İngiltere'nin kamu maliyesine ilişkin son veriler, ülkenin borç yükünün tarihi bir eşiği geçtiğini ortaya koydu. İngiltere Ulusal İstatistik Ofisi'nin (ONS) 21 Ekim'de açıkladığı rakamlara göre net kamu borcu eylül ayı sonunda 3 trilyon 5 milyar sterline yükseldi. Böylece İngiltere, tarihinde ilk kez 3 trilyon sterlin sınırını aştı. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla borç stokuna eklenen tutar 91,7 milyar sterlin oldu.
Açıklanan rakam, kamu sektörünün toplam yükümlülüklerinden likit varlıkların düşülmesiyle hesaplanan net borç göstergesini ifade ediyor. İngiltere'nin kamu borcu daha önce Şubat 2010'da 1 trilyon sterlini, Haziran 2020'de ise Covid-19 salgını döneminde 2 trilyon sterlin sınırını aşmıştı. Buna göre son altı yılda borca yaklaşık 1 trilyon sterlin daha eklendi.
Borç/GSYH oranı geriledi ancak 1960'lardan bu yana yüksek seyrediyor
Borç miktarındaki nominal artışa karşın millî gelire oranında farklı bir tablo ortaya çıktı. Eylül sonu itibarıyla kamu borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 94 olarak hesaplandı. Bu oran, geçen yılın aynı dönemine göre 0,7 puan düşük kaldı. Dolayısıyla kamu borcunun nominal tutarı artarken ekonominin büyüklüğüne kıyasla taşıdığı yük bir önceki yıla göre sınırlı ölçüde azaldı.
Bununla birlikte borç/GSYH oranı, 1960'ların başından bu yana görülen yüksek seviyelerde kalmaya devam ediyor. Söz konusu tablo, borç stokunun mutlak büyüklüğü ile ekonomiyle olan ilişkisinin birbirinden farklı bir seyir izlediğini gösteriyor.
Eylül ayında faiz giderleri rekor kırdı
Borç stokundaki yükselişin yanı sıra finansman maliyetlerindeki artış da kamu bütçesini zorlamaya devam ediyor. ONS verilerine göre merkezi yönetimin eylül ayına ait borç faizi yükümlülüğü 10,9 milyar sterline ulaştı. Bu tutar, aylık kayıtların tutulmaya başlandığı 1997 yılından bu yana görülen en yüksek eylül ayı faiz gideri oldu. Geçen yılın aynı ayına kıyasla faiz maliyetleri 1,6 milyar sterlin, yani yüzde 16,6 artış gösterdi.
Faiz giderlerinin resmî tahminlerin 2 milyar sterlin üzerine çıkması, bütçe üzerindeki baskının beklenenden daha güçlü olduğuna işaret ediyor. Eylül ayında hesaplanan 10,9 milyar sterlinlik faiz giderinin yaklaşık 4 milyar sterlinlik kısmı ise enflasyona endeksli devlet tahvillerinin anapara değerindeki artıştan kaynaklandı. Bu tutarın tamamı eylül ayında nakit olarak ödenen bir gider anlamına gelmiyor; tahvillerin vadesi boyunca tahakkuk eden yükümlülükler de bu kaleme dahil ediliyor.
İngiltere'de bazı devlet tahvillerinin anapara değerleri perakende fiyat endeksindeki değişimlere göre güncelleniyor. Enflasyon yükseldiğinde bu tahvillere ilişkin faiz yükümlülükleri de artıyor. Petrol ve enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkileri, İngiltere'nin borçlanma maliyetlerine ilişkin riskleri artıran bir etken olarak öne çıkıyor.
Bütçe açığı hem geçen yılı hem de OBR tahminini aştı
İngiltere'de kamu sektörünün eylül ayındaki net borçlanma ihtiyacı 24,5 milyar sterlin olarak gerçekleşti. Bu tutar geçen yılın aynı döneminden 1,8 milyar sterlin daha yüksek olurken İngiltere Bütçe Sorumluluk Ofisi'nin (OBR) tahminini de 1,9 milyar sterlin aştı. Eylül ayı borçlanması, 2020'den bu yana kaydedilen en yüksek ikinci eylül ayı seviyesi olarak tarihe geçti.
Vergi gelirlerindeki artışa karşın kamu harcamalarının daha hızlı yükselmesi, bütçedeki açığın büyümesinde belirleyici rol oynadı. Merkezi yönetimin eylül ayındaki toplam vergi gelirleri yüzde 5,5 artarak 66,3 milyar sterline ulaştı. Gelir üzerinden alınan vergilerde yüzde 7,4, kurumlar vergisi gelirlerinde ise yüzde 9 artış yaşandı. Ancak kamu hizmetleri, sosyal yardımlar ve borç faizlerine yönelik harcamaların yükselmesi, vergi gelirlerindeki bu artışın bütçeyi dengelemeye yetmemesine neden oldu.
