Hindistan'da yaşayan 16 yaşındaki bir genç, yaklaşık bir aydır süren ağrısız bir şişlik nedeniyle hastaneye başvurdu. Göz kapağı ile kaş arasındaki bölgede hissedilen bu sertlik başlangıçta sıradan bir şişlik gibi görünüyordu; ancak derinin altından iki sert ve beyaz ucun belirmesi üzerine durum daha ciddiye alındı. Yapılan taramaların sonucu ise hem hekimleri hem de tıp literatürünü yakından ilgilendiren bir bulguyu ortaya koydu: Gencin sol göz çukurunda, ağız dışında gelişmiş, tamamen olgunlaşmış bir köpek dişi bulunuyordu.
The Independent gazetesinin aktardığı habere göre, gerçekleştirilen ameliyatla diş başarıyla çıkarıldı. Gencin geçmişinde herhangi bir travma kaydı bulunmuyordu ve hekimler dişin neden göz çukurunda geliştiğine dair kesin bir açıklama yapamadı.
Ektopik Diş Nedir?
Tıpta 'ektopik diş' olarak adlandırılan bu durum, diş dokusunun ağız içindeki olağan gelişim yolunu izlemek yerine vücudun bambaşka bir noktasında büyümesi ya da sürmesi anlamına geliyor. Bu yapılar, normal süt dişleri veya kalıcı dişler olabileceği gibi fazladan oluşan diş dokularından da meydana gelebiliyor.
Literatürde yayımlanan 61 vakanın incelendiği bir derlemeye göre ektopik dişler en sık maksiller sinüste, yani elmacık kemiğinin arkasındaki hava boşluğunda görülüyor. Bununla birlikte burun boşluğu, damak, çene ucu, çene eklemi ve göz çukuru da dişin yerleşebildiği diğer sıra dışı noktalar arasında yer alıyor. Bu yapılar kimi zaman hiçbir belirti vermeden yıllarca fark edilmeyebiliyor; belirti verdiğinde ise ağrı, şişlik, baş ağrısı veya ağzı açmakta zorlanma gibi şikayetler ortaya çıkıyor.
Diş Neden Ağız Dışında Gelişir?
İnsan yüzü, anne karnındaki gelişim sürecinde farklı hücre gruplarının ve dokuların birbirine doğru hareket edip birleşmesiyle şekilleniyor. Diş gelişimi de doğrudan bu dokuların birbiriyle kurduğu etkileşime dayanıyor. Anne karnındaki bu karmaşık süreçte yaşanan bir sapma, diş dokusunun ağız boşluğundan çok uzakta, anormal bir bölgede konumlanmasına yol açabiliyor.
Gelişimsel farklılıklar tek olasılık değil. Üst çenede görülen vakalara dair derlemeler; fiziksel travmaları, geçmiş diş tedavilerini, kist ve tümör gibi yapıları da olası etkenler arasında sıralıyor. Birden fazla fazla dişin varlığı ise kimi zaman kemik ve diş gelişimini etkileyen kleidokraniyal displazi gibi kalıtsal ve nadir genetik tablolara işaret edebiliyor. Hindistan'daki vakada ise gencin geçmişinde herhangi bir travma kaydı yer almıyordu ve hekimler kesin bir neden belirleyemedi.
Burun ve Sinüs Bölgesindeki Belirtiler Farklı Seyredebiliyor
Ektopik dişlerin vücutta yerleştiği konuma göre ortaya çıkan belirtiler de değişiyor. Örneğin burun içinde gelişen bir diş; burun tıkanıklığı, sürekli akıntı ve burun kanamalarıyla kendini belli edebiliyor. Bazı vakalarda ise yapılar yıllarca sessiz kalarak hiçbir şikayete yol açmıyor ve yalnızca başka bir nedenle yapılan görüntülemeler sırasında tesadüfen keşfediliyor.
Ameliyat Kararı Nasıl Veriliyor?
Ektopik bir dişin ameliyatla alınıp alınmayacağı, yerleştiği noktaya ve yarattığı sorunlara göre belirleniyor. Herhangi bir şikayete yol açmayan tekil bir diş yalnızca takip altında tutulabiliyor. Ancak enfeksiyon riski belirdiğinde, doku geçişleri tıkandığında, çevre yapılara zarar geldiğinde veya bir kistle ilişkili olduğunda cerrahi müdahale zorunlu hale geliyor.
Hekimler operasyon öncesinde bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleriyle dişin tam konumunu haritalandırıyor; göz, sinirler ve damarlarla olan mesafesini ayrıntılı biçimde inceliyor. Burun veya sinüs bölgesindeki dişler için büyük kesiler yerine, ucunda kamera ve cerrahi aletler bulunan ince bir boru yardımıyla burun deliklerinden girilerek yapılan endoskopik yöntemler de tercih edilebiliyor. İncelenen 27 vakada bu yöntemin başarıyla uygulandığı bildirildi.
Ameliyat Sonrası Ne Olur?
Ameliyatla alınan ektopik dişin yerine yeni bir diş çıkmıyor. Bununla birlikte, fazladan dişi olan bireylerde vücudun başka noktalarında da benzer yapılara rastlanabildiği için hastalar ameliyat sonrasında ayrıntılı taramalardan geçiriliyor. Hindistan'daki vakada yapılan incelemelerde gencin vücudunda başka bir anormal dişe rastlanmadı.
Sıkça Sorulan Sorular
Hindistan'daki vakada diş tam olarak nerede bulundu?
16 yaşındaki gencin sol göz çukurunda, göz kapağı ile kaş arasındaki bölgede tamamen gelişmiş bir köpek dişi tespit edildi.
Ektopik diş nedir ve nasıl oluşur?
Ektopik diş, diş dokusunun ağız içindeki olağan gelişim yolunu izlemek yerine vücudun farklı bir noktasında büyümesi ya da sürmesi durumudur. Anne karnındaki gelişim sürecinde yaşanan sapmalar, geçmiş travmalar, diş tedavileri, kist veya tümör gibi yapılar ve nadir genetik tablolar olası etkenler arasında sayılıyor.
Ektopik dişler en sık nerede görülüyor?
Literatürde yayımlanan 61 vakanın incelendiği bir derlemeye göre ektopik dişler en sık maksiller sinüste, yani elmacık kemiğinin arkasındaki hava boşluğunda görülüyor. Burun boşluğu, damak, çene ucu, çene eklemi ve göz çukuru da dişin yerleşebildiği diğer sıra dışı noktalar arasında yer alıyor.
Ektopik diş her zaman ameliyatla çıkarılmak zorunda mı?
Hayır. Herhangi bir şikayete yol açmayan tekil bir diş yalnızca takip altında tutulabiliyor. Ancak enfeksiyon riski, doku tıkanıklığı, çevre yapılara zarar veya kist ilişkisi gibi durumlarda cerrahi müdahale zorunlu hale geliyor.
Ameliyat sonrasında ektopik dişin yerine yeni bir diş çıkar mı?
Hayır, ameliyatla alınan ektopik dişin yerine yeni bir diş çıkmıyor. Fazladan dişi olan bireylerde başka noktalarda da benzer yapılara rastlanabildiği için hastalar ameliyat sonrasında ayrıntılı taramalardan geçiriliyor.
