İYİ Parti Ekonomi Politikalarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Burak Dalgın, 2027 Bütçe Teklifi'nin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'na sunulmasının ardından partisinin genel merkezinde bir basın toplantısı düzenledi. Dalgın, yaklaşık 27,5 trilyon lira büyüklüğündeki bütçeyi sert bir dille eleştirerek hükümetin "dayanıklılık", "refah" ve "dönüşüm" olarak tanımladığı bütçeye karşı çıktı.
Bütçenin Genel Çerçevesi: Günde 11 Milyar Lira Açık
Dalgın, bütçenin büyüklüğünü günlük rakamlara dökerek kamuoyuna aktardı. "Devletimiz, 'Günde 75 milyar lira harcayacağım, 64 milyar lira toplayacağım, her gün 11 milyar lira da açık vereceğim' diyor" diyen Dalgın, bu tabloyu bir ailenin ya da şirketin benzer davranışlarıyla karşılaştırdı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın bütçeyi "dayanıklılık", "refah" ve "dönüşüm" başlıkları altında tanımladığını hatırlatan Dalgın, bu nitelendirmelere şu yanıtı verdi: "Türkiye'de ne kadar adalet ve kalkınma bıraktılarsa, bu bütçede de o kadar dayanıklılık, o kadar refah, o kadar dönüşüm vardır. Bu bütçe bir refah bütçesi değil, bir darlık bütçesidir. Bu bütçe bir dayanıklılık değil, bir kırılganlık bütçesidir ve bu bütçe maalesef bir dönüşüm bütçesi değil, bir vasatlık bütçesidir."
Faiz Yükü: Güvenlik Harcamalarını Geride Bırakan Rakam
Dalgın'ın en dikkat çekici tespitlerinden biri faiz ödemeleriyle ilgiliydi. Hükümetin günde 11 milyar lirayı, yılda ise 4 trilyon lirayı faize harcadığını belirten Dalgın, bu rakamın her 5 liralık verginin 1 lirasına karşılık geldiğini vurguladı. Dahası, 2027 bütçesinin bir önceki yıla kıyasla yüzde 43 daha fazla faiz ödeneği içerdiğini, bunun ise açıklanan enflasyon hedefinin iki katı olduğunu söyledi. Dalgın, bu tablonun ne denli ağır olduğunu şu karşılaştırmayla ortaya koydu: Bütçede iç ve dış güvenliğe ayrılan toplam ödenek 3,5 trilyon lira iken faize ödenen tutar bunun üzerinde seyrediyor. Ekonomi programını başından bu yana "tersine Robin Hood programı" olarak değerlendirdiğini belirten Dalgın, "Robin Hood zenginden alıp fakire dağıtıyordu. Bu program ise bilhassa orta direkten alıp zenginlere, yani Balıkesir'den alıp Londra'ya, Konya'dan alıp New York'a, Diyarbakır'dan alıp Dubai'ye dağıtıyor" dedi.
Borç Sarmalı: 1 Trilyondan 20 Trilyona
Dalgın, Hazine borcundaki seyri tarihsel bir perspektifle ele aldı. 2018'de, yani Partili Cumhurbaşkanlığı Sistemi'nin başladığı yılda Hazine'nin toplam borcunun 1 trilyon lira olduğunu hatırlatan Dalgın, bu rakamın Cumhuriyet'in kuruluşundan 2018'e kadar geçen 95 yılın birikimi olduğunu söyledi. "Bu borcun karşılığında biz okuduk, yollar ve köprüler yapıldı, GAP yapıldı, tren yolları yapıldı, hastaneler yapıldı" diyen Dalgın, hükümetin şimdiki borç hedefini şöyle aktardı: Halihazırda 16 trilyon lira olan Hazine borcu, 2027 sonunda 20 trilyon liraya çıkarılacak. Dalgın, faizini bile borçlanarak ödeyen bir devlet yapısıyla karşı karşıya olduklarını ifade ederek "Bu iş sadece bir finansal mesele değil, aynı zamanda bir milli güvenlik problemidir" dedi.
Vergi Yükü ve Kişi Başı Milli Gelir Gerçeği
Bütçedeki refah tanımlamasına da itiraz eden Dalgın, Türkiye'nin iki yıldır dünya ortalamasıyla aynı hızda büyüdüğünü, gelişmekte olan ve genç nüfuslu bir ülke için bunun yetersiz olduğunu söyledi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı'nın sıklıkla dile getirdiği "20 bin dolar kişi başı milli gelir" rakamına da değinen Dalgın, Türkiye nüfusunun yalnızca yüzde 30'unun bu ortalamanın üzerinde gelire sahip olduğunu, 81 ilin yalnızca 13'ünün bu ortalamanın üzerinde kaldığını aktardı. Vergi tarafında ise yüzde 21 enflasyon hedefine karşın vergi gelirlerinin yüzde 36 artırılmasının planlandığını belirten Dalgın, orta direğin ödediği KDV, özel tüketim vergisi ve gelir vergisinin toplamının kurumlar vergisinin 5 katına ulaştığını vurguladı. "Kurumlardan 1 alırken orta direkten 5 alıyor. Ondan sonra da refah diyor. Hangi refah?" diye sordu. Kamu harcamalarındaki artışın ise yüzde 37,5 olarak hedeflendiğini aktaran Dalgın, hükümetin enflasyonun tek haneye düşeceği tarihi her seferinde iki yıl öteye taşıdığını, bu kez de 2029'u gösterdiklerini söyledi.
