Yaz aylarında ciltte fark edilen beyaz, açık kahverengi veya pembe renkli lekeler, çoğu zaman göz ardı edilse de yüzeysel bir mantar enfeksiyonunun işareti olabilir. Bu lekelerin yaygın nedenlerinden birini, halk arasında 'samyeli' adıyla bilinen tinea versikolor enfeksiyonu oluşturuyor. Sıcak ve nemli havalarda daha belirgin hale gelen bu durum, doğru tanı ve tedaviyle kontrol altına alınabiliyor.
Tinea versikolor nedir?
Tıp dilinde pityriasis versikolor olarak da adlandırılan tinea versikolor, deride renk değişikliklerine yol açan yüzeysel bir mantar enfeksiyonudur. Hastalığın etkeni, sağlıklı bir deride de normalde bulunan Malassezia adlı mayadır. Bu maya, belirli koşullar altında bazı kişilerde aşırı çoğalarak enfeksiyona neden olur. Ciltte mantar denildiğinde akla ilk gelen bulaşıcılık kaygısı olsa da tinea versikolor genellikle bulaşıcı kabul edilmemektedir.
Belirtiler nelerdir?
Tinea versikolor'un en belirgin bulgusu, gövde, omuz, boyun ve kollarda ortaya çıkan lekelerdir. Bu lekeler beyaz, kahverengi, pembe veya sarımsı renkte olabilir. Lekelerin üzerinde hafif kepeklenme ya da ince pul pul dökülme gözlemlenebilir; bazı durumlarda, özellikle sıcak ve nemli ortamda hafif kaşıntı da eşlik edebilir. Hastalığın dikkat çekici özelliklerinden biri, etkilenen bölgelerin güneşe maruz kalındığında bronzlaşmamasıdır. Bu nedenle yaz aylarında güneşe çıkıldığında lekeler çevre deriyle kontrast oluşturarak çok daha belirgin görünür hale gelir.
Kimler daha fazla risk altında?
Ergenlik çağındaki gençler ve genç yetişkinler, yaşlılar ile çocuklara kıyasla daha yağlı bir deri yapısına sahip olduklarından tinea versikolor'dan daha sık etkilenmektedir. Yağlı cilt, mantarın çoğalması için elverişli bir ortam oluşturur. Bunun yanı sıra bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde de hastalık ortaya çıkabilmektedir. Enfeksiyonun başlıca tetikleyicileri arasında sıcak ve nemli hava, terleme, yağlı cilt yapısı, bağışıklığın baskılanması ve hormonal değişiklikler sayılmaktadır.
Tanı nasıl konulur?
Tinea versikolor tanısı çoğunlukla klinik muayeneyle konulabilmektedir. Gerekli görüldüğünde lekelerin üzerindeki ince kepeklerin mikroskop altında incelenmesiyle tanı kesinleştirilebilir. Ayrıca Wood lambası kullanıldığında etkilenen bölgelerde sarımsı-yeşil renk değişikliğinin saptanması da tanıyı doğrulamada başvurulan yöntemler arasında yer almaktadır.
Tedavi ve korunma yolları
Tinea versikolor tedavisinde genellikle selenyum sülfit, çinko pirition veya ketokonazol gibi etken maddeler içeren mantar karşıtı krem ve şampuanlar kullanılmaktadır. Yaygın ve tekrarlayan durumlarda ise ağızdan alınan tablet tedavisine başvurulabilmektedir. Önemli bir nokta olarak, mantar tedaviyle temizlense bile cilt renginin normale dönmesi haftalar hatta aylar sürebilmektedir.
Acıbadem Taksim Hastanesi Dermatoloji Uzmanı Dr. Melda Koyuncu, hastalığın tekrarlamasını önlemek için dikkat edilmesi gereken noktaları şöyle sıralıyor:
Terli giysilerin üzerinde uzun süre kalınmaması; egzersiz veya yoğun terlemeden sonra duş alınıp kuru giysilerin giyilmesi.
Sıcak ve nemli ortamlarda cildin mümkün olduğunca kuru tutulmaya çalışılması.
Bol ve pamuklu giysilerin tercih edilmesi.
Çok sıcak ve uzun süreli banyolar yerine ılık duş alınması.
Özellikle yaz aylarında veya daha önce sık nüks yaşandıysa, koruyucu amaçlı haftada bir ya da ayda birkaç kez antifungal şampuanların gövde ve kollara sürülüp 5 dakika bekletildikten sonra durulanması; bu uygulamanın nüks riskini azaltabileceği belirtilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tinea versikolor bulaşıcı mıdır?
Ciltte mantar denildiğinde akla bulaşıcılık gelse de tinea versikolor genellikle bulaşıcı kabul edilmemektedir.
Tinea versikolor'a neden olan etken nedir?
Hastalığın etkeni, deride normalde de bulunan Malassezia adlı mayadır. Bu maya bazı kişilerde belirli koşullar altında aşırı çoğalarak enfeksiyona yol açmaktadır.
Tinea versikolor tedavisi ne kadar sürer ve lekeler ne zaman geçer?
Tedavide mantar karşıtı krem, şampuan veya yaygın vakalarda ağızdan tablet kullanılmaktadır. Mantar temizlense bile cilt renginin normale dönmesi haftalar veya aylar sürebilmektedir.
Tinea versikolor kimlerde daha sık görülür?
Ergenlik çağındaki gençler ve genç yetişkinler, daha yağlı deri yapısına sahip olduklarından bu enfeksiyondan daha sık etkilenmektedir. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler de risk grubu arasında yer almaktadır.
Tinea versikolor'un tekrarlamasını önlemek için ne yapılabilir?
Dr. Melda Koyuncu'ya göre terli giysilerden kaçınmak, cildi kuru tutmak, pamuklu ve bol kıyafetler giymek, ılık duş tercih etmek ve özellikle yaz aylarında ya da sık nüks yaşandığında antifungal şampuanları koruyucu amaçlı düzenli kullanmak nüks riskini azaltabilir.
