Finansal hesabını başkasına kullandıran kişiler, farkında olmadan bir suç zincirinin halkası haline gelebiliyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığı, bu riski kamuoyuyla paylaşmak ve finansal kuruluşları yönlendirmek amacıyla "Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi"ni hazırladı. Rehber; kiralık hesapların suç faaliyetlerinde kullanılmasının önlenmesi, risklerin erken aşamada belirlenmesi ve şüpheli işlem bildirimlerinin kalitesinin artırılması hedefleriyle oluşturuldu.
Kiralık hesap nedir, hangi araçları kapsıyor?
Kiralık hesap kavramı, yalnızca banka hesaplarıyla sınırlı değil. MASAK'ın rehberinde bu kavram oldukça geniş bir perspektifle ele alınıyor. Banka, ödeme ve elektronik para hesapları, ticari hesaplar, POS ve sanal POS bağlantıları ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesaplar bu kapsama giriyor. Somut olayın niteliğine bağlı olarak diğer finansal hesap veya ödeme araçları da kiralık hesap olarak değerlendirilebiliyor.
Hesap kullandırmanın yalnızca IBAN bilgisini paylaşmak anlamına gelmediği de rehberde özellikle vurgulanıyor. Mobil bankacılık şifreleri, banka kartı ve kart şifre bilgileri ile tek kullanımlık doğrulama kodlarının başkasına devredilmesi de hesabın kontrolünü fiilen üçüncü kişilere bırakmak anlamına geliyor. Bu nedenle hesap sahibinin "ben sadece bilgimi verdim" demesi, hukuki açıdan bir güvence sağlamıyor.
Hesaplar hangi suçlarda kullanılıyor?
Kiralık hesaplar, başta dolandırıcılık ile yasa dışı bahis ve kumar olmak üzere çeşitli suçların finansal boyutunda araç olarak kullanılabiliyor. Gerçek kişilere ait hesaplar, bu yapılarda en yaygın başvurulan araçlar arasında yer alıyor. Hesap sahipleri çoğu zaman durumun farkında bile olmadan suç gelirine aracılık etmiş olabiliyor.
Hesap teminine yönelik talepler farklı biçimlerde karşıya çıkabiliyor. Açık bir kiralama teklifi yapılabileceği gibi ücret ya da komisyon vaadi de söz konusu olabiliyor. Sosyal çevre üzerinden gelen basit bir rica da kişileri bu duruma sürükleyebiliyor. Sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları da hesap temininde sıklıkla kullanılan kanallar arasında yer alıyor.
Arkadaş, akraba, iş çevresi veya diğer sosyal ilişkilerden gelen "Hesabına para gelsin, sen bana gönder" ya da "Kartını kısa süre kullanacağım" gibi görünürde masum talepler, kişilerin hesaplarını farkında olmadan üçüncü kişilere kullandırmasına zemin hazırlayabiliyor. Bu tür taleplere karşı dikkatli olunması gerektiği rehberde özellikle belirtiliyor.
Bankalara ve finansal kuruluşlara getirilen yükümlülükler
Bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları, kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve diğer yükümlüler için ilgili mevzuat çerçevesinde kapsamlı sorumluluklar tanımlanıyor. Bu yükümlülükler arasında işlemin amacı hakkında yeterli bilgi edinme, müşteri faaliyetlerini devamlı olarak izleme, müşteriyle irtibat kurma ve uygun tedbirleri alma yer alıyor. Bunların yanı sıra işlem tutarı ve sayısına limit koyma, iş ilişkisi tesis etmeme, işlemi gerçekleştirmeme, iş ilişkisini sona erdirme ve kontrollerin sıklığını artırma da yükümlülükler arasında sayılıyor.
Bir hesabın kiralık hesap niteliği taşıdığına dair emareler ortaya çıktığında, yükümlünün öncelikle şüphenin mahiyetini anlamaya yönelik bir inceleme başlatması gerekiyor. Bu süreçte müşterinin mesleği, gelir düzeyi, ekonomik veya ticari faaliyeti ile gerçekleştirilen işlem hacminin karşılaştırılması büyük önem taşıyor. İşlemlerin amacı, yoğun biçimde işlem yapılan karşı taraflar ve müşterinin bu kişilerle ilişkisi de araştırılması gereken unsurlar arasında yer alıyor. Gerektiğinde müşteriyle doğrudan iletişim kurularak hesabı fiilen kimin kullandığının tespit edilmeye çalışılması da sürecin bir parçası.
