TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Kırgızistan'ın ev sahipliğinde Irıs Ordo Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilen Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) 15. Genel Kurulu'nda önemli açıklamalar yaptı. Yapay zeka ve teknolojik işbirliğinden Filistin meselesine, iklim değişikliğinden Türkiye'nin terörle mücadele sürecine uzanan geniş bir gündemle konuşan Kurtulmuş, özellikle Gazze ve Batı Şeria'daki gelişmelere ilişkin sert uyarılarıyla öne çıktı. "Eğer dünya bu sessizliğine devam ederse bir müddet sonra üzerinde herhangi bir bağımsız devletin kurulabileceği Filistin toprağı da kalmayacaktır" diyen Kurtulmuş, parlamenter diplomasinin bu tabloya karşı etkin bir araç olması gerektiğini vurguladı.
Filistin Meselesi: 'Zeytin Ağaçlarını Söküp Atanları Lanetliyoruz'
Kurtulmuş, konuşmasının en dikkat çekici bölümünü Filistin'e ayırdı. Gazze'de üç yılı aşan çatışma sürecinde kalıcı ateşkesin sağlanması, insani yardımların kesintisiz ulaştırılması ve yeniden imar çalışmalarının başlatılmasının uluslararası sistemin öncelikli gündem maddesi olmak zorunda olduğunu belirtti. Batı Şeria'da ise yasa dışı yerleşimcilerin faaliyetlerinin sürdüğüne ve Filistinlilere yönelik şiddetin devam ettiğine dikkat çekti.
"Filistinli zeytin üreticilerinin zeytin hasadını yapmalarına bile müsaade etmeyen, atadan babadan kalma ağaçlarını söküp atan anlayışı lanetlediğimizi bir kere daha ifade etmek istiyorum" diyen Kurtulmuş, Batı Şeria'da Filistinlilerin arazilerine el konulması ve bu arazilerin ilhak edilmesinin asla kabul edilemez olduğunu kaydetti. Türkiye'nin tutumunu da net biçimde ortaya koyan Kurtulmuş, Ankara'nın 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan, coğrafi bütünlüğe sahip, bağımsız ve egemen bir Filistin devletinin kurulmasını adil ve kalıcı barışın temel şartı olarak gördüğünü vurguladı.
Yapay Zeka ve Türk Dünyasının Teknoloji Stratejisi
Genel Kurul'un ana teması olan yapay zeka ve teknolojik ilerleme konusunda da kapsamlı değerlendirmeler yapan Kurtulmuş, yapay zekanın artık yalnızca teknoloji sektörünün değil, ekonomiden eğitime, sağlıktan kamu yönetimine kadar pek çok alanın geleceğini belirleyen stratejik bir güç haline geldiğini söyledi. Türk dünyasının bu dönüşümde yalnızca izleyici konumunda kalmak yerine yön veren merkezlerden biri olması gerektiğini vurgulayan Kurtulmuş, bunun için insan kaynağının yetiştirilmesi, bilimsel ve teknolojik kapasitenin artırılması, fikri mülkiyetin korunması ve yeni teknolojilerin hukuki ile etik çerçevesinin oluşturulması gerektiğini belirtti.
Kurtulmuş, 15 Mayıs 2026'da Türkistan'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Gayriresmî Zirvesi'nde liderlerin ortaya koyduğu "Dijital Türk Dünyası" vizyonunu hatırlatarak bu ortak iradeyi parlamentoların çalışmalarıyla destekleyeceklerini bildirdi. TÜRKPA çatısı altında ortak bir yasal ve etik yaklaşım geliştirilmesini ve bir Yapay Zeka Model Kanunu hazırlanmasını faydalı bulduklarını da ifade etti. Türk dillerinin dijital dünyadaki varlığının güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Kurtulmuş, ortak kültürel birikime dayalı büyük dil modelleri üzerinde birlikte çalışılmasının teknoloji kapasitesini artıracağına dikkat çekti. Dezenformasyon, sahte içerik ve seçim güvenliği gibi risklerin de bu süreçte birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Türkiye'nin bu alandaki somut adımlarına da değinen Kurtulmuş, 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ile TBMM bünyesinde yürütülen çalışmaları örnek olarak gösterdi. Ortak dil ve alfabe çalışmalarının ise Türk dünyasının bilimsel ve kültürel yakınlaşmasını sağlayacak en önemli unsurların başında geldiğini de sözlerine ekledi.
Türk Dünyasının Ekonomik Potansiyeli ve TÜRKPA'nın Geleceği
Türk Devletleri Teşkilatı'nın üye ve gözlemci devletlerinin 180 milyonu aşan nüfusu ve 2,4 trilyon doları aşan ekonomik büyüklüğüyle önemli bir kapasite oluşturduğunu vurgulayan Kurtulmuş, potansiyel katılımlarla bu nüfusun 300 milyona ulaşmasının an meselesi olduğuna dikkat çekti. Ticaret, yatırım, üretim bağlantıları ile lojistik, enerji arz güvenliği ve dijital bağlantısallık alanlarında işbirliğinin derinleştirilmesi gerektiğini belirtti.
