Kayseri'nin Kültepe-Kaniş Örenyeri'nde, 1948 yılında başlayan arkeolojik kazıların 78 yıllık tarihinde bir ilk yaşandı. Türkiye ile Güney Kore'nin ortak yürüttüğü çalışmalar kapsamında, milattan önce 323-30 yıllarını kapsayan Helenistik Döneme ait mozaik döşemeli bir yapı kalıntısı gün yüzüne çıkarıldı. Aynı alanda birbirini izleyen dört Helenistik kültür tabakasının da ilk kez belirlenmesi, Kültepe'nin bu döneme ait tarihine yönelik yeni bir araştırma kapısı araladı.
Türkiye-Güney Kore Ortak Kazısının Ürünü
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Ankara Üniversitesi'nin, Güney Kore Kültür Mirası İdaresine bağlı Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü ile imzaladığı mutabakat zaptı çerçevesinde 2025 yılında Warşama Sarayı'nın doğusunda ortak kazı çalışmaları başlatıldı. Bu yıl ikinci sezonunu tamamlayan çalışmalarda, üst üste konumlanan dört Helenistik kültür tabakası ile mozaik döşemeli yapı kalıntıları tespit edildi.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda keşfin önemine dikkat çekti. Ersoy, "Bakanlığımız, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü işbirliğiyle gerçekleştirdiğimiz bu keşif, Türkiye ile dost ve kardeş ülke Güney Kore arasındaki bilimsel ve kültürel işbirliğinin kıymetli bir sonucu" dedi. Bakan, kazı başkanı Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu'nu ve Türk-Güney Kore ortak araştırma ekibini tebrik ederek Güney Koreli paydaşlara katkıları için teşekkür etti.
Mozaiğin Boyutları ve Yapım Tekniği
Helenistik Döneme tarihlenen yapının günümüze ulaşan mozaik döşemesi, doğu-batı yönünde 163, kuzey-güney yönünde ise 165 santimetre olarak ölçüldü. Yapı kalıntılarının çevresinde döşemeye ait başka parçaların da bulunması, mozaiğin özgün haliyle çok daha geniş bir alana yayıldığına işaret ediyor.
Kazılar sırasında mozaiğin nasıl yapıldığına dair ayrıntılar da ortaya çıktı. Zeminin tesviye edilmesinin ardından kırma taş ve ince topraktan oluşan bir temel hazırlandığı, bu temel üzerine küçük dere çakıllarından oluşan bir tabaka serildiği belirlendi. Döşemenin yapımında ayrıca seramik parçaları, kireç ve çeşitli malzemelerin kullanıldığı tespit edildi. Elde edilen bu veriler, Kültepe'de Helenistik Dönem yapı ve döşeme tekniklerinin bundan sonra çok daha ayrıntılı biçimde incelenmesine olanak tanıyacak.
Dört Kültür Tabakası Dönemin Kronolojisini Aydınlatacak
Kültepe'de ilk kez saptanan birbirini izleyen dört Helenistik kültür tabakası, yerleşimin bu dönemdeki oluşum ve dönüşüm sürecinin katmanlar üzerinden takip edilmesini mümkün kılıyor. Her tabakadan elde edilen buluntuların mimari kalıntılardaki değişimlerle birlikte değerlendirilmesiyle Kültepe'nin Helenistik Dönem kronolojisinin daha eksiksiz biçimde ortaya konulması hedefleniyor.
Bakan Ersoy da bu bulgunun önemine değinerek, "Aynı alanda belirlediğimiz dört ayrı Helenistik kültür tabakası da Anadolu'nun bu köklü merkezinin daha az bilinen dönemlerine ışık tutuyor" ifadelerini kullandı. Bugüne kadar Kültepe'deki kazı ve araştırmaların büyük ölçüde Tunç Çağı'na yoğunlaşmış olması nedeniyle Helenistik Dönem hakkında sınırlı bilgiye sahip olunduğu belirtiliyor. Yeni bulgular, yerleşimdeki mekânsal kullanım biçimlerinin anlaşılmasına da katkı sağlayacak.