Mobil bankacılık ve kart hizmetleri kapatılabilir
Kiralık hesap kullanımının tespit edilmesi ya da kuvvetli emarelerle ortaya konulması halinde alınacak öncelikli tedbirler arasında mobil ve internet bankacılığı kanallarının kapatılması veya sınırlandırılması öne çıkıyor. Bu kanallar, hesabın üçüncü kişilerce uzaktan kullanılmasına en çok olanak tanıyan araçlar olduğu için öncelikli müdahale noktası olarak değerlendiriliyor.
Olayın niteliğine göre banka kartı, POS ve sanal POS hizmetlerinin durdurulması da gündeme gelebiliyor. İşlem limitlerinin düşürülmesi, yeni finansal ürün tahsis edilmemesi ve müşteriyle bağlantılı hesapların daha sık izlenmesi de uygulanabilecek tedbirler arasında sayılıyor. Riskin devam etmesi, müşterinin açıklamalarının yetersiz kalması ya da hesabın fiilen üçüncü kişiler tarafından yönetildiğinin anlaşılması durumunda işlemin hiç gerçekleştirilmemesi ve iş ilişkisinin sona erdirilmesi de değerlendirmeye alınabiliyor.
Hukuki sorumluluk nerede başlıyor?
Yükümlülüklere uyulmaması, somut olayın niteliğine göre adli süreçlere kapı aralayabiliyor. Ancak bu noktada önemli bir ayrım göze çarpıyor: Yalnızca idari yükümlülüklere aykırılık ya da objektif risk göstergelerinin varlığı, tek başına cezai sorumluluk doğurmuyor. Adli süreçlerin devreye girebilmesi için fiilin, suçun niteliğinin ve ilgili kişilerin bilgi ile iradesinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Suçtan kaynaklanan fonların yer aldığı bilinen kiralık hesap ağlarına rağmen işlemlerin yükümlü tarafından bu niteliği bilerek ve isteyerek sürdürülmesi halinde adli süreçler gündeme gelebiliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kiralık hesap nedir ve hangi finansal araçları kapsar?
Kiralık hesap; banka, ödeme ve elektronik para hesapları, ticari hesaplar, POS ve sanal POS bağlantıları ile kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesapları kapsayan geniş bir kavramdır. Somut olayın niteliğine göre diğer finansal hesap veya ödeme araçları da bu kapsama dahil edilebilmektedir.
Hesabımı başkasına kullandırmak ne anlama gelir?
Hesap kullandırmak yalnızca IBAN bilgisini paylaşmakla sınırlı değildir. Mobil bankacılık şifreleri, banka kartı ve kart şifre bilgileri ile tek kullanımlık doğrulama kodlarının devredilmesi de hesabın kontrolünü fiilen başkasına bırakmak anlamına gelmekte ve kiralık hesap kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Kiralık hesaplar hangi suçlarda kullanılıyor?
MASAK'ın rehberine göre kiralık hesaplar başta dolandırıcılık ile yasa dışı bahis ve kumar olmak üzere çeşitli suçların finansal boyutunda araç olarak kullanılabilmektedir.
Bankalar kiralık hesap şüphesi durumunda ne yapabilir?
Kiralık hesap kullanımının tespiti veya kuvvetli emarelerle ortaya konulması halinde bankalar öncelikle mobil ve internet bankacılığı kanallarını kapatabilir ya da sınırlandırabilir. Banka kartı ile POS hizmetlerinin durdurulması, işlem limitlerinin düşürülmesi, yeni finansal ürün tahsis edilmemesi ve iş ilişkisinin sona erdirilmesi de alınabilecek tedbirler arasında yer almaktadır.
Hesabını başkasına kullandırmak cezai sorumluluk doğurur mu?
MASAK rehberine göre yalnızca idari yükümlülüklere aykırılık ya da objektif risk göstergelerinin varlığı tek başına cezai sorumluluk doğurmamaktadır. Ancak suçtan kaynaklanan fonların yer aldığı bilinen kiralık hesap ağlarına rağmen işlemlerin bu nitelik bilinerek ve istenerek sürdürülmesi halinde adli süreçler gündeme gelebilmektedir.
