Yıllar önce babasıyla yaşadığı çatışmalar yüzünden doğduğu toprakları terk eden sağır bir adamın, babasının cenaze törenini düzenlemek için yalnızca 24 saati vardır. Birleşik Krallık'ın ödüllü tiyatro topluluğu Ad Infinitum'un oyunu 'Veda Ritüeli', hem bir yas hikâyesi hem de köklere dönüşün ifadesi olarak İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı'nın düzenlediği 30. İstanbul Tiyatro Festivali'nde seyirciyle buluşacak. Oyunda Ramesh Meyyappan, animasyonlar ve yüksek bas frekanslarıyla desteklenen bir sahnede işaret dili, mim, ritim ve beden kullanımıyla özgün bir sahne dili inşa ediyor.
Aynı dili konuşmak anlaşmayı garanti etmiyor
Meyyappan, farklı dilleri konuşan insanları ortak bir noktada buluşturmanın güçlükleri sorulduğunda, sorunun aslında dil engelinin çok ötesine geçtiğini vurguluyor. Ona göre aynı dili konuşmak, birbirini gerçekten anlamak anlamına gelmiyor. "Hepimiz kendi deneyimlerimiz, duygularımız ve varsayımlarımızla varız; bu yüzden aynı kelimeler farklı insanlar için çok farklı anlamlar taşıyabiliyor" diyen Meyyappan, 'Veda Ritüeli'nin tam da bu nedenle önemli olduğunu düşünüyor.
Oyun, yalnızca sözlü dile yaslanmıyor. Beden, işaret dili, sessizlik ve sadece sahnede var olma hali, iletişimin temel araçları hâline geliyor. Meyyappan bu noktayı şöyle özetliyor: "Yas, aşk ve veda etmek gibi bazı şeyleri elinizde doğru kelimeler olsa bile tam olarak açıklamak inanılmaz derecede zor. Asıl mesele yavaşlamak ve birbirimizi gerçekten dinlemek. Anlamak kendiliğinden gerçekleşmiyor, onun için bir alan açmanız gerekiyor." Tiyatroyu da tam bu alanı keşfetmek için biçilmiş kaftan olarak tanımlıyor.
Oyunun doğuşunda kişisel kayıplar belirleyici oldu
'Veda Ritüeli'nin yaratıcılarından biri de oyunun yönetmeni George Mann. Meyyappan, Mann ile bu projeyi birlikte geliştirirken aralarındaki bağı kuran şeyin çarpıcı biçimde benzer kişisel deneyimler olduğunu aktarıyor: İkisi de babalarını kaybetmiş, ikisi de aynı dönemde baba olmuş. "Babanı kaybetmek ve baba olmak, hayatı değiştiren son derece duygusal ve şekillendirici deneyimler" diyen Meyyappan, bu deneyimleri sahneye taşımanın en büyük zorluğunun ne olduğunu da açıklıyor.
Söz konusu zorluk, mahrem ve kişisel bir deneyimi izleyiciyle buluşabilecek güçlü bir hikâyeye dönüştürmekti. Bunun için dış gözlerin ve dramaturgların dahil olduğu titiz bir yaratım süreci izlediklerini belirten Meyyappan, bu sürecin seyirciyi de her zaman akılda tutmalarını sağladığını söylüyor.
'Yas böyle bir şeydir' demiyoruz
Herkesin yasının biricik olduğu hatırlatıldığında Meyyappan, oyunun da bu gerçeği temel aldığını vurguluyor. "Oyunda kesinlikle 'Yas böyle bir şeydir' demeye çalışmıyoruz" diyor. Bunun yerine bir kaybın hikâyesini ve deneyimini paylaştıklarını, seyircilerin de kendi anıları ve deneyimleri aracılığıyla kendi yollarıyla bağ kurabileceklerini anlatıyor.
Oyunun tanıtım cümlesinde yer alan "Sözlerin olmadığı yerde son veda neye benzer?" sorusunu kendisine yöneltenler için Meyyappan'ın yanıtı şu: "Benim için vedalaşmak her zaman kelimelerle ilgili değil. Bazen sadece orada olmak, bir anı paylaşmak ya da hayattayken sizi birbirinize bağlayan şeylere tutunmaktır. Kelimelerin hiç var olmadığı durumlarda; sevgiyi, anlayışı ve affetmeyi ifade etmenin başka yollarını bulursunuz."
Seyirciden katartik tepkiler
Meyyappan, turne boyunca oyunlardan sonra seyircilerle gerçekleştirdikleri sohbetlerde aldıkları geri bildirimleri de paylaşıyor. Pek çok seyircinin gösteriyi ne kadar katartik, yani duygusal olarak arındırıcı bulduğunu ve hikâyenin farklı bölümlerinin kendi deneyimleriyle ya da tanıdıklarının yaşadıklarıyla nasıl örtüştüğünü dile getirdiğini aktarıyor.
Oyun bittikten sonra kendini nasıl hissettiği sorusuna ise içten bir yanıt veriyor: "Sahnede olmak evimdeymişim gibi hissettiriyor." Gösterinin ardından her zaman seyircinin hikâyeyle bir bağ kurmuş olmasını ve karakterlerle empati kurabildiğini umduğunu belirtiyor. "Benim için en önemli şey bu" diye ekliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
'Veda Ritüeli' hangi festival kapsamında gösterilecek?
Oyun, İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı'nın düzenlediği 30. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında sahnelenecek.
'Veda Ritüeli'ni hangi topluluk sahnelüyor ve oyunun konusu nedir?
Oyun, Birleşik Krallık'ın ödüllü tiyatro topluluğu Ad Infinitum tarafından sahneleniyor. Yıllar önce babasıyla yaşadığı çatışmalar nedeniyle doğduğu toprakları terk eden sağır bir adamın, babasının cenaze törenini düzenlemek için 24 saati olduğu bir yas ve köklere dönüş hikâyesini anlatıyor.
Oyunda hangi sahne dili ve teknikler kullanılıyor?
Oyunda animasyonlar ve yüksek bas frekansları kullanılıyor. Ramesh Meyyappan ise işaret dili, mim, ritim ve beden kullanımıyla özgün bir sahne dili inşa ediyor.
Ramesh Meyyappan ile yönetmen George Mann'i bu oyun için bir araya getiren neydi?
Her ikisinin de babalarını kaybetmiş olması ve aynı dönemde baba olmaları, oyunun ortaya çıkış sürecinde onları birbirine bağlayan temel unsur oldu.
Seyirciler oyuna nasıl tepki veriyor?
Turne boyunca oyunlardan sonra seyircilerle gerçekleştirilen sohbetlerde pek çok seyirci, gösteriyi katartik yani duygusal olarak arındırıcı bulduğunu ve hikâyenin farklı bölümlerinin kendi deneyimleriyle ya da tanıdıklarının yaşadıklarıyla örtüştüğünü dile getirdi.
