Ukrayna'nın askeri istihbarat servisi GUR için Rusya topraklarında faaliyet yürüten iki Rus erkek, yürüttükleri operasyonları ilk kez ayrıntılı biçimde anlattı. Bağımsız Polonyalı gazeteci Marcin Mamon'un hazırladığı BBC Dünya Servisi belgeselinde yer alan bu iki kişi, kimliklerini gizlemek amacıyla İvan ve Foma takma adlarıyla tanıtıldı. Her ikisi de Ukrayna'nın savaş stratejisinin bir parçası olarak Rusya içindeki askeri varlıklara ve personele yönelik operasyonlara katıldıklarını açıkladı. GUR, her iki ismin de kendileri için çalıştığını doğruladı.
İvan: Sahada Patlayıcı Depolayan Ajan
İvan, Ukrayna'nın stratejik bombardıman uçaklarına ve mühimmat fabrikalarına yönelik Rusya'da gerçekleştirilen insansız hava aracı saldırılarında rol oynadığını iddia ediyor. Gazeteci Mamon'a aktardığına göre görevi; askeri tesisleri gözetlemek ve Rus varlıklarına yönelik olası saldırılara hazırlık amacıyla İHA bileşenlerini saklayacak yerler tespit etmektir. İvan, "Bu İHA bileşenleri bir araya getirildiğinde tek bir darbeyle milyonlarca dolar değerindeki bir nesneyi yok edebilecek müthiş bir silah ortaya çıkıyor" dedi. Mamon'a ayrıca bir Rus askeri havaalanı yakınında patlayıcı madde sakladığını gösteren bir video da iletti.
İvan'ın bu faaliyetleri son derece riskli. Kendi aktardığına göre en kritik an, aracının durdurulup üzerinde el yapımı patlayıcı bulunmasıydı: "Risk çok yüksekti, ancak gördüğünüz gibi yakalanmadım." Yakalanmış olsaydı terörizmle suçlanacak ve onlarca yıl hapis cezasına çarptırılacaktı. Eski bir siyasi muhalefet üyesi olan İvan, bu işi ideolojik nedenlerle yaptığını vurguluyor. Ancak bu geçmişi, Rus yetkililerin kendisini yakından takip ediyor olabileceğine de işaret ediyor. Buna karşın İvan'ın Rusya'dan sık sık çıkıp geri dönebilmesi, belgeseli hazırlayan Mamon'u şaşırttı.
Foma, Ivan hakkında kendi araştırmasını yaptıktan sonra, onun geçen yıl Haziran ayında Yelabuga'daki Rusya'nın en büyük askeri İHA fabrikasına düzenlenen saldırı planına karışmış olabileceğini düşündüğünü belirtti. Söz konusu saldırıda bir kişinin öldüğü bildirilmişti. İvan ise amacın her zaman sivillere zarar vermekten kaçınmak olduğunu vurguladı.
Foma: Sürgünden Ağ Yöneten İstihbaratçı
Polonya'da sürgünde yaşayan Foma'nın çalışma biçimi İvan'dan farklı. Uzaktan hareket eden Foma, Rusya'daki gönüllülerinden oluşan gizli bir ağ kurduğunu ve bu ağı internet üzerinden yönetip eğittiğini söylüyor. Ağın temel görevi, GUR'un hedef almayı düşündüğü üst düzey Rus askeri yetkililerini gözetlemek. Foma, gönüllülerine hedef kişiye ilişkin fotoğraf, kişisel veriler, araç bilgileri ve açıklama içeren dosyalar ilettiğini anlattı. Talimatları arasında şu uyarı da yer alıyor: "Hedefe gittiğinizde yanınıza telefon almayın."
