Türkiye'de bu yıl elma üretiminin rekor seviyelere çıkması, çiftçiler açısından beklenmedik bir krize dönüştü. Bitkisel üretim birinci tahminine göre üretimin yüzde 93,6 artışla 4 milyon 427 bin tona ulaşması öngörülüyor. Geçen yıl yaklaşık 2 milyon 286 bin ton olan üretimle kıyaslandığında bu artış son derece çarpıcı. Ne var ki bolluğun beraberinde getirdiği fiyat düşüşü, özellikle meyve suyu sanayisinde kullanılan ıskarta elma segmentinde ağır bir tablo ortaya koyuyor. Fiyatlar toplama maliyetinin bile altına inmiş durumda; bu yüzden pek çok bahçede elmalar dalında çürümeye terk ediliyor.
Geçen Yılki Zirai Don, Bu Yılın Krizini Hazırladı
Sorunun arka planında geçen yıl yaşanan zirai don felaketi yatıyor. O dönemde elma işleyemeyen fabrikalar ihracat pazarlarını kaybetti. Bu yıl üretim patlaması yaşansa da söz konusu fabrikalar, kaybettikleri pazarları henüz telafi edemediklerinden önceki yıllardaki kadar alım yapamıyor. Dolayısıyla tarihsel olarak en büyük alıcı konumundaki işleme tesislerinin kapılarında, eskiden kamyonların birbirini takip ettiği yoğun trafiğin yerini seyrek bir görüntü aldı.
Niğde Ziraat Odası Başkanı Veli Kenar bu durumu açıkça ortaya koydu. Elma üretiminde yaklaşık 600 bin tonla Isparta'nın ardından ikinci sırada yer alan Niğde'nin tablosunu aktaran Kenar, "Eskiden alım yapan fabrikaların önü kamyonlardan geçilmezdi; şimdi ise kamyon sayısı oldukça seyrek. Bu durumun temelinde geçen yıl yaşanan zirai don yatıyor" dedi. Kenar, zirai don komisyonunda çiftçinin yanı sıra fabrikaların da desteklenmesi gerektiğini dile getirdiklerini, aksi takdirde bu tablonun kaçınılmaz olacağını önceden uyardıklarını da vurguladı.
Meyve Suluk Elmada Fiyat, Toplama Maliyetinin Altında
Niğde'de meyve suluk elmanın kilogram fiyatı şu an 4 lira seviyesinde seyrediyor. Ancak Kenar'ın aktardığına göre bu ürünün kilo başına toplama maliyeti de zaten 4 lira. Yani üretici, elmasını topladığında eline hiçbir şey geçmiyor; dahası küçük ölçekli üreticilerden alım yapan tüccar da neredeyse kalmamış durumda. Bu koşullar altında mevcut fiyatlarla ürününü toplamak istemeyen üreticilerin elmasının dalında kalacağı öngörülüyor.
Sofralık elma cephesinde tablo biraz daha iyi görünse de yine de sınırlı. Niğde'de sofralık elmanın kilogramı 15 liradan alıcı bulurken, büyük kapama elma bahçelerinde bu rakamın 20 liraya kadar çıkabildiği belirtiliyor. Kenar, bölgelerinde 8 bin dekara ulaşan tek parça kapama bahçelerin bulunduğunu da sözlerine ekledi.
Aşırı Yağışlar Kara Leke Hastalığını Artırdı
Bu yılki krizin derinleşmesinde iklim koşulları da belirleyici bir rol oynadı. Kenar, yoğun yağışların kara leke hastalığının yaygınlaşmasına zemin hazırladığını ve bunun meyve suluk elma oranını ciddi ölçüde artırdığını ifade etti. Normalde sofralık olarak değerlendirilebilecek bir kısmın hastalık nedeniyle ıskartaya düşmesi, zaten sorunlu olan meyve suyu segmentindeki arz fazlasını daha da büyüttü.
Karaman'da Soğuk Depo Kapasitesi Dolmak Üzere
Karaman Ziraat Odası Başkanı Mehmet Bayram da bölgelerindeki durumun ciddiyetine dikkat çekti. Son yağmurlarla birlikte elmaların daldan hızla dökülmeye başladığını belirten Bayram, bölgede alım yapan tüccarın kalmadığını, gelenlerin ise halk arasında "tokatçı" olarak bilinen kişilerden oluştuğunu söyledi. İhracatta yaşanan sorunlar nedeniyle önünü göremeyen ihracatçıların mali tablolarını bozmak istemediğini ve bu yüzden piyasada sıcak ticaretin dönmediğini de aktardı.