Kültepe-Kaniş: Anadolu'nun Köklü Merkezlerinden Biri
Milattan önce 3. bin yıldan Roma Dönemi'ne kadar kesintisiz varlığını sürdüren Kültepe-Kaniş, Anadolu'nun önemli siyasi, ekonomik ve kültürel merkezleri arasında yer alıyor. Hitit İmparatorluğu'nun yükselişinden önce Kaniş (Neşa) Krallığı'na başkentlik yapan bu yerleşim, Hitit kültürünün doğduğu başlıca merkezlerden biri olarak kabul ediliyor.
Yerleşim alanı iki bölümden oluşuyor: Yukarı Şehir'de kraliyet sarayları ve tapınaklar yer alırken, Aşağı Şehir'de ticaret merkezi ve yerleşim alanı niteliğindeki karum bulunuyor. Kültepe, özellikle Eski Asurlu ve Anadolulu tüccarlara ilişkin buluntularıyla tanınıyor. Alanda ele geçirilen yaklaşık 23 bin 500 çivi yazılı kil tablet, UNESCO Dünya Belleği Kütüğü'nde kayıtlı. 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınan Kültepe'nin toplam alanının bugüne kadar yalnızca yaklaşık yüzde 5'i kazılabildi.
Alt Tabakalarda Araştırmalar Sürecek
Ortak proje kapsamında Helenistik kültür tabakalarına yönelik çalışmaların tamamlanmasının ardından, Kaniş Krallığı'ndan Hitit Dönemi'ne uzanan arkeolojik kalıntıların bulunduğu daha alt tabakalarda sistematik araştırmalar yürütülmesi planlanıyor. Ortak kazılar ve çok disiplinli araştırmalarla Kültepe'nin farklı dönemlerine ait bilimsel verilerin artırılması ile Türkiye ve Güney Kore arasındaki kültürel miras alanındaki akademik iş birliğinin geliştirilmesi hedefleniyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kültepe-Kaniş'teki kazılar ne zaman başladı?
Kültepe-Kaniş Örenyeri'ndeki arkeolojik kazılar 1948 yılında başladı. Türkiye ile Güney Kore arasındaki ortak kazı çalışmaları ise Warşama Sarayı'nın doğusunda 2025 yılında başlatıldı ve bu yıl ikinci sezonunu tamamladı.
Bulunan mozaik döşemenin boyutları nedir?
Helenistik Döneme tarihlenen yapının günümüze ulaşan mozaik döşemesi, doğu-batı yönünde 163, kuzey-güney yönünde ise 165 santimetre ölçüldü. Çevrede bulunan ek parçalar, mozaiğin özgün haliyle daha geniş bir alana yayıldığına işaret ediyor.
Mozaik döşeme hangi malzemelerle yapılmış?
Kazılarda elde edilen verilere göre mozaik döşeme; tesviye edilmiş zemin üzerine kırma taş ve ince topraktan oluşan bir temel, ardından küçük dere çakıllarından oluşan bir tabaka ve bunların üzerine seramik parçaları, kireç ile diğer malzemeler kullanılarak hazırlanmış.
Kültepe'de kaç Helenistik kültür tabakası tespit edildi?
Ortak kazı çalışmalarında, Kültepe'de ilk kez birbirini izleyen dört ayrı Helenistik kültür tabakası belirlendi. Bu tabakalar, yerleşimin Helenistik Dönem'deki oluşum ve dönüşüm sürecinin katmanlar üzerinden incelenmesine olanak tanıyacak.
Kültepe-Kaniş hakkında UNESCO nezdinde hangi kayıtlar bulunuyor?
Kültepe'de ele geçirilen yaklaşık 23 bin 500 çivi yazılı kil tablet UNESCO Dünya Belleği Kütüğü'nde yer alıyor. Ayrıca Kültepe-Kaniş, 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Bugüne kadar alanın yaklaşık yüzde 5'i kazılabildi.