Foma, bir zamanlar Rus seçkinlerinin bir parçası olduğunu ve bu sayede benzersiz bir iletişim ağına ile süregelen içeriden bilgiye sahip olduğunu ileri sürüyor. Dizüstü bilgisayarında Mamon'a askeri hedeflerin haritasını nasıl çıkardığını gösterdi: "Bu bir veritabanını gösteriyor; depoların ve askeri birliklerin konumlarını, generallerin nerede yaşadığını, Ukrayna'yı bombalayan stratejik bombardıman uçaklarının pilotlarının nerede yaşadığını gösteriyor." GUR'un gözetim altında tutulacak hedefleri önerdiğini, ancak kendisinin ve ekibinin bu kişilerin takip edilmesi gerekip gerekmediğini bizzat kontrol ettiklerini de ekledi.
Sarvarov Suikastı ve İstihbarat Bağlantısı
Foma, Aralık 2025'te Moskova'da arabasının altına gizlenmiş bir patlayıcı düzenekle öldürülen Korgeneral Fanil Sarvarov hakkında Ukraynalılara istihbarat sağladığını kabul etti. Sarvarov'un takibinin oldukça zorlu geçtiğini belirten Foma, "Bir yandan metresiyle, diğer yandan da meslektaşıyla birlikte yaşıyordu. İzlerini gizliyor ve sürekli programını değiştiriyordu" dedi. Foma, bu süreçte ve genel olarak yürüttükleri faaliyetlerde Ukraynalılara yalnızca istihbarat aktardıklarını, hiçbir suikastı bizzat gerçekleştirmediklerini özellikle vurguladı.
Ukrayna, politikası gereği saldırıların sorumluluğunu hiçbir zaman resmen kabul etmiyor. Ancak bir Ukrayna istihbarat yetkilisi daha önce BBC'ye, Aralık 2024'te üst düzey askeri yetkili Korgeneral Igor Kirillov'un öldürülmesinin arkasında Ukrayna'nın olduğunu itiraf etmişti. Kiev ayrıca Rusya içindeki meşru hedeflere yönelik koordineli İHA saldırıları stratejisi uyguladığını ve bunun için gizli ajanlardan yararlandığını da kabul etti.
Ağın Büyüklüğü ve Güvenilirlik Sorusu
Ukrayna adına Rusya içinde çalışan kişilerin tam sayısını doğrulamak güç. Foma, bu sayının 300 ile 500 arasında olduğunu tahmin etse de bu rakamı teyit etmek mümkün değil. BBC'nin edindiği bilgilere göre Rusya'da sabotaj faaliyetlerine karışan kişilerin bir kısmı durumun farkında bile değil; örneğin yükleriyle tehlikeye atıldığının bilincinde olmayan kamyon şoförleri bu gruba giriyor. Bir diğer kesim ise bu iş karşılığında para alıyor. İvan, ideolojik motivasyonla hareket ettiğini belirtiyor ve Rusya'da bu tür işler için uygun profilde insan sayısının giderek azaldığını söylüyor: "İdeolojik görüşlere sahip kişilerin çoğu ya ülkeyi terk etti ya da zaten parmaklıklar ardında."
Hem GUR hem de İvan ile Foma, paylaştıkları ayrıntılar konusunda son derece temkinli davranıyor. Bu durum, iddia edilen eylemlerin bağımsız kaynaklarca doğrulanmasını neredeyse imkânsız kılıyor. Öte yandan Mamon'un talebi üzerine bir GUR yetkilisi İvan'ı telefonla aradı; şifreli bir dil kullanarak "okuldaki onarımlar"dan söz ettiler. Buna karşın aynı yetkili daha sonra İvan'ın gönüllü ya da zorla Ruslar için de çalışmış olabileceği ihtimalini göz ardı edemeyeceğini itiraf etti.
Putin Karşıtı Motivasyon ve Kişisel Bedel
İvan ve Foma, yalnızca Rusya'nın Ukrayna'daki savaşına değil, Vladimir Putin'in yönetimine de karşı olduklarını açıkça dile getiriyor. "Şu anda sanırım Putin rejimi savaşı kaybederse düşebilir. Bizim eylemlerimizle bunu hızlandırmaya çalışıyoruz" diyen İvan, Putin'in siyasi geleceğinin savaşın sonucuna bağlı olduğuna inandığını söylüyor. Foma ise ekibinin eylemlerinin haklılığını şu sözlerle savunuyor: "Ukrayna'da Putin ve Rusya adına korkunç şeyler yapan insanların bunun bedelini ödeyeceklerini anlamalarını istiyorum. Korkuya kapılmalarını istiyorum."
