Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, çalışan annelerin iş hayatına katılımını desteklemek ve gebe ile emziren kadınların iş sağlığı ile güvenliğini artırmak amacıyla yeni bir yönetmelik değişikliği taslağı hazırladı. Türkiye gazetesinin haberine göre taslak; iş yerlerinde kreş ve emzirme odası yükümlülüklerini yeniden düzenliyor, çalışan annelerin çocuk bakımına erişimini kolaylaştırıyor ve riskli çalışma koşullarına karşı ek önlemler öngörüyor.
150 Kadın Çalışanı Olan İş Yerlerine Kreş Zorunluluğu
Taslağa göre 150 ve daha fazla kadın çalışanın bulunduğu iş yerlerinde, çalışanların 0-6 yaş grubundaki çocukları için kreş, gündüz bakımevi veya okul öncesi eğitim kurumu hizmeti sağlanması öngörülüyor. İşverenler bu hizmeti kendi bünyelerinde oluşturacakları kurumlarla sunabilecekleri gibi diğer işverenlerle ortaklaşa kreş açabilecek ya da yetkili kurumlarla anlaşma yapabilecek. Kuruluş ve işletme giderleri ise doğrudan işverenler tarafından karşılanacak.
Yükümlülüğün belirlenmesinde yalnızca tek bir iş yerindeki kadın çalışan sayısı değil, işverenin aynı ilçe sınırları içindeki tüm iş yerlerindeki kadın çalışanların toplamı esas alınacak. Bunun yanı sıra çocuğunun annesi hayatını kaybeden veya çocuğun velayeti kendisine verilen erkek çalışanlar da bu hesaplamaya dahil edilecek.
100 Kadın Çalışanı Bulunan İş Yerlerine Emzirme Odası
Yeni düzenleme kapsamında yaş ve medeni durum ayrımı gözetilmeksizin 100 ve daha fazla kadın çalışanın bulunduğu iş yerlerinde emzirme odası kurulması zorunlu hale geliyor. Emzirme odalarının kullanım alanı da genişletiliyor: Çalışan anneler çocuklarını emzirmenin yanı sıra süt sağımı yapabilecek ve sağdıkları sütü hijyenik koşullarda muhafaza edebilecek. Düzenlemeyle bu odaların yalnızca çocuk bakımına yönelik alanlar olmaktan çıkarılarak çalışan annelerin ihtiyaçlarına uygun şekilde yapılandırılması amaçlanıyor.
Riskli İşlerde Gebe ve Emziren Çalışanlara Ek Koruma
Taslak, gebe, yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin yeni hükümler de içeriyor. İş yerinde sağlığı tehdit eden bir risk tespit edilmesi halinde işverenler öncelikle çalışma koşullarını veya çalışma saatlerini geçici olarak değiştirmekle yükümlü olacak. Bu önlemlerin yeterli kalmaması ya da iş yeri hekiminin gerekli görmesi durumunda çalışan, sağlık durumuna uygun başka bir göreve aktarılabilecek; bu süreçte ücretinde herhangi bir kesinti yapılmayacak.
Başka bir göreve aktarmanın da mümkün olmaması halinde ise çalışanın talebi doğrultusunda, ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla ücretsiz izin verilebilecek. Bu izin süresi yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmayacak.
Gebe Çalışanlara Yasaklanan İşler ve Riskler
Yönetmelik taslağında gebe ve emziren çalışanların fiziksel, kimyasal ve biyolojik risklerden korunmasına yönelik çeşitli sınırlamalar da yer alıyor. Buna göre gebe çalışanlar; ani darbe, sarsıntı ve uzun süreli titreşime maruz kalabilecekleri işlerde ve iş makinelerinde çalıştırılamayacak. 80 desibelin üzerinde gürültü bulunan ortamlarda çalışmaları da yasaklanacak.
İyonize radyasyon kaynaklarının bulunduğu veya radyasyonla kirlenmiş alanlarda çalışmak, belirli biyolojik etkenlere maruz kalmak ve kurşun türevleri başta olmak üzere tehlikeli kimyasallarla temas da kısıtlamalar kapsamına alınıyor. Gebe veya emziren çalışanların yer altı maden işlerinde çalıştırılmaması da taslakta öngörülen düzenlemeler arasında bulunuyor.
Çalışma Saatleri ve Dinlenme Koşulları Yeniden Şekillenecek
Taslakla birlikte işverenlerin gebe ve emziren çalışanların çalışma koşullarını sağlık durumlarına uygun hale getirmesi de hedefleniyor. Bu kapsamda çalışma saatleri ve dinlenme aralarının yeniden düzenlenmesi, mümkün olan işlerde oturarak çalışma imkânı sağlanması ve yüksekte çalışma ile düşme risklerine karşı koruyucu önlemler alınması planlanıyor. Çalışanların yeterli beslenme molalarına ve temiz içme suyuna erişiminin sağlanması da işverenlerin sorumlulukları arasında yer alacak.
Yönetmelik değişikliği taslağında yürürlük tarihleri de netleştirildi. Kreş ve gündüz bakımevlerinin yetkilendirilmesine ilişkin hükmün 31 Aralık 2027'de yürürlüğe girmesi öngörülürken diğer düzenlemelerin yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte geçerli olması planlanıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaç kadın çalışanı olan iş yerleri kreş açmakla yükümlü olacak?
Taslağa göre 150 ve daha fazla kadın çalışanın bulunduğu iş yerleri, 0-6 yaş grubundaki çocuklar için kreş, gündüz bakımevi veya okul öncesi eğitim kurumu hizmeti sağlamakla yükümlü olacak.
Emzirme odası zorunluluğu hangi iş yerlerini kapsıyor?
Yaş ve medeni durum ayrımı gözetilmeksizin 100 ve daha fazla kadın çalışanın bulunduğu iş yerlerinde emzirme odası kurulması zorunlu olacak.
Kreş yükümlülüğü hesaplanırken yalnızca tek bir iş yerindeki çalışan sayısı mı dikkate alınıyor?
Hayır. Yükümlülüğün belirlenmesinde işverenin aynı ilçe sınırları içindeki tüm iş yerlerindeki kadın çalışanların toplamı esas alınacak. Ayrıca annesi hayatını kaybeden veya velayeti kendisine verilen çocuğun erkek çalışan babası da bu hesaplamaya dahil edilecek.
Riskli bir iş yerinde çalışan gebe bir çalışan ne gibi haklara sahip olacak?
Öncelikle işverenin çalışma koşullarını veya saatlerini geçici olarak değiştirmesi gerekecek. Bu yeterli olmazsa çalışan ücret kesintisi yapılmadan başka bir göreve aktarılabilecek; bu da mümkün olmazsa talep üzerine ücretsiz izin verilebilecek.
Yönetmelik değişikliği ne zaman yürürlüğe girecek?
Kreş ve gündüz bakımevlerinin yetkilendirilmesine ilişkin hüküm 31 Aralık 2027'de yürürlüğe girecek; diğer düzenlemeler ise yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren geçerli olacak.