TÜRKPA'nın eksikliklerine de değinen Kurtulmuş, Özbekistan ve Türkmenistan'ın henüz asamblenin tam üyesi olmamasını açık bir dille eleştirdi: "Özbekistan'ın ve Türkmenistan'ın olmadığı TÜRKPA aslında topaldır, bir ayağı sakattır. Bir an evvel Özbekistan'ı ve Türkmenistan'ı aramızda görmek istiyoruz." Gözlemci üyeler Macaristan ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin de çalışmalara daha etkin katılımının birliği güçlendireceğini ifade eden Kurtulmuş, 30 Ekim 2026'da Ankara'da düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi'nin ortak hedefleri ileriye taşımasını temenni etti.
Terörsüz Türkiye Süreci ve Bölgesel Beklentiler
Konuşmasında Türkiye'nin iç siyasi gündemine de yer veren Kurtulmuş, geçen yıl TBMM'de tüm siyasi partilerin katılımıyla bir komisyon oluşturulduğunu ve uzun müzakereler sonucunda olumlu bir rapor hazırlandığını aktardı. Farklı toplumsal kesimlerin görüşlerinin dinlendiği sürecin ardından TBMM'nin 10 Ağustos'ta 467 milletvekilinin kabul oyuyla ortak bir yasayı kabul ettiğini belirten Kurtulmuş, bu adımların Türkiye'nin tam anlamıyla terörsüz bir ülke haline gelmesi için ciddi bir siyasi ve hukuki altyapı oluşturduğunu söyledi. Söz konusu sürecin başta Suriye ve Irak olmak üzere tüm bölge ülkelerini etkileyerek terörsüz bir bölgeye doğru yol alınmasını sağlayacağını da vurguladı.
COP31 Daveti ve İklim Değişikliğiyle Mücadele
Kurtulmuş, iklim değişikliğini de Türk dünyasının ortak sınamalarından biri olarak değerlendirdi. Türkiye'nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'e ev sahipliği yapacağını hatırlatan Kurtulmuş, 16 Kasım 2026'da Parlamentolar Arası Birlik ile TBMM'nin ortaklaşa düzenleyeceği toplantıya mevkidaşlarını davet etti. Yeşil dönüşüm, temiz enerji ve iklim teknolojileri alanlarında Türk dünyasının deneyim paylaşımını artırması gerektiğini belirten Kurtulmuş, yapay zekanın enerji verimliliği, afet yönetimi ve sürdürülebilir üretim alanlarındaki imkânlarından birlikte yararlanılması çağrısında bulundu.
Sıkça Sorulan Sorular
Kurtulmuş'un Filistin konusundaki temel uyarısı neydi?
TBMM Başkanı Kurtulmuş, uluslararası toplumun Filistin meselesindeki sessizliğini sürdürmesi halinde üzerinde bağımsız bir devlet kurulabilecek Filistin toprağının kalmayacağını uyardı. Türkiye'nin 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve egemen bir Filistin devletini adil barışın temel şartı olarak gördüğünü de vurguladı.
TÜRKPA 15. Genel Kurulu nerede ve hangi temayla düzenlendi?
Genel Kurul, Kırgızistan Parlamentosunun ev sahipliğinde Irıs Ordo Kongre Merkezi'nde "Yapay Zeka ve Teknolojik İlerleme Çağında Türk Dünyasında Parlamenter İşbirliği" temasıyla düzenlendi.
Kurtulmuş, Yapay Zeka Model Kanunu konusunda ne önerdi?
Kurtulmuş, TÜRKPA çatısı altında ortak bir yasal ve etik yaklaşım geliştirilmesini ve parlamentoların katkısıyla bir Yapay Zeka Model Kanunu hazırlanmasının değerlendirilmesini faydalı bulduklarını açıkladı.
Terörsüz Türkiye sürecinde TBMM'de ne gibi adımlar atıldı?
Kurtulmuş'a göre geçen yıl tüm siyasi partilerin katılımıyla TBMM'de bir komisyon oluşturuldu, uzun müzakereler sonunda olumlu bir rapor hazırlandı ve ardından TBMM 10 Ağustos'ta 467 milletvekilinin kabul oyuyla ortak bir yasayı kabul etti.
Kurtulmuş, Özbekistan ve Türkmenistan'ın TÜRKPA üyeliği hakkında ne söyledi?
Kurtulmuş, bu iki ülkenin TÜRKPA çatısı altında henüz asli yerlerini almadığını belirterek "Özbekistan'ın ve Türkmenistan'ın olmadığı TÜRKPA aslında topaldır, bir ayağı sakattır" ifadelerini kullandı ve her iki ülkenin en kısa zamanda üye olmasını beklediğini vurguladı.
