Finansal hesabını başkasına kullandıran kişiler farkında olmadan bir suç örgütünün parçası haline gelebilir. Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığı, bu riski kamuoyuyla paylaşmak ve finansal kuruluşların yükümlülüklerini netleştirmek amacıyla "Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi"ni hazırladı. Rehber; kiralık hesapların suç faaliyetlerinde kullanılmasının önlenmesini, risklerin erken aşamada belirlenmesini ve şüpheli işlem bildirimlerinin kalitesinin artırılmasını hedefliyor.
Kiralık hesap nedir, kapsamı ne kadar geniş?
Kiralık hesap denildiğinde yalnızca banka hesabı akla gelmemeli. MASAK'ın rehberinde bu kavram oldukça geniş bir perspektifle ele alınıyor. Banka, ödeme ve elektronik para hesapları, ticari hesaplar, POS ve sanal POS bağlantıları, kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesaplar ve somut olayın niteliğine göre diğer finansal hesap ya da ödeme araçlarının tamamı kiralık hesap kapsamında değerlendirilebiliyor.
Hesap kullandırmanın da tek bir yolu yok. Yalnızca IBAN bilgisini paylaşmak hesabı devretmek anlamına gelmiyor; ancak mobil bankacılık şifreleri, banka kartı ve kart şifre bilgileri ile tek kullanımlık doğrulama kodlarının başkasına verilmesi de hesabın fiili kontrolünü üçüncü kişilere bırakmak anlamına geliyor. Bu nedenle hesap sahibi, işlemlerin nasıl gerçekleştirildiğinden bağımsız olarak risk altına girebiliyor.
Hesaplar hangi suçlarda kullanılıyor?
Kiralık hesaplar başta dolandırıcılık ile yasa dışı bahis ve kumar olmak üzere çeşitli suçların finansal boyutunda araç olarak kullanılabiliyor. Gerçek kişilere ait hesaplar bu yapılarda en yaygın kullanılan araçlardan biri olarak öne çıkıyor. Hesaplara erişim sağlamak için farklı yöntemlere başvurulabiliyor: Açıkça kiralama teklifi yapılabileceği gibi ücret veya komisyon vaat edilmesi ya da sosyal çevre üzerinden yapılan basit bir rica da bu amaca hizmet edebiliyor.
Sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları da hesap temininde sıkça kullanılan kanallar arasında yer alıyor. Arkadaş, akraba veya iş çevresinden gelen "Hesabına para gelsin, sen bana gönder" ya da "Kartını kısa süre kullanacağım" gibi görünürde masum talepler, kişilerin hesaplarını farkında olmadan üçüncü kişilere açmasına zemin hazırlayabiliyor. Bu tür taleplere karşı dikkatli olunması gerektiği rehberde özellikle vurgulanıyor.
Bankalara ve fintech kuruluşlarına düşen sorumluluklar
Kiralık hesaplarla mücadelede yalnızca hesap sahiplerinin değil, finansal kuruluşların da kritik sorumlulukları bulunuyor. Bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları, kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve diğer yükümlüler ilgili mevzuat çerçevesinde kapsamlı yükümlülükler taşıyor.
Bu yükümlülükler arasında işlemin amacı hakkında yeterli bilgi edinme, müşteri faaliyetlerini sürekli izleme, müşteriyle irtibat kurma, uygun tedbirleri alma, işlem tutarı ve sayısına limit koyma, iş ilişkisi tesis etmeme, işlemi gerçekleştirmeme, iş ilişkisini sona erdirme, iş ilişkisinin mahiyeti ve amacı ile müşteri varlık ve fonları hakkında ilave bilgi edinme ile kontrollerin sıklığını artırma sayılabilir. Temel hedef olarak da yalnızca şüpheli işlemleri tespit etmek değil, finansal sistemin suç faaliyetlerinde kullanılmasının bütünüyle önlenmesi gösteriliyor.
Şüphe oluştuğunda nasıl bir süreç işliyor?
Bir hesabın kiralık hesap niteliği taşıdığına dair emarelerin ortaya çıkması halinde yükümlünün önce şüphenin mahiyetini anlamaya yönelik bir inceleme başlatması gerekiyor. Bu incelemede müşterinin mesleği, gelir düzeyi, ekonomik veya ticari faaliyeti ile işlem hacminin birbiriyle örtüşüp örtüşmediği değerlendiriliyor. İşlemlerin amacı, yoğun biçimde işlem yapılan karşı taraflar ve müşterinin bu kişilerle ilişkisi de araştırılması gereken unsurlar arasında yer alıyor.
