Kanada'nın batısında yer alan ve petrol zenginliğiyle öne çıkan Alberta eyaletinde tarihî bir referandum gerçekleştirildi. 19 Ekim'de sandığa giden Alberta seçmenleri, ülkeden ayrılma sürecine ilişkin ilk referandumda net bir karar ortaya koydu. Oyların dörtte üçünün sayıldığı salı sabahı itibarıyla seçmenlerin yüzde 76'sı Kanada'nın parçası olarak kalmaktan yana oy kullanırken, bağlayıcı bir ayrılık referandumu için süreci başlatmayı destekleyenlerin oranı yüzde 24'te kaldı.
Carney: "Kanada, parçalarının toplamından daha büyük"
Referandum sonuçları açıklanır açıklanmaz Kanada Başbakanı Mark Carney bir değerlendirme yaptı. Carney, Alberta halkının açık bir tercih ortaya koyduğunu belirterek "Birlik olmayı, birlikte inşa etmeyi ve birbirlerine sahip çıkmayı seçtiler" dedi. Başbakan ayrıca "Kanada, kendisini oluşturan parçaların toplamından daha büyüktür" ifadelerini de kullandı.
Referandumun sonucu, ABD ile süregelen ticaret savaşının gölgesinde ulusal birliği pekiştirmeye çalışan Carney için önemli bir siyasi destek anlamı taşıdı. Carney, geçen hafta Calgary'de düzenlenen mitingde de ayrılık yönündeki bir tercihın yıllarca sürecek derin bölünmelere zemin hazırlayacağı uyarısında bulunmuştu. Başbakan ayrıca Alberta'nın Kanada'nın ABD'ye ekonomik bağımlılığını azaltma hedefinde kritik bir rol oynadığını da vurguluyor.
Smith: İlk sonuçlar güçlü bir destek ortaya koydu
Referandumu mayıs ayında kamuoyuyla paylaşan Alberta Başbakanı Danielle Smith de ilk sonuçlara ilişkin açıklama yaptı. Smith, ilk sonuçların Kanada'da kalma yönünde güçlü bir destek ortaya koymasından memnuniyet duyduğunu dile getirdi. Referandumda yalnızca ayrılık sorusu değil, eyalet yönetiminin federal hükümet karşısındaki yetkilerini genişletmeyi hedefleyen dokuz ayrı öneri de oylandı. İlk sonuçlara göre bu önerilerin sekizi kabul edildi; ancak bazı düzenlemeler yalnızca küçük oy farklarıyla destek buldu. Söz konusu öneriler göç, eğitim, sağlık hizmetleri ve seçmen kimlik şartları gibi alanları kapsıyor.
Ayrılıkçıların temel argümanı: Petrol gelirleri
Kanada'nın en önemli enerji üretim merkezlerinden biri olan Alberta, petrol ve doğal gaz kaynakları bakımından ülkenin öne çıkan eyaletleri arasında yer alıyor. Ayrılıkçı hareket, eyaletin bu zengin enerji gelirlerinin ülkenin daha yoksul bölgelerini finanse etmek için kullanıldığını savunuyor. Bağımsızlık yanlıları, Ottawa'daki federal hükümetin bürokrasisinden kurtulunması halinde Alberta'nın ekonomik açıdan çok daha fazla büyüyeceğini öne sürüyor. Bununla birlikte referandum sonuçları, bu argümanın seçmen nezdinde çoğunluk desteği görmediğini ortaya koydu.
Trump ve Bessent'in Alberta açıklamaları
Referandum sonuçlarına ilişkin ABD Başkanı Donald Trump'tan henüz bir açıklama gelmedi. Trump daha önce Kanada'nın ABD'ye katılması gerektiğini defalarca dile getirmişti. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de ocak ayında yaptığı bir açıklamada Alberta'nın ABD'ye katılmasına izin verilmesi gerektiğini savunmuştu. Bu açıklamalar, referandum sürecinde uluslararası kamuoyunun da gündeminde yer aldı.
Quebec'te de ayrılıkçılık tartışması sürüyor
Alberta'daki oylama, Kanada'da son iki hafta içinde yaşanan ikinci önemli ayrılıkçılık sınavı oldu. Fransızca konuşan nüfusun yoğunlukta olduğu Quebec eyaletinde 5 Ekim'de yapılan seçimleri bağımsızlık yanlısı bir parti kazandı. Ancak söz konusu parti, ayrılık referandumu düzenlemek için gereken çoğunluğu elde edemedi. Quebec'te 1980 ve 1995 yıllarında düzenlenen bağımsızlık referandumlarının her ikisi de reddedilmişti.
Alberta özelinde ise referandum sonucunun bağımsızlık tartışmalarını tamamen kapatması beklenmiyor. Angus Reid araştırma şirketinin 16 Ekim'de yayımladığı ankete göre eyalet sakinlerinin yüzde 62'si ayrılıkçı hareketin hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmayacağına inanıyor. Bu tablo, referandum sonucunun siyasi tartışmayı noktalamaktan ziyade yeni bir evreye taşıyabileceğine işaret ediyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Alberta referandumu ne zaman ve nasıl gerçekleşti?
Alberta'da ülkeden ayrılma sürecine ilişkin ilk referandum 19 Ekim'de düzenlendi. Referandum bağlayıcı nitelik taşımıyor; yani sonuç doğrudan bir hukuki yükümlülük doğurmuyor.
Referandumda seçmenler ne yönde oy kullandı?
Oyların dörtte üçünün sayıldığı salı sabahı itibarıyla seçmenlerin yüzde 76'sı Kanada'nın parçası olarak kalmaktan yana oy kullandı. Bağlayıcı bir ayrılık referandumu için süreci başlatmayı destekleyenlerin oranı ise yüzde 24 olarak gerçekleşti.
Referandumda ayrılık sorusunun yanı sıra başka konular da oylandı mı?
Evet. Referandumda göç, eğitim, sağlık hizmetleri ve seçmen kimlik şartları gibi alanlarda eyalet yönetiminin federal hükümet karşısındaki yetkilerini genişletmeyi amaçlayan dokuz öneri de oylandı. İlk sonuçlara göre bu önerilerin sekizi kabul edildi; ancak bazıları yalnızca küçük oy farklarıyla geçti.
Ayrılıkçı hareketin temel argümanı nedir?
Ayrılıkçı hareket, Alberta'nın petrol ve doğal gaz gelirlerinin ülkenin daha yoksul bölgelerini finanse etmek için kullanıldığını savunuyor. Bağımsızlık yanlıları, federal hükümetin bürokrasisinden kurtulunması halinde Alberta'nın ekonomik açıdan çok daha zengin olacağını öne sürüyor.
Referandum sonucunun ayrılıkçılık tartışmalarını sona erdirmesi bekleniyor mu?
Hayır. Angus Reid araştırma şirketinin 16 Ekim'de yayımladığı ankete göre Alberta sakinlerinin yüzde 62'si ayrılıkçı hareketin hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmayacağına inanıyor. Bu nedenle referandum sonucunun tartışmaları kalıcı olarak kapatması beklenmiyor.