İvan, sürekli korku içinde yaşadığını gizlemiyor. "Korku her zaman mevcut. Korku beni hep takip ediyor. Hiçbir şey yapmasanız bile yine de korkuyorsunuz. Burası Rusya" diyor. Buna karşın geleceğe umutla baktığını da ekliyor: "Putin sonsuza dek yaşamayacak." Foma ise İvan'ın serbestçe seyahat edebilmesini mutlaka bir tehlike işareti olarak değerlendirmiyor ve Rus sistemindeki boşluklara dikkat çekiyor: "Ülkenin yönetiminde her türlü açık var. Eğer bunları biliyorsanız veya sadece şanslıysanız, bu açıklardan atlayıp sistemin içinde yaşayabilirsiniz. Tıpkı bir peynir parçasının içindeki fare gibi."
Daha önce Rus sabotaj gruplarına ilişkin haberler gündeme gelmişti; ancak İvan gibi sahada aktif görev yapan birinin faaliyetlerini bu denli açık biçimde anlatması son derece nadir rastlanan bir durum olarak değerlendiriliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
İvan ve Foma kimdir, gerçek kimlikleri neden açıklanmıyor?
İvan ve Foma, Ukrayna askeri istihbarat servisi GUR için Rusya içinde çalıştıklarını söyleyen iki Rus erkeğe verilen takma adlardır. Güvenlikleri gerekçesiyle gerçek kimlikleri kamuoyuyla paylaşılmadı. GUR, her ikisinin de kendileri için çalıştığını doğruladı.
GUR nedir ve bu operasyonlardaki rolü nedir?
GUR, Ukrayna'nın askeri istihbarat servisidir. Belgeselde yer alan açıklamalara göre GUR, İvan ve Foma'nın faaliyetlerini yönlendiriyor; gözetlenecek hedefleri öneriyor ve saha operasyonlarını koordine ediyor. Kiev ayrıca Rusya içindeki askeri hedeflere yönelik İHA saldırılarında gizli ajanlardan yararlandığını kabul etti.
Korgeneral Fanil Sarvarov'un suikastıyla bağlantı nedir?
Foma, Aralık 2025'te Moskova'da arabasının altına yerleştirilen patlayıcıyla hayatını kaybeden Korgeneral Fanil Sarvarov hakkında Ukraynalılara istihbarat sağladığını kabul etti. Sarvarov'u takip etmenin oldukça zorlu olduğunu, generalin izlerini gizlediğini ve programını sürekli değiştirdiğini aktardı. Foma, bizzat suikast gerçekleştirmediğini, yalnızca istihbarat aktardığını vurguladı.
Rusya içinde Ukrayna için çalışan kaç kişi olduğu tahmin ediliyor?
Foma'ya göre bu sayı 300 ile 500 arasında; ancak bu rakamı bağımsız kaynaklarca teyit etmek mümkün değil. BBC'nin edindiği bilgilere göre bu kişilerin bir kısmı durumun farkında olmayan bireyler, bir kısmı ise para karşılığı çalışanlar. İvan gibi ideolojik motivasyonla hareket edenler ise azınlıkta.
İvan ve Foma'nın anlattıkları doğrulanabiliyor mu?
Hem GUR hem de İvan ile Foma, paylaştıkları ayrıntılar konusunda son derece temkinli davranıyor. Bu durum, iddia edilen eylemlerin bağımsız biçimde doğrulanmasını imkânsız hale getiriyor. Öte yandan bir GUR yetkilisi, İvan'ın gönüllü ya da zorla Ruslar için de çalışmış olabileceği ihtimalini göz ardı edemeyeceğini itiraf etti.
