Tiroit bezi hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen tiroit kanseri, giderek daha yaygın görülen bir hastalık haline geliyor. Son veriler, bu kanserin toplumda görülme oranının 40 yıl içinde 3 kat arttığını ortaya koyuyor. Sağlıksız beslenme, obezite ve kanser yapıcı maddelere daha fazla maruz kalma bu artışın başlıca nedenleri arasında sayılırken, modern tanı teknolojileri sayesinde şüpheli nodüllerin erken dönemde tespit edilebilmesi de istatistikleri etkileyen önemli bir etken olarak öne çıkıyor.
Tiroit Bezi Nedir, Kanser Nasıl Gelişir?
Boynun ön kısmında, nefes borusunun hemen üzerinde yer alan kelebek şeklindeki tiroit bezi; metabolizmanın düzenlenmesinden kalp hızının ayarlanmasına, vücut ısısının kontrolüne kadar pek çok yaşamsal işlevi yerine getiren hormonlar üretiyor. Bu bezde bulunan hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmaya başlaması sonucunda tiroit kanseri ortaya çıkıyor. Öte yandan tiroit nodülleri toplumda oldukça sık görülüyor ve bunların yalnızca küçük bir bölümü kanser taşıyor.
Hangi Tipler Var? Kadınlarda Neden Daha Sık Görülüyor?
Tiroit kanserinin birden fazla alt tipi bulunuyor. En sık karşılaşılan ve görece yavaş seyreden papiller tip, hastalığın en yaygın biçimini oluşturuyor. Daha hızlı ilerleyen ve daha ölümcül sonuçlara yol açabilen anaplastik tip ise papiller tipe kıyasla çok daha nadir görülüyor. Tiroit bezindeki hormon üretmeyen hücrelerden kaynaklanan medüller tiroit kanseri de ayrı bir alt tip olarak tanımlanıyor.
Cinsiyete göre dağılım açısından dikkat çekici bir tablo söz konusu: Tiroit kanseri, erkeklere kıyasla kadınlarda 4 kat daha fazla görülüyor. Kadınlarda bu denli sık rastlanmasının kesin nedeni henüz bilinmemekle birlikte, bazı hormonların ve otoimmün hastalıkların etkili olduğu düşünülüyor.
Risk Faktörleri: İyot Eksikliğinden Obeziteye Uzanan Geniş Bir Tablo
Acıbadem Altunizade Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Köstek, tiroit kanserinin tek bir nedene bağlanamayacağını belirtiyor. Bununla birlikte iyot eksikliği önemli bir risk faktörü olarak öne çıkıyor; bu nedenle karalahana gibi iyot eksikliğine yol açabilecek sebzelerin fazla tüketiminden kaçınılması gerekiyor. Sağlıksız beslenme, obezite ve tütün ürünlerinin kullanımı da riski artıran etkenler arasında yer alıyor.
Doç. Dr. Köstek, çocukluk çağında radyasyon tedavisi görmüş ya da ailesinde tiroit kanseri veya guatr öyküsü bulunan kişilerin daha yüksek risk grubunda olduğunu da vurguluyor. Bu kişilerin herhangi bir şikayetleri olmasa dahi tarama amacıyla tiroit bezlerini ultrasonografi ile düzenli olarak değerlendirmeleri büyük önem taşıyor.
Sinsi İlerleyiş: Belirtiler Geç Ortaya Çıkabiliyor
Tiroit bezinin boyunda, kasların hemen altında bulunması nedeniyle kitle büyümeden dışarıdan fark edilmesi güçleşebiliyor ya da çevre dokulara yayılmadan belirgin bir belirti vermeyebiliyor. Bu nedenle hastalık çoğunlukla başka nedenlerle yapılan tetkikler sırasında ya da check-up amacıyla hastaneye başvuran kişilerde tesadüfen saptanıyor.
Kanser ilerledikçe tabloya boyunda şişlik, seste kısıklık veya çatallanma, nefes darlığı, yutkunma güçlüğü ve boyunda baskı hissi gibi belirtiler eklenebiliyor. Doç. Dr. Köstek, bu belirtilerin ortaya çıkmasının ardından tedavi sürecinin belirgin biçimde zorlaştığına dikkat çekerek şöyle konuşuyor: "Dolayısıyla ileri aşamaya gelmeden önce şüpheli nodüllerin erken dönemde saptanması ve tedavi edilmesi büyük önem taşımaktadır."