Karaman'da üreticinin elinden 15 ile 20 lira bandında çıkan elmanın, yürüme mesafesindeki zincir marketlerde kalitesine göre kilogramı 65 ila 100 lira arasında satıldığını vurgulayan Bayram, üretici ile tüketici arasındaki derin fiyat makasına dikkat çekti. Soğuk zincir maliyetlerine de değinen Bayram, bir elmanın soğuk hava deposuna 20 liradan girmesi halinde depodan çıkana kadar yaklaşık 22,5 lira ek masraf oluştuğunu, dolayısıyla tüm girdi maliyetleriyle birlikte depodan 42,5 liraya çıktığını belirtti. Öte yandan Karaman'daki 220 bin tonluk soğuk hava deposu kapasitesinin de dolmak üzere olduğu bilgisini paylaştı.
Fiyatların geçen yılın dahi altında kaldığına işaret eden Bayram, "2024'te kilogramı 7-8 liradan alınan meyve suluk elma, bu yıl 4 liradan alıcı bulabiliyor. Bu fiyatlarla dünya ile rekabet edemiyoruz; elmanın kilogramını 1 dolar 20 sente satıyoruz" diye konuştu. Sofralık elmanın ise Karaman'da şu an kilogramı 10 liradan alıcı bulduğu aktarıldı.
Taze Elma ve Elma Suyu İhracatında Sert Düşüş
İhracat verileri de krizin boyutunu rakamlarla gözler önüne seriyor. Bu yılın ilk 8 ayında taze elma ihracatı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 34,7 gerileyerek yaklaşık 84 milyon dolar seviyesinde kaldı. Geçen yılın aynı döneminde bu rakam 128,8 milyon dolardı. Benzer bir tablo elma suyu ihracatında da söz konusu: İlk 8 ayda elma suyu ihracatı yüzde 43 oranında düşerek 162,776 milyon dolar oldu. Bu düşüşler, üretici fiyatlarının neden bu denli baskı altında kaldığını ve fabrikaların neden alım yapmakta isteksiz davrandığını açıklayan temel göstergeler arasında yer alıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu yıl Türkiye'de ne kadar elma üretilmesi bekleniyor?
Bitkisel üretim birinci tahminine göre bu yıl elma üretiminin yüzde 93,6 artışla 4 milyon 427 bin tona ulaşması bekleniyor. Geçen yıl üretim yaklaşık 2 milyon 286 bin ton olarak gerçekleşmişti.
Meyve suluk elmanın kilogram fiyatı ve toplama maliyeti ne kadar?
Niğde Ziraat Odası Başkanı Veli Kenar'a göre meyve suluk elmanın kilogram fiyatı şu an 4 lira seviyesinde. Kilo başına toplama maliyeti de 4 lira olduğundan üreticiler ürünlerini toplayarak herhangi bir gelir elde edemiyor.
Elma fiyatlarının bu kadar düşmesinin temel nedeni nedir?
Geçen yıl yaşanan zirai don nedeniyle elma işleyemeyen fabrikalar ihracat pazarlarını kaybetti. Bu yıl üretim rekor düzeyde artmış olsa da söz konusu fabrikalar kaybettikleri pazarları telafi edemediklerinden önceki yıllardaki kadar alım yapamıyor. Buna ek olarak bu yılki yoğun yağışların neden olduğu kara leke hastalığı, meyve suluk elma oranını artırdı.
Taze elma ve elma suyu ihracatında bu yıl ne kadar düşüş yaşandı?
Bu yılın ilk 8 ayında taze elma ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 34,7 düşerek yaklaşık 84 milyon dolar oldu. Elma suyu ihracatı ise yüzde 43 gerileyerek 162,776 milyon dolar seviyesinde kaldı.
Soğuk hava deposuna giren elmanın toplam maliyeti ne kadar oluyor?
Karaman Ziraat Odası Başkanı Mehmet Bayram'ın aktardığına göre soğuk hava deposuna 20 liradan giren bir elmanın depodan çıkana kadar yaklaşık 22,5 lira ek masrafı oluyor. Bu durumda tüm girdi maliyetleriyle birlikte elma depodan 42,5 liraya çıkıyor.
