George Mason Üniversitesi'nde bilgisayar mühendisliği okuyan ikinci sınıf öğrencisi Ankit Khanal, günde 20'den fazla kez TikTok'u açarak haberlerini takip ediyor. Uygulamayı açtığında onu karşılayan, Birleşik Krallık merkezli 26 yaşındaki sarışın içerik üreticisi Dylan Page, yani bilinen adıyla 'News Daddy'. Page, Ağustos 2020'de TikTok'ta içerik üretmeye başladı ve bugün itibarıyla paylaşımları toplamda 1,5 milyarı aşkın beğeni aldı. Son dakika haberleri, siyaset, popüler kültür ve zaman zaman kişisel antrenman videoları yayınlayan Page, haber influencer'larının büyüyen dünyasının öncü isimlerinden biri haline geldi.
Araştırma Ne Diyor: Öğrencilerin Dörtte Üçü Habere Sosyal Medyadan Ulaşıyor
Inside Higher Ed ve Generation Lab'ın 19-23 Aralık 2024 tarihleri arasında 181 iki ve dört yıllık kurumdan 1.026 öğrenciyle gerçekleştirdiği anket, Ocak 2025'te yayımlandı. Sonuçlar çarpıcıydı: Üniversite öğrencilerinin yaklaşık dörtte üçü için sosyal medya birincil haber kaynağı konumunda. Ankete katılanların yarısı Instagram ve TikTok gibi platformların haberleri ve kritik bilgileri doğru biçimde ilettiğine en azından kısmen güvendiğini belirtti. Ağızdan ağıza yayılan haberler ise öğrenciler arasında ikinci sıraya yerleşirken, gazeteler başta olmak üzere geleneksel medya her on öğrenciden yalnızca ikisinin düzenli başvurduğu kaynak olarak kaldı. İlginç olan şu: Öğrenciler gazetelerin daha doğru bilgi aktardığını kabul etmelerine rağmen yine de sosyal medyayı tercih ediyor.
USC Annenberg dijital medya programının kurucusu Profesör Karen North, bu bulguları kendi deneyimleriyle doğruluyor. Her dersinin başında öğrencilerine günün önemli başlıklarını soruyor. Aldığı yanıtlar her dönem aynı üç kaynakta yoğunlaşıyor: Instagram, TikTok ve öğretim üyeleri. Ancak North, sınıfın bu sıralamada çok geride kaldığını vurguluyor.
TikTok'tan Google'a: Doğrulama Hattı
Syracuse Üniversitesi'nde üçüncü sınıf öğrencisi Zau Lahtaw, haberlerini hem Dylan Page'den hem de SpongeBob'daki balık haber sunucusundan esinlenerek tasarlanmış yapay zeka destekli hesaplardan takip ediyor. Instagram'daki en popüler bu tür hesaplardan biri olan @realtalkingfish'in 1,4 milyon takipçisi bulunuyor. Lahtaw, İsrail'in İran'daki askeri ve nükleer tesislere yönelik saldırılarını ilk kez bu balık karakterinden öğrendi; ardından Google'a girerek haberi doğruladı. Bir hafta kadar sonra ise ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyon başlattığını News Daddy'den öğrendi. İlk videodan sonra beslemesi Üçüncü Dünya Savaşı ve askerlik çağrısıyla ilgili içeriklerle dolup taştı. Birkaç video izledikten sonra Google'a dönerek askerlik söylentisinin yalnızca bir internet mizahından ibaret olduğunu teyit etti.
Bu TikTok'tan Google'a uzanan doğrulama hattı, hikaye için görüşülen 18 üniversite öğrencisinin neredeyse tamamında gözlemlendi. Hepsi TikTok veya Instagram kullanıyor ve beslemelerinde gördükleri haberleri doğrulamak için sıklıkla Google'a başvuruyordu. Ancak North, öğrencilerinin büyük çoğunluğunun Google'da makale okumadığını belirtiyor: Arama sonuçlarında yalnızca yapay zeka yanıtını okuyor ve doğru olduğunu varsayıyorlar. North'a göre yapay zeka, öğrenciler için 'yeni Wikipedia' haline geldi.
