Küba'da su krizi, musluklardan damla akmayan bir ülkenin dramatik tablosuna dönüştü. Resmi verilere göre 9,4 milyon nüfuslu adada yaklaşık 2,7 milyon kişi, yani halkın yüzde 29'u evinde şebeke suyuna erişemiyor. Krizin kökeninde elektrik kesintileri yatıyor: Şebeke suyunun yüzde 80 ila 85'ini hanelere iletebilmek için elektrikli türbinlerle pompalanması gerekiyor. Ancak yakıt sıkıntısı bu pompaları devre dışı bırakıyor ve kesintiler artık istisnai bir durum olmaktan çıkıp gündelik hayatın bir parçasına dönüşmüş durumda.
Krizin Arka Planı: Elektrik Gidince Su da Gidiyor
Ulusal su idaresinin üst düzey yetkilisi Yunior Gonzalez, Fransız AFP ajansına verdiği demeçte elektrik kesintilerinin tek başına yeterince ağır bir yük oluşturduğunu, üstüne bir de arızalanan ekipmanların, borulardaki sızıntıların ve kuraklığın eklendiğini belirtti. Gonzalez, ocak ayından bu yana durumun gözle görülür biçimde kötüleştiğini de sözlerine ekledi. Yani sorun yalnızca altyapısal değil; birden fazla etkenin üst üste binmesiyle derinleşen, katmanlı bir kriz söz konusu.
Matanzas'tan Bir Ses: Restoran Sahibi Kuyu Kazdırdı
Havana'nın 100 kilometre doğusundaki Matanzas vilayetinde restoran işleten Kevin Martinez, yaşadıklarını somutlaştıran isimlerden biri. Elektrik kesintileri yüzünden dükkanını defalarca kapatan Martinez, haftada üç kez tankerle su satın almanın maliyetinden kurtulmak için restoranının bahçesine kuyu açtırdı. "Tesisimizi su olmadığı için defalarca kapatmak zorunda kaldık; kuyu kazma noktasına da böyle geldik. Kömürle yemek pişirmek ya da güneş paneli kurmak zorunda kalacağımı düşünmediğim gibi bir gün kuyu kazacağımı da hiç hayal etmezdim" dedi Martinez.
Restoranın bahçesinde yerin 10 metre altına inerek suya ulaşan kuyu kazıcısı Elizardo Cardoso ise bugünlerde işlerine olan talebin olağanüstü arttığını söylüyor. Martinez'in hikayesi, adanın dört bir yanında yaşanan dönüşümün küçük bir yansıması aslında.
Kuyular, Sarnıçlar ve "Su Hırsızları"
Maddi imkanı olanlar farklı çözümlere yöneldi: Mülklerine kuyu kazdırıyorlar, bahçelerine sarnıçlar inşa ediyorlar ya da çatılarına su depoları yerleştiriyorlar. Ancak herkesin bu seçeneklere erişimi yok. Halkın bir bölümü şebekede kalan az miktardaki suyu çekebilmek için borulara kaçak pompalar bağlıyor. "Su hırsızı" olarak adlandırılan bu cihazlar, tek bir mahallede yaygınlaştığında hattaki basıncı tamamen düşürüyor ve komşu hanelerin suya erişimini fiilen imkansız kılıyor. Bir evin sorunu çözme çabası, bir başkasının sorununun kaynağına dönüşüyor.
Bidonlar, El Arabaları ve Günlük Mücadele
Kuyu açtıramayan ya da kaçak pompa edinemeyen milyonlarca Kübalı için tek seçenek kalmış: Suyu kilometrelerce uzaktan taşımak. Sokaklardaki kaynaklardan ya da açık borulardan doldurulan bidonlar el arabalarıyla, bisikletlerle, otomobil bagajlarıyla ve hatta at arabalarıyla evlere taşınıyor.
