Bilim insanları, inflamatuvar bağırsak hastalığının (İBH) belirtiler ortaya çıkmadan çok önce bağışıklık sisteminde iz bırakabileceğini belirledi. Gut dergisinde yayımlanan araştırma, kanda bulunan antikorların belirli örüntülerinin hastalığın tanısından yaklaşık 10 yıl öncesine kadar saptanabildiğini gösterdi. Uzmanlar bulguların, erken dönem tespit yöntemlerinin geliştirilmesi açısından önem taşıdığını vurgularken söz konusu antikor örüntülerinin hastalığın kesin olarak gelişeceğini gösteren bir test niteliği taşımadığını ve bulguların farklı gruplarda doğrulanması gerektiğini de hatırlattı.
Araştırma Nasıl Yürütüldü?
Gut dergisinde yayımlanan çalışma kapsamında ABD askeri personelinden alınan yaklaşık 2 bin kan örneği incelendi. Bu örnekler, ilerleyen süreçte Crohn hastalığı veya ülseratif kolit tanısı alan 400 kişi ile bu hastalıkları geliştirmeyen 100 kişiye aitti. Bilim insanları, bakteri, virüs, besin ve insan vücudundaki protein parçalarına karşı gelişen antikorları sistematik biçimde analiz etti. Böylece hastalık öncesindeki bağışıklık sistemi değişikliklerinin izini sürmek mümkün oldu.
Crohn Hastalığında Ne Bulundu?
Crohn hastalığı geliştiren kişilerde, Epstein-Barr virüsüne ve bazı bakteriyel yapılara karşı gelişen antikor tepkilerinde belirgin farklılıklar gözlemlendi. Dikkat çekici olan, bu değişikliklerin tanıdan yaklaşık 10 yıl önce alınan kan örneklerinde de saptanabilmesiydi. Araştırmacılar ayrıca daha sonra karmaşık seyirli Crohn hastalığı geliştiren kişilerde bazı bulguların daha belirgin olduğunu da kaydetti. Bununla birlikte araştırmacılar, saptanan antikor değişikliklerinin enfeksiyonların doğrudan hastalığa yol açtığını kanıtlamadığını açıkça belirtti.
Ülseratif Kolitte Farklı Bir Bağışıklık Örüntüsü
Ülseratif kolit geliştiren kişilerde ise tablonun farklı bir görünüm sergilediği anlaşıldı. Bu grupta vücudun kendi proteinlerinden birine karşı gelişen antikorları da kapsayan farklı bir bağışıklık örüntüsü gözlemlendi. Araştırmacılar, elde edilen sonuçların hastalığın nedenlerini kesin olarak açıklamadığını vurguladı. Yani çalışma, bağışıklık sistemindeki bu değişikliklerin İBH'ye doğrudan neden olup olmadığı sorusunu yanıtsız bırakmaktadır.
İnflamatuvar Bağırsak Hastalığı Nedir?
İnflamatuvar bağırsak hastalığı, sindirim sisteminde uzun süreli iltihaplanmaya yol açan hastalıklar grubunun genel adıdır. Başlıca iki formu Crohn hastalığı ve ülseratif kolit olarak bilinir. Crohn hastalığı ağızdan anüse kadar sindirim sisteminin farklı bölümlerini etkileyebilirken ülseratif kolit kalın bağırsak ve rektumda iltihaplanmaya ve yaralara neden olur. Bağışıklık sisteminin anormal tepkileri, genetik özellikler ve bağırsak mikrobiyotasındaki etkileşimler hastalığın gelişiminde rol oynayabilir; ancak İBH'nin kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir.
Hastalarda uzun süreli ishal, karın ağrısı, dışkıda kan veya mukus, yorgunluk ve istemsiz kilo kaybı gibi belirtiler görülebilir. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; hastalık dönemleri, şikayetlerin hafiflediği ya da ortadan kalktığı remisyon dönemleriyle dönüşümlü seyredebilir. İBH, benzer belirtiler gösterebilen irritabl bağırsak sendromundan (İBS) farklıdır; İBS, bağırsaklarda aynı tür kronik iltihaplanmayla tanımlanmaz.