Gerektiğinde müşteriyle doğrudan irtibat kurularak işlemler hakkında bilgisinin olup olmadığı ve hesabı fiilen kimin kullandığı anlaşılmaya çalışılıyor. Tüm bu adımlar, hem hesap sahibini hem de finansal kuruluşu olası hukuki risklerden korumayı amaçlıyor.
Mobil bankacılık kapatılabilir, iş ilişkisi sonlandırılabilir
Kiralık hesap kullanımının tespit edilmesi ya da kuvvetli emarelerle ortaya konulması durumunda öncelikli tedbir olarak hesabın üçüncü kişilerce uzaktan kullanılmasını mümkün kılan mobil ve internet bankacılığı kanallarının kapatılması veya sınırlandırılması gündeme geliyor. Olayın niteliğine bağlı olarak banka kartı, POS ve sanal POS hizmetlerinin durdurulması, işlem limitlerinin düşürülmesi, yeni finansal ürün tahsis edilmemesi ve müşteriyle bağlantılı hesapların daha sık izlenmesi de uygulanabilecek tedbirler arasında sayılıyor.
Riskin sürmesi, müşterinin açıklamalarının yetersiz kalması ya da hesabın fiilen üçüncü kişiler tarafından yönetildiğinin anlaşılması halinde işlemin hiç gerçekleştirilmemesi ve gerektiğinde iş ilişkisinin tamamen sona erdirilmesi de seçenekler arasında yer alıyor.
Cezai sorumluluk ne zaman doğuyor?
Yükümlülüklere uyulmaması, somut olayın niteliğine göre adli süreçlere yol açabiliyor. Ancak her ihlal otomatik olarak cezai sorumluluk doğurmuyor. Suçtan kaynaklanan fonların bulunduğu kiralık hesap ağlarına rağmen işlemlerin yükümlü tarafından bu niteliği bilerek ve isteyerek sürdürülmesi durumunda adli süreçler devreye girebiliyor. Buna karşın yalnızca idari yükümlülüklere aykırılık ya da objektif risk göstergelerinin varlığı tek başına cezai sorumluluk doğurmuyor. Fiil, suçun niteliği ve ilgili kişilerin bilgi ile iradesi birlikte değerlendirilerek sonuca varılıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kiralık hesap kapsamına hangi finansal araçlar giriyor?
MASAK'ın rehberine göre banka, ödeme ve elektronik para hesapları, ticari hesaplar, POS ve sanal POS bağlantıları, kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesaplar ve somut olayın niteliğine göre diğer finansal hesap veya ödeme araçları kiralık hesap kapsamında değerlendirilebiliyor.
Hesabımı başkasına kullandırdığımda ne gibi risklerle karşılaşabilirim?
Hesabını üçüncü kişilere kullandıran kişiler bir suç zincirinin parçası haline gelebilir. Bunun yanı sıra mobil ve internet bankacılığı kanalları kapatılabilir, banka kartı ve POS hizmetleri durdurulabilir, işlem limitleri düşürülebilir ve gerektiğinde banka iş ilişkisini sona erdirebilir.
Hesap kullandırma yalnızca IBAN paylaşmak mı demek?
Hayır. Mobil bankacılık şifreleri, banka kartı ve kart şifre bilgileri ile tek kullanımlık doğrulama kodlarının başkasına devredilmesi de hesabın kontrolünü üçüncü kişilere bırakmak anlamına geliyor ve kiralık hesap kapsamında değerlendirilebiliyor.
Bankalar şüpheli hesap tespitinde ne yapmalı?
Şüphe oluştuğunda yükümlü kuruluşun önce inceleme başlatması, müşterinin mesleği, gelir düzeyi ve işlem hacmini karşılaştırması, işlem amacını araştırması ve gerektiğinde müşteriyle doğrudan irtibat kurarak hesabı kimin kullandığını anlamaya çalışması gerekiyor. Ardından mobil bankacılığın kapatılmasından iş ilişkisinin sonlandırılmasına uzanan bir dizi tedbir uygulanabiliyor.
Kiralık hesaba aracılık etmek her zaman suç sayılır mı?
Hayır. Yalnızca idari yükümlülüklere aykırılık ya da objektif risk göstergelerinin varlığı tek başına cezai sorumluluk doğurmuyor. Adli süreç ancak suçtan kaynaklanan fonların yer aldığı kiralık hesap ağlarına rağmen işlemlerin yükümlü tarafından bu niteliği bilerek ve isteyerek sürdürülmesi halinde gündeme gelebiliyor.
