzul, tam anlamıyla çökmesi durumunda deniz seviyesini 60 santimetreden fazla yükseltebilecek miktarda buz barındırıyor. Ancak asıl tehlike bunun da ötesinde: Thwaites, Antarktika'daki dev buz tabakasının okyanusa doğru akışını sınırlayan kritik bir bariyer işlevi görüyor. Bu bariyerin ortadan kalkması, uzun vadede deniz seviyesinin yaklaşık 3 metre yükselmesine zemin hazırlayabilir.
Yeni Model Neyi Farklı Ele Alıyor?
California Üniversitesi Irvine kampüsü ile NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndan araştırmacılar tarafından geliştirilen yeni model, buzulun deniz tabanıyla temas ettiği ve yüzerek ilerleyen buz sahanlığına dönüştüğü kritik geçiş bölgesine odaklanıyor. Önceki modeller bu geçiş hattını genellikle sabit bir sınır olarak değerlendiriyordu. Oysa uydu verileri, söz konusu bölgenin kilometrelerce genişliğe ulaşabilen, sürekli değişen dinamik bir alan olduğunu gözler önüne seriyor.
Bu dinamik yapının temelinde gelgitler yatıyor. Gelgitler, deniz suyunun buzun altına girip çıkmasına ve kalın buz tabakasını yukarı kaldırıp aşağı indirmesine neden oluyor. Araştırmacıların 'gelgit pompalaması' olarak adlandırdığı bu süreç, görece sıcak okyanus suyunun buzun çok daha derinlerine ulaşmasına ve erimeyi belirgin biçimde hızlandırmasına imkân tanıyor.
2100'e Kadar Beklenen Yükseliş: Önceki Tahminlerin İki Katı
Araştırma ekibi, gelgit pompalaması mekanizmasını modele dahil ettiklerinde çarpıcı bir sonuçla karşılaştı. Küresel ısınmanın mevcut düzeyinin ötesine geçmediği, yani iklim koşullarının daha da kötüleşmediği bir senaryoda bile Thwaites Buzulu'nun 2100 yılına kadar deniz seviyesini yaklaşık 3 santimetre yükseltebileceği hesaplandı. Bu rakam, aynı senaryo için önceki modellerin ortaya koyduğu tahminin tam iki katına karşılık geliyor.
Buzulun Altındaki Zemin Tehlikeyi Büyütüyor
Thwaites'in altında yatan jeolojik yapı da durumu daha da endişe verici kılıyor. Buzulun üzerinde bulunduğu zemin, iç kesimlere doğru giderek alçalıyor. Bu eğim, buz eridikçe giderek daha büyük bir yüzeyin sıcak okyanus suyuna doğrudan maruz kalması anlamına geliyor; yani erime kendi kendini besleyen bir döngüye girebilir.
Deniz tabanındaki iki büyük sırt, şimdilik buzun okyanusa doğru hızla ilerlemesini frenliyor. Ancak araştırmacılar bu dengenin ne kadar süre korunabileceğine dair kaygı verici bir tablo çiziyor. Ekip, erimenin bu sırtlardan biri olan Mouginot Sırtı'ndaki tutunmayı zayıflattığını ve buzulun 2100'e kadar bu sırttan kurtulma olasılığının yüzde 60 olduğunu hesaplıyor. Böyle bir kopuş gerçekleşirse buz kütlesinin daha alçak zemine doğru kontrolsüz biçimde geri çekilmesi kaçınılmaz hâle gelebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Thwaites Buzulu neden 'Kıyamet Buzulu' olarak adlandırılıyor?
Thwaites Buzulu, tamamen çökmesi hâlinde deniz seviyesini 60 santimetreden fazla yükseltebilecek miktarda buz barındırıyor. Bunun yanı sıra Antarktika'daki dev buz tabakasının okyanusa akışını sınırlayan bir bariyer görevi gördüğünden, bu bariyerin kaybedilmesi uzun vadede deniz seviyesinin yaklaşık 3 metre yükselmesine yol açabilir. Bu yıkıcı potansiyel, buzulun söz konusu isimle anılmasına neden oluyor.
Yeni araştırmada kullanılan 'gelgit pompalaması' mekanizması nedir?
Gelgit pompalaması, gelgitlerin deniz suyunun buzun altına girip çıkmasına ve kalın buz tabakasını yukarı kaldırıp aşağı indirmesine yol açtığı bir süreçtir. Bu hareket, görece sıcak okyanus suyunun buzun çok daha derinlerine ulaşmasını sağlayarak erimeyi hızlandırıyor. Önceki modeller bu dinamiği hesaba katmıyordu.
Yeni model öncekilerden nasıl farklılaşıyor?
Önceki modeller, buzulun deniz tabanıyla temas ettiği geçiş hattını sabit bir sınır olarak ele alıyordu. California Üniversitesi Irvine ve NASA Jet İtki Laboratuvarı araştırmacılarının geliştirdiği yeni model ise uydu verilerinden yararlanarak bu bölgenin kilometrelerce genişliğe ulaşabilen dinamik bir alan olduğunu hesaba katıyor ve gelgit pompalaması sürecini de simülasyona dahil ediyor.
Mouginot Sırtı'nın önemi nedir?
Mouginot Sırtı, deniz tabanındaki büyük sırtlardan biri olup şu an için Thwaites Buzulu'nun okyanusa doğru hızla ilerlemesini frenliyor. Araştırmacılar, erimenin bu sırtın üzerindeki tutunmayı zayıflattığını ve buzulun 2100'e kadar buradan kopma olasılığının yüzde 60 olduğunu belirtiyor. Böyle bir kopuş, buzun daha alçak zemine doğru kontrolsüz geri çekilmesini tetikleyebilir.
Thwaites Buzulu şu an deniz seviyesi yükselişine ne kadar katkıda bulunuyor?
Araştırmaya göre Thwaites Buzulu, mevcut durumda küresel deniz seviyesi yükselişinin yaklaşık yüzde dördüne katkıda bulunuyor. Yeni modelin bulgularına göre ise iklim koşullarının daha da kötüleşmediği bir senaryoda bile buzulun 2100'e kadar deniz seviyesini yaklaşık 3 santimetre yükseltebileceği hesaplanıyor; bu rakam önceki tahminlerin iki katı.