Algoritmanın Farkında Olmak Alışkanlığı Değiştirmiyor
Khanal, algoritmaların sosyal medyadaki etkilerini ele alan bir sunum hazırlayıp sınıfında sundu. Sunumunun tezi şöyle: "Farkında olsanız da olmasanız da algoritmalar sosyal medyadaki her şeyi belirliyor. Etkileşime girdiğiniz içeriklerden uygulamada oluşturduğunuz görüşlere kadar. Zararlı olabilecek biçimlerde hayatınızı gizlice etkiliyor." Khanal bu çelişkinin farkında. Sunumunda yankı odaları, yanlış bilginin yayılması ve algoritmaların insanların dünya görüşünü nasıl çarpıtabileceği gibi konulara ayrı bölümler ayırıyor. Bütün bunlara rağmen her gece yorgun düşene kadar TikTok'ta kaydırma yapıyor; izlediği yüzlerce videonun büyük çoğunluğu mizah içeriği, her yüz videoda dört ya da beşi haber niteliği taşıyor.
Ocak 2025'te yayımlanan ankette, haberlerini sosyal medyadan takip eden üniversite öğrencilerinin yalnızca üçte ikisinin doğruluk kontrolü yaptığı, yani önyargı araştırdığı ya da başka kaynaklarla karşılaştırdığı ortaya çıktı. Sosyal medyada paylaşmadan önce bilgiyi doğrulayan ve kaynağı tespit eden öğrencilerin oranı ise yalnızca yarı kadardı.
Yapay Zeka Dezenformasyonu: Gerçek ile Kurgu Arasındaki Sınır Bulanıklaşıyor
Lahtaw, kuşağının yapay zeka kaynaklı dolandırıcılıklara karşı savunmasız olduğunu biliyor. TikTok'ta pek çok yapay zeka üretimi video gördüğünü söylüyor. Bu kaygı yersiz değil: Temmuz ayında trampolinde zıplayan tavşanları gösteren yapay zeka destekli bir video viral oldu ve 240 milyonun üzerinde izlenmeye, 25 milyon beğeniye ulaştı. Ağustos'ta ise katil balina eğiticisi Jessica Radcliffe'in öldürüldüğünü iddia eden sahte bir video TikTok'ta yayıldı ve geniş kitleleri yanılttı.
Khanal da bir keresinde şaka amaçlı yapay zeka üretimi bir görsel paylaştı; bir ön kolun üzerinde Roblox temalı sahte bir dövme gösteriyordu. Açıklamasına "#şaka" etiketini eklemiş olmasına rağmen gönderi yaklaşık 190.000 kez izlendi ve pek çok kullanıcı gerçek olduğuna inandı.
Geleneksel Medyaya Özlem Var, Ama Alışkanlık Değişmiyor
UCLA'da siyaset bilimi okuyan üçüncü sınıf öğrencisi Barnett Salle-Widelock, TikTok'un onu kasıtlı olarak 'doomscroll' yaptırmaya yönlendirildiğini düşünerek uygulamayı sildi. Buna rağmen Instagram'ı kullanmaya devam ediyor. "Her Pazar sabahı elinde gazeteyle oturan dünyadan haberdar biri olmak isterdim," diyor. Ama bunu yapmıyor çünkü başlıkların algoritma tarafından önüne serilmesi çok daha kolay.
Stanford Daily'nin görüş bölümü editörü ikinci sınıf öğrencisi Zachary Gottlieb ise her sabah bültenleri tarıyor, gün boyu haber uyarıları alıyor ve uyumadan önce zaman zaman makale okuyor. Yine de günde bir iki saatlik sosyal medya kullanımı sırasında News Daddy gibi haber odaklı hesaplardan kaçınmasının mümkün olmadığını söylüyor. Harvard'da birinci sınıf öğrencisi Aria-Vue Daugherty ise beslemesindeki içeriklerin yüzde sekseninin siyasetle ilgili olduğunu tahmin ediyor; New York Times ve Harvard Crimson gibi kaynakları düzenli takip etmesine rağmen gün içinde gördüğü haberlerin büyük bölümü Instagram'dan geliyor.