Nisan-eylül dönemini kapsayan mali yılın ilk altı ayındaki toplam kamu borçlanması 97,8 milyar sterlin oldu. Bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre 4,4 milyar sterlin daha düşük gerçekleşirken OBR'nin mart ayında hazırladığı tahminin 6 milyar sterlin üzerinde kaldı. Mali yılın ilk yarısındaki bütçe açığının millî gelire oranı yüzde 3,1 olarak hesaplandı; bu oran geçen yılın aynı dönemine göre 0,3 puan geriledi.
28 Ekim bütçesi öncesinde hükümet üzerindeki baskı artıyor
Kamu borcunun 3 trilyon sterlini aşması, 28 Ekim'de açıklanacak yeni bütçe öncesinde hükümetin hareket alanına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Maliye Bakanı John Healey'nin sunacağı bütçede vergi gelirleri, kamu harcamaları ve borçlanma ihtiyacının azaltılmasına yönelik adımlar yakından izlenecek. Yüksek faiz maliyetleri, hükümetin kamu hizmetleri ve altyapı yatırımlarına ayırabileceği kaynakları sınırlayan başlıca etkenlerden biri olarak öne çıkıyor.
Enerji fiyatları nedeniyle yeniden yükselen enflasyon, borç faizlerinin gelecek aylarda da baskı altında kalabileceğine işaret ediyor. 28 Ekim'de OBR tarafından yayımlanacak güncel ekonomik ve mali tahminler, kamu borcunun önümüzdeki yıllarda hangi seviyelere ulaşabileceğine ilişkin yeni bir tablo sunacak.
İngiltere'nin borç stokunun 3 trilyon sterlini aşması tek başına bir borç ödeme krizi anlamına gelmiyor. Ancak yüksek finansman maliyetlerinin sürmesi halinde bütçede faiz harcamalarına ayrılan payın büyümesi, hükümetin diğer alanlardaki harcama seçeneklerini daraltabilir. Bu nedenle yeni bütçede yalnızca vergi ve harcama kararları değil, kamu borcunun millî gelire oranının nasıl bir seyir izleyeceği de belirleyici bir gösterge olacak.
Sıkça Sorulan Sorular
İngiltere'nin net kamu borcu eylül ayı sonunda ne kadar oldu?
ONS verilerine göre İngiltere'nin net kamu borcu eylül ayı sonunda 3 trilyon 5 milyar sterline yükseldi. Bu rakam, ülke tarihinde kamu borcunun ilk kez 3 trilyon sterlin sınırını aşması anlamına geliyor.
İngiltere'nin kamu borcu daha önce hangi eşikleri ne zaman geçmişti?
İngiltere'nin kamu borcu ilk kez Şubat 2010'da 1 trilyon sterlini aşmış, ardından Haziran 2020'de Covid-19 salgını döneminde 2 trilyon sterlin sınırını geçmişti. Son altı yılda borca yaklaşık 1 trilyon sterlin daha eklendi.
Eylül ayındaki faiz giderleri neden rekor olarak değerlendiriliyor?
Merkezi yönetimin eylül ayı borç faizi yükümlülüğü 10,9 milyar sterline ulaştı. Bu tutar, aylık kayıtların başladığı 1997 yılından bu yana görülen en yüksek eylül ayı faiz gideri oldu ve resmî tahminlerin 2 milyar sterlin üzerine çıktı.
Eylül ayındaki bütçe açığı neden beklentinin üzerinde gerçekleşti?
Kamu sektörünün eylül ayındaki net borçlanma ihtiyacı 24,5 milyar sterlin olarak gerçekleşti ve OBR'nin tahminini 1,9 milyar sterlin aştı. Vergi gelirlerindeki artışa karşın kamu hizmetleri, sosyal yardımlar ve borç faizlerine yapılan harcamaların daha hızlı yükselmesi bu sonucun temel nedeni olarak gösterildi.
Kamu borcunun GSYH'ye oranı nasıl bir seyir izledi?
Eylül sonu itibarıyla kamu borcunun GSYH'ye oranı yüzde 94 olarak hesaplandı. Bu oran geçen yılın aynı dönemine göre 0,7 puan gerilemiş olsa da 1960'ların başından bu yana görülen yüksek seviyelerde kalmaya devam ediyor.