Tedavi ve Küresel Yaygınlık
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit için bugün itibarıyla kesin bir tedavi bulunmuyor. Bununla birlikte hastalığın kontrol altına alınmasına, belirtilerin azaltılmasına ve remisyon dönemlerinin uzatılmasına yardımcı olan tedaviler mevcut. Tedavi; hastalığın türüne, şiddetine ve bağırsakların hangi bölümlerinin etkilendiğine göre belirleniyor. Kullanılan yöntemler arasında iltihabı azaltan ilaçlar, kortikosteroidler, bağışıklık sisteminin etkinliğini baskılayan ilaçlar ve biyolojik tedaviler yer alıyor. İlaçlarla yeterli kontrol sağlanamaması ya da ciddi komplikasyonların ortaya çıkması durumunda cerrahi müdahale gerekebiliyor. Özellikle Crohn hastalığında ameliyat, hastalığı tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade komplikasyonların tedavisine ve belirtilerin hafifletilmesine yardımcı olabiliyor.
Gastroenterology Report dergisinde yayımlanan ve Küresel Hastalık Yükü verilerini inceleyen bir araştırmaya göre 2021 yılında dünya genelinde yaklaşık 3,83 milyon kişi inflamatuvar bağırsak hastalığıyla yaşıyordu. Uzmanlar bu rakamın güncel hasta sayısının kesin bir ölçümü olarak değerlendirilmemesi gerektiği uyarısında bulundu. İBH farklı yaş gruplarında görülebiliyor; aile öyküsü hastalığın gelişme olasılığıyla ilişkili faktörler arasında yer alsa da aile öyküsü bulunmayan kişilerde de hastalık gelişebiliyor.
Erken Tanı Açısından Ne Anlama Geliyor?
Araştırmanın temel katkısı, hastalığa ilişkin bağışıklık sistemi değişikliklerinin yalnızca belirtiler ortaya çıktıktan sonra değil, tanıdan yıllar önce de gözlemlenebileceğini ortaya koymasıdır. Ancak çalışma, rutin sağlık kontrollerinde kullanılabilecek hazır bir erken tanı testi sunmuyor. Araştırmacıların belirlediği antikor örüntülerinin farklı hasta gruplarında doğrulanması ve klinik açıdan ne kadar güvenilir olduğunun ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor. Uzmanlara göre bu tür araştırmalar, gelecekte hastalık riski taşıyan kişilerin daha erken belirlenmesine ve bağırsaklarda ciddi hasar gelişmeden müdahale edilmesine yönelik çalışmaların önünü açabilir. Mevcut bulguların ise İBH'nin önlenebildiğini ya da hastalığın 10 yıl önceden kesin olarak teşhis edilebildiğini göstermediği özellikle vurgulandı.
Sıkça Sorulan Sorular
Araştırmada hangi hastalıklar incelendi?
Araştırmada inflamatuvar bağırsak hastalığının iki ana formu olan Crohn hastalığı ve ülseratif kolit incelendi. Çalışma, bu hastalıkları geliştiren kişilerdeki bağışıklık sistemi değişikliklerini, tanı öncesi dönemde alınan kan örnekleri üzerinden analiz etti.
Araştırmada kaç kişinin kan örneği incelendi?
Gut dergisinde yayımlanan araştırma kapsamında ABD askeri personelinden alınan yaklaşık 2 bin kan örneği incelendi. Örnekler, daha sonra Crohn hastalığı veya ülseratif kolit tanısı alan 400 kişi ile bu hastalıkları geliştirmeyen 100 kişiye aitti.
Antikor örüntüleri hastalığın kesinlikle gelişeceğini gösteriyor mu?
Hayır. Uzmanlar, saptanan antikor örüntülerinin hastalığın kesin olarak gelişeceğini gösteren bir test olmadığını açıkça vurguladı. Ayrıca bulguların farklı gruplarda doğrulanması ve klinik güvenilirliğinin değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.
Crohn hastalığı ile ülseratif kolitte farklı bağışıklık örüntüleri mi gözlemlendi?
Evet. Crohn hastalığı geliştiren kişilerde Epstein-Barr virüsüne ve bazı bakteriyel yapılara karşı gelişen antikor tepkilerinde farklılıklar görülürken ülseratif kolit geliştiren kişilerde vücudun kendi proteinlerinden birine karşı gelişen antikorları da kapsayan farklı bir bağışıklık örüntüsü gözlemlendi.
İnflamatuvar bağırsak hastalığının kesin bir tedavisi var mı?
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit için bugün itibarıyla kesin bir tedavi bulunmuyor. Bununla birlikte hastalığın kontrol altına alınmasına, belirtilerin azaltılmasına ve remisyon dönemlerinin uzatılmasına yardımcı olan ilaç tedavileri ve gerektiğinde cerrahi müdahale gibi seçenekler mevcut.