Pew Research Center'ın Mart ayında yürüttüğü araştırmaya göre Amerikalıların yüzde 83'ü geçen yıl haber için herhangi bir ödeme yapmadı. Harvard gibi bazı üniversiteler öğrencilerine New York Times'a ücretsiz dijital erişim sağlıyor; Stanford Daily ve Daily Bruin gibi kampüs gazeteleri de ulusal ve yerel haberleri ücretsiz sunuyor. Ancak bu seçenekler, sosyal medyanın sunduğu kolaylıkla rekabet edemiyor.
Lahtaw mezun olduğunda geleneksel medyaya geçeceğini söylüyor. Salle-Widelock ise kuşağının bu alışkanlığı hiçbir zaman kazanmayacağını düşünüyor. Şimdilik algoritmalar hâkim.
Sıkça Sorulan Sorular
News Daddy kimdir ve neden bu kadar popüler?
News Daddy, gerçek adı Dylan Page olan 26 yaşında bir TikTok haber influencer'ıdır. Birleşik Krallık merkezli Page, Ağustos 2020'de TikTok'ta içerik üretmeye başladı. Son dakika haberleri, siyaset ve popüler kültür içerikleri paylaşan Page'in videoları toplamda 1,5 milyarı aşkın beğeni aldı. Her videoda kaynak göstermemesine rağmen geleneksel medya kuruluşları, sosyal medya ve diğer influencer'lardan derlenen bilgileri geniş kitlelere ulaştırıyor.
Üniversite öğrencileri haberlerini ağırlıklı olarak hangi kaynaklardan takip ediyor?
Inside Higher Ed ve Generation Lab'ın Aralık 2024'te 1.026 öğrenciyle yaptığı ve Ocak 2025'te yayımlanan ankete göre üniversite öğrencilerinin yaklaşık dörtte üçü için sosyal medya birincil haber kaynağı. Ağızdan ağıza yayılan haberler ikinci sırada yer alırken gazeteler başta olmak üzere geleneksel medya her on öğrenciden yalnızca ikisinin düzenli başvurduğu kaynak olarak kalıyor.
Öğrenciler sosyal medyada gördükleri haberleri nasıl doğruluyor?
Hikaye için görüşülen 18 üniversite öğrencisinin neredeyse tamamı, TikTok veya Instagram'da gördükleri haberleri doğrulamak için Google'a başvuruyor. Ancak USC Profesörü Karen North'a göre öğrencilerin büyük çoğunluğu Google'da makale okumak yerine yalnızca yapay zeka yanıtını okuyor ve bunu doğru kabul ediyor. Ankit Khanal ise doğrulama için videonun yorum bölümünü kontrol ettiğini belirtiyor.
Yapay zeka üretimi içerikler sosyal medyada ne ölçüde yayılıyor?
Temmuz ayında trampolinde zıplayan tavşanları gösteren yapay zeka destekli bir video 240 milyon izlenme ve 25 milyon beğeniye ulaştı. Ağustos'ta ise katil balina eğiticisi Jessica Radcliffe'in öldürüldüğünü iddia eden sahte bir video TikTok'ta geniş kitleleri yanılttı. Bunların yanı sıra SpongeBob'daki balık karakterini taklit eden çok sayıda yapay zeka destekli haber hesabı Instagram ve TikTok'ta milyonlarca kullanıcıya ulaşıyor.
Üniversiteler öğrencilere kaliteli haber kaynaklarına ücretsiz erişim sağlıyor mu?
Evet, Harvard dahil pek çok üniversite öğrencilerine New York Times'a "Akademik Geçiş" programı aracılığıyla ücretsiz dijital erişim sunuyor. Stanford Daily ve Daily Bruin gibi kampüs gazeteleri de ulusal, küresel ve kampüs odaklı haberleri ücretsiz yayımlıyor. Ancak Pew Research Center'ın Mart ayındaki araştırmasına göre Amerikalıların yüzde 83'ü geçen yıl haber için herhangi bir ödeme yapmadı.
