Kemik, kas, kıkırdak ve bağ dokularından köken alabilen kas-iskelet sistemi tümörleri, her yaştan bireyi etkileyebilen ciddi bir sağlık sorunu olarak öne çıkıyor. Ortopedi Uzmanı Prof. Dr. Reşit Sevimli, bu tümörlerin en sık atlanan belirtisinin gece uykudan uyandıran inatçı ağrılar olduğunu hatırlatarak hastaların bu şikayeti basit bir incinme ya da büyüme ağrısı olarak geçiştirmemesi gerektiğini vurguladı. Gelişen cerrahi teknolojiler sayesinde günümüzde hastaların yüzde 90'dan fazlasında uzuv koruyucu cerrahi uygulanabildiğini de belirten Prof. Sevimli, erken tanının hem hastalığın kontrol altına alınması hem de hastanın günlük fonksiyonlarını sürdürmesi açısından belirleyici olduğunu ifade etti.
Sarkom Nedir, Kimler Risk Altında?
Prof. Sevimli, kas-iskelet sistemi tümörlerinin iyi ya da kötü huylu olabileceğini açıkladı. Kötü huylu tümörler tıp dilinde "sarkom" olarak adlandırılıyor ve diğer kanser türlerine kıyasla daha nadir görülüyor. Ancak bu nadir görülme oranı, tehlikenin küçümsenmesi anlamına gelmiyor. Prof. Sevimli'nin altını çizdiği en önemli nokta, sarkomların çocuklardan ileri yaştaki bireylere kadar her yaş grubunu etkileyebileceği gerçeği. Yani bu hastalık yalnızca belirli bir yaş grubunun sorunu değil; çocuklarda büyüme ağrısı olarak kolayca göz ardı edilebilecek belirtilerle de karşımıza çıkabiliyor.
En Tipik Belirti: Gece Uykudan Uyandıran Ağrı
Kas-iskelet sistemi tümörlerinin en karakteristik belirtisi, inatçı ve geçmeyen kemik ile kas ağrıları. Prof. Sevimli özellikle gece uykudan uyandıran ağrıların bu açıdan son derece önemli bir uyarı işareti olduğunu vurguluyor. Pek çok hasta bu ağrıyı basit bir incinmeye, spor yaralanmasına ya da çocuklarda büyüme süreciyle ilişkili normal bir duruma bağlayarak geçiştiriyor. Prof. Sevimli bu konuda şu uyarıyı yapıyor: "Ağrı dinlenmekle geçmiyorsa, giderek şiddetleniyorsa dikkat edilmelidir." Dinlenmeyle geçmeyen ve zamanla artan bir ağrı, mutlaka uzman değerlendirmesini gerektiren bir tablo olarak değerlendirilmeli.
Şişlikler ve Patolojik Kırıklar da Göz Ardı Edilmemeli
Ağrının yanı sıra vücutta fark edilen şişlikler de önemli bir uyarı işareti. Prof. Sevimli, ikinci en önemli belirtinin kol, bacak veya gövdede zamanla büyüyen, ağrılı ya da ağrısız kitleler olduğunu söylüyor. Ancak kas-iskelet sistemi tümörleri bazen hiçbir belirti vermeden de seyredebiliyor. Prof. Sevimli bu durumu şöyle aktarıyor: "Bazen de hiçbir belirti vermez ve çok hafif bir düşmeyle kemikte ani bir kırılma meydana gelir. Biz buna patolojik kırık diyoruz ve arkasından tümör teşhisi koyuyoruz." Bu tablo, hastalığın ne kadar sinsi bir seyir izleyebildiğini gözler önüne seriyor.
Uzuv Koruyucu Cerrahi: Artık Yüzde 90'ın Üzerinde Uygulanabiliyor
Geçmişte kemik kanseri tedavisinde kol ya da bacağın tamamen alınması çok daha sık gündeme gelirken, günümüzde bu tablo köklü biçimde değişti. Prof. Sevimli, gelişen cerrahi teknolojiler ile radyoloji ve onkolojideki ilerlemeler sayesinde hastaların yüzde 90'dan fazlasında uzuv koruyucu cerrahi uygulanabildiğini belirtiyor. Temel hedefin tümörü vücuttan tamamen temizlerken hastanın kendi uzvunu korumak ve ameliyat sonrasında yürüme, basma, kolları kullanma gibi günlük fonksiyonlarını sürdürmesini sağlamak olduğunu vurgulayan Prof. Sevimli, bu alandaki dönüşümün hasta yaşam kalitesi açısından büyük anlam taşıdığını ortaya koyuyor.