Reel Sektör ve Tarıma Ayrılan Pay: 'Bütçenin Kırkta Biri'
Dalgın, reel sektöre bütçenin yalnızca kırkta birinin, yani yaklaşık 4,5 milyar dolar tutarında bir ödeneğin ayrıldığını açıkladı. Bu rakamın Türkiye'nin en büyük 1000 sanayi şirketinin yalnızca 2 aylık finansal giderine eşit olduğunu belirten Dalgın, bunun reel sektör için yeterli bir kaynak olmadığını ifade etti. Tarım cephesinde ise tablonun farklı olmadığını söyleyen Dalgın, bütçede tarıma 1,3 trilyon lira, yani yaklaşık 23 milyar dolar ayrıldığını aktardı. Ancak bu desteğin doğrudan çiftçiye ulaşmadığını, tarımsal kredi, yatırım ödeneği ve destek programları gibi çeşitli kalemlerden oluştuğunu vurguladı. Tarım kanununun milli gelirin yüzde 1'inin tarıma aktarılmasını zorunlu kıldığını hatırlatan Dalgın, 20 yılda verilmesi gereken 177 milyar dolara karşılık yalnızca 71 milyar doların ödendiğini, dolayısıyla çiftçilerin hükümetten 100 milyar dolar alacaklı olduğunu söyledi.
'Kafe Latte Ekonomisi': Dönüşüm İddiasına Yanıt
Bütçedeki "dönüşüm" vurgusunu da sert biçimde eleştiren Dalgın, Türkiye'nin imalat sanayiinde beş işten dördünün düşük ve orta düşük teknoloji seviyesinde olduğunu, ihracattaki yüksek teknoloji ürünlerinin payının ise 25 yıldır yüzde 4'te kaldığını söyledi. Yapay zeka ve robot devriminin hızla geldiğini, ancak bu konuda somut adım atılmadığını vurgulayan Dalgın, tekstil sektöründe yüz binlerce işin göz göre göre yitirildiğini de ekledi. Hükümetin son 7-8 yılda ekonomiyi bir "kafe latte ekonomisine" dönüştürdüğünü öne süren Dalgın, "Fabrikalar yerine onlarca kahve zinciriyle bir ekonomik yapı kuruldu. Kahveci zincirleri olsun ama bir ekonomi sadece bunun etrafında ilerleyemez. Demek ki dönüşüm yerine bir vasatlıkla karşı karşıyayız" diyerek konuşmasını noktaladı.
Sıkça Sorulan Sorular
2027 Bütçesi kaç trilyon lira olarak açıklandı?
İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Burak Dalgın'ın aktardığı verilere göre 2027 Bütçe Teklifi yaklaşık 27,5 trilyon lira büyüklüğünde olup günlük 75 milyar lira harcama, 64 milyar lira gelir ve 11 milyar lira açık öngörülmektedir.
Dalgın'a göre 2027 bütçesinde faize ne kadar para ayrılıyor?
Dalgın, bütçenin yılda 4 trilyon lira, yani günde 11 milyar lirayı faize ayırdığını belirtti. Bu rakam, iç ve dış güvenliğe ayrılan toplam 3,5 trilyon liranın üzerindedir ve bir önceki yıla göre yüzde 43 artışa karşılık gelmektedir.
Hazine'nin mevcut borcu ne kadar, 2027 sonunda ne olması bekleniyor?
Dalgın'ın açıklamalarına göre Hazine'nin mevcut borcu 16 trilyon lira düzeyindedir. Hükümet bu borcu 2027 sonu itibarıyla 20 trilyon liraya çıkarmayı planlamaktadır. Karşılaştırma olarak Dalgın, 2018'de bu borcun yalnızca 1 trilyon lira olduğunu ve bunun Cumhuriyet'in ilk 95 yılında biriken toplam borç olduğunu hatırlattı.
Tarım sektörüne bütçeden ne kadar destek ayrıldı ve çiftçilerin alacağı iddia edilen rakam nedir?
2027 bütçesinde tarıma 1,3 trilyon lira (yaklaşık 23 milyar dolar) ayrılmaktadır; ancak Dalgın bu desteğin çiftçiye doğrudan ulaşmadığını söyledi. Tarım kanununun milli gelirin yüzde 1'ini tarıma aktarmayı zorunlu kıldığını belirten Dalgın, 20 yılda verilmesi gereken 177 milyar dolara karşılık yalnızca 71 milyar doların ödendiğini, dolayısıyla çiftçilerin hükümetten 100 milyar dolar alacaklı olduğunu öne sürdü.
Dalgın, ihracattaki yüksek teknoloji ürünlerinin payına ilişkin ne dedi?
Dalgın, Türkiye'nin ihracatındaki yüksek teknoloji ürünlerinin oranının 25 yıldır değişmediğini ve yüzde 4 düzeyinde kaldığını belirterek hükümetin dönüşüm iddiasını bu veriyle sorguladı. Ayrıca imalat sanayiindeki beş işten dördünün düşük ve orta düşük teknoloji seviyesinde olduğunu da ekledi.