Havana'nın tarihi merkezinde sokaktaki bir borudan 200 litrelik deposunu ve kovalarını sabırla dolduran 30 yaşındaki Maykel Aguilar, bu suyu el arabasıyla evine götürüp ardından merdivenlerden yukarı çıkarmak zorunda kalıyor. "Böyle küçük bir seferlik su; bir posta çamaşır yıkamaya, evi temizlemeye ve yemek pişirmeye ancak yetiyor. Hemen ardından suyunuz yine bitiyor" diyor Aguilar. Su noktalarındaki kuyruklar hiç eksilmiyor. İki çocuk annesi 40 yaşındaki Yusimy Guerra da her gün elektrik kesintisi yaşadıklarını ve sürekli su taşımak zorunda kaldıklarını anlatarak durumu üç kelimeyle özetliyor: "Bu günlük bir mücadele."
Toplumsal Huzursuzluk ve Hükümetin Adımları
Su krizi; yüksek enflasyon, gıda ve ilaç kıtlığıyla birleşince ada genelinde toplumsal gerilimi de tırmandırıyor. Havana'nın farklı belediyelerinde son aylarda özellikle kadınların öncülük ettiği çok sayıda su protestosu kayıtlara geçti.
Hükümet, elektrik şebekesine olan bağımlılığı azaltmak amacıyla yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmeye çalışıyor. Ulusal su idaresi yetkilisi Gonzalez, planlanan 1.300 güneş enerjili su pompasından 870'ten fazlasının kurulduğunu ve bu sistemin 500 bin kişiye ulaştığını aktardı. Havana'nın ana su kaynaklarından biri olan Albear Su Kemeri'ne de kısa süre önce dizelle çalışan iki büyük yedek jeneratör yerleştirildi. Ancak Gonzalez, söz konusu altyapı yatırımlarının oldukça yüksek maliyet taşıdığı konusunda uyarıda bulunmayı da ihmal etmedi.
Sıkça Sorulan Sorular
Küba'da kaç kişi şebeke suyuna erişemiyor?
Resmi verilere göre 9,4 milyon nüfuslu Küba'da yaklaşık 2,7 milyon kişi, yani nüfusun yüzde 29'u evinde şebeke suyuna erişemiyor.
Su krizinin temel nedeni nedir?
Krizin temelinde elektrik kesintileri yatıyor. Şebeke suyunun yüzde 80 ila 85'inin hanelere iletilebilmesi için elektrikli türbinlerle pompalanması gerekiyor; ancak yakıt sıkıntısı uzun süreli kesintilere yol açıyor. Buna ek olarak arızalanan ekipmanlar, borulardaki sızıntılar ve kuraklık da krizi derinleştiriyor.
Küba halkı su ihtiyacını nasıl karşılıyor?
Maddi imkanı olanlar mülklerine kuyu kazdırıyor, sarnıç veya çatı deposu yaptırıyor. Bir kısım halk borulara kaçak pompalar bağlarken, imkanı olmayanlar sokaklardaki kaynaklardan doldurdukları bidonları el arabası, bisiklet, otomobil ya da at arabası gibi araçlarla evlerine taşıyor.
Hükümet krize karşı ne gibi önlemler alıyor?
Hükümet, elektrik şebekesine bağımlılığı azaltmak amacıyla yenilenebilir enerji kaynaklarına yöneliyor. Planlanan 1.300 güneş enerjili su pompasından 870'ten fazlası kurulmuş durumda ve bu sistemden 500 bin kişi yararlanıyor. Havana'nın Albear Su Kemeri'ne de dizelle çalışan iki büyük yedek jeneratör eklendi.
"Su hırsızı" olarak adlandırılan cihazlar nedir ve ne gibi sorunlara yol açıyor?
Su hırsızları, halkın şebekede kalan az miktardaki suyu çekebilmek için borulara bağladığı kaçak pompalardır. Bu cihazlar tek bir mahallede yaygınlaştığında hattaki basıncı tamamen düşürüyor ve diğer hanelerin suya erişimini imkansız kılıyor.