3D Yazıcıdan Kişiye Özel Titanyum İmplantlara: Teknolojinin Cerrahiye Katkısı
Tümörlü dokunun çıkarılmasının ardından oluşan boşluğun yeniden yapılandırılmasında farklı yöntemler kullanılıyor. Prof. Sevimli bu yöntemleri şöyle sıralıyor: kemik bankalarından alınan kemikler, hastanın kendi vücudundan alınan kemikler ve modüler tümör protezleri. Son yıllarda ise 3 boyutlu yazıcı teknolojisi bu alanda yeni bir dönem açtı. Prof. Sevimli, "Leğen kemiği veya omurga gibi tedavisi çok zor olan bölgelerde hastanın tomografi görüntülerine uygun, kişiye özel titanyum implantlar üretebiliyor ve uygulayabiliyoruz" diyerek bu gelişmenin özellikle anatomik açıdan zorlu bölgelerdeki operasyonlarda ne denli kritik bir fark yarattığını aktardı. Cerrahide kullanılan navigasyon sistemleri de tümörlü dokunun hassas biçimde çıkarılmasına katkı sağlıyor; Prof. Sevimli bu teknolojilerin anatomik olarak güç bölgelerde cerrahi planlamayı kolaylaştırdığını da sözlerine ekledi.
Erken Tanı ve Doğru Biyopsi Hayat Kurtarıyor
Prof. Sevimli, tedavide en kritik iki noktanın erken tanı ve biyopsinin doğru biçimde planlanması olduğunu özellikle vurguluyor. Yanlış bir adım, telafi edilemez sonuçlar doğurabiliyor: "Kas-iskelet sistemi tümörlerinden şüphelenildiğinde rastgele bir cerrahi müdahale veya hatalı bir biyopsi, maalesef hastanın uzuv kurtarılma şansını tamamen yok edebilir." Bu nedenle belirtiler fark edildiğinde mutlaka ortopedik onkoloji alanında uzmanlaşmış merkezlere başvurulması gerekiyor. Tedavinin ortopedik onkoloji, tıbbi onkoloji ve radyoloji gibi farklı disiplinlerin iş birliğiyle planlanması gerektiğini de vurgulayan Prof. Sevimli, multidisipliner yaklaşımın hem hastalığın kontrol altına alınması hem de hastanın fonksiyonlarının korunması açısından belirleyici rol oynadığını ifade etti.
Sıkça Sorulan Sorular
Kas-iskelet sistemi tümörlerinin en tipik belirtisi nedir?
Prof. Dr. Reşit Sevimli'ye göre en tipik belirti, inatçı, geçmeyen ve özellikle gece uykudan uyandıran kemik ve kas ağrılarıdır. Ağrı dinlenmekle geçmiyorsa ve giderek şiddetleniyorsa mutlaka bir uzmana başvurulması önerilmektedir.
Sarkom nedir ve kimler etkilenebilir?
Sarkom, kas-iskelet sistemi tümörlerinin kötü huylu olanlarına verilen addır. Diğer kanser türlerine göre daha nadir görülse de çocuklardan ileri yaştaki bireylere kadar her yaş grubunu etkileyebilmektedir.
Patolojik kırık ne anlama gelir?
Prof. Sevimli'nin açıklamasına göre patolojik kırık, bazen hiçbir belirti vermeyen bir tümörün varlığında çok hafif bir düşmeyle kemikte ani kırılma meydana gelmesi durumudur. Bu kırığın ardından tümör teşhisi konulabilmektedir.
Günümüzde uzuv koruyucu cerrahi ne ölçüde uygulanabiliyor?
Gelişen cerrahi teknolojiler, radyoloji ve onkolojideki ilerlemeler sayesinde günümüzde hastaların yüzde 90'dan fazlasında uzuv koruyucu cerrahi uygulanabilmektedir. Geçmişte kol veya bacağın alınması daha sık gündeme gelirken bu oran artık belirgin biçimde değişmiştir.
Kas-iskelet sistemi tümöründen şüphelenildiğinde nereye başvurulmalıdır?
Prof. Sevimli, hatalı bir biyopsi veya rastgele yapılan bir cerrahi müdahalenin hastanın uzuv kurtarılma şansını tamamen yok edebileceğini belirterek belirtiler fark edildiğinde mutlaka ortopedik onkoloji alanında uzmanlaşmış merkezlere başvurulması gerektiğini vurgulamaktadır.