Tanı ve Tedavi Süreci: Biyopsiden Ameliyata
Bir tiroit nodülünün iyi huylu mu kötü huylu mu olduğunu belirlemede biyopsi kritik bir rol üstleniyor. Ultrasonografide şüpheli nodül tespit edilmesi ve hastanın belirli risk bulgularını taşıması durumunda hekim biyopsi planlıyor. Biyopsi sonucunda kanserle uyumlu tanı konulursa kötü huylu dokunun vücuda yayılmadan çıkarılabilmesi için cerrahi tedavi devreye giriyor.
Erken tanı konulan vakalarda yalnızca tiroit bezinin bir tarafının alınması yeterli olabiliyor; bu durum hastaların ömür boyu hormon ilacı kullanma ihtiyacını ortadan kaldırabiliyor. Ayrıca ameliyat sonrasında "atom tedavisi" olarak bilinen radyoaktif iyot tedavisine duyulan gereksinim de önemli ölçüde azalıyor. İleri evrede ise tiroit bezinin tamamının alınmasının yanı sıra lenf bezlerinin de çıkarılması gerekebiliyor. Bu tür ameliyatlar daha uzun sürüyor ve komplikasyon riski daha yüksek oluyor; ayrıca ileri evre hastalarda ömür boyu tiroit ilacı kullanımı zorunlu hale geliyor.
Doç. Dr. Köstek, günümüzde tiroit kanseri cerrahisinden son derece başarılı sonuçlar alındığını ve hastaların yaşam sürelerinin etkilenmeden hayatlarına devam edebildiğini belirtiyor. Ameliyat boynun ön kısmında yaklaşık dört santimetrelik bir kesiden gerçekleştiriliyor; hastalar ertesi gün taburcu edilebiliyor ve 3-4 gün içinde normal yaşamlarına dönebiliyor. Deneyimli cerrahlar tarafından uygun teknikle yapılan operasyonlarda komplikasyon riski çok düşük düzeyde kalıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Tiroit kanseri görülme sıklığı son yıllarda neden arttı?
Son verilere göre tiroit kanserinin görülme oranı 40 yılda 3 kat artmış durumda. Bu artışın nedenleri arasında sağlıksız beslenme, obezite, kanser yapıcı maddelere daha fazla maruz kalma ve modern tanı teknolojileri sayesinde şüpheli nodüllere erken tanı konulabilmesi yer alıyor.
Tiroit kanseri belirtileri nelerdir?
Tiroit kanseri erken evrede genellikle belirti vermez ve tesadüfen saptanır. Kanser ilerledikçe boyunda şişlik, seste kısıklık veya çatallanma, nefes darlığı, yutkunma güçlüğü ve boyunda baskı hissi gibi şikayetler ortaya çıkabilir.
Tiroit kanseri riski yüksek olan kişiler kimlerdir?
Çocukluk çağında radyasyon tedavisi görmüş olanlar ile ailesinde tiroit kanseri ya da guatr öyküsü bulunan kişiler daha yüksek risk grubunda yer alıyor. Bunların yanı sıra iyot eksikliği, sağlıksız beslenme, obezite ve tütün kullanımı da riski artırıyor.
Tiroit kanseri tanısında hangi yöntemler kullanılıyor?
Tanı sürecinde öncelikle ultrasonografi kullanılıyor. Ultrasonografide şüpheli nodül saptanması ve belirli risk bulgularının varlığı halinde biyopsi planlanıyor. Biyopsi, nodülün iyi huylu mu kötü huylu mu olduğunu belirlemede kritik bir rol oynuyor.
Erken tanı konulan tiroit kanserinde tedavi nasıl ilerliyor?
Erken tanı konulan vakalarda yalnızca tiroit bezinin bir tarafının alınması yeterli olabiliyor; bu sayede ömür boyu hormon ilacı kullanma ihtiyacı ortadan kalkabiliyor ve radyoaktif iyot tedavisine duyulan gereksinim azalıyor. Ameliyat sonrasında hastalar genellikle ertesi gün taburcu ediliyor ve 3-4 gün içinde normal yaşamlarına dönebiliyor.
