Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 17 Ekim Cumartesi günü ülke genelinde doruk noktasına ulaşan eylemleri bazı yabancı liderlerin seçim kampanyaları için kullandığını açıkladı. Katar'ın başkenti Doha'da gerçekleştirdiği Ortadoğu ziyareti sırasında konuşan Macron, isim vermeksizin bu liderlerin hayat pahalılığı nedeniyle patlak veren şiddet olayları hakkındaki yorumlarıyla "Fransa pahasına" kampanya yürüttüklerini söyledi.
Macron'un "hem bölgede hem Atlantik'in diğer tarafında, kampanya modundaki liderler" ifadesi, önümüzdeki hafta parlamento seçimleriyle yüz yüze olan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya ve önümüzdeki ay ara seçimlere girecek olan ABD Başkanı Donald Trump'a yönelik açık bir gönderme olarak değerlendirildi.
Netanyahu ve Trump'ın Fransa Yorumları
Netanyahu, Salı günü İsrail'in i24 kanalına verdiği röportajda, Batı Avrupa'nın en büyük Müslüman azınlığına ev sahipliği yapan Fransa'nın "aşırı İslamcıların istilasına" uğradığını öne sürdü. Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e düzenlediği saldırının hemen ardından Macron'a "Onları burada ortadan kaldırmazsak, Paris'te karşınıza çıkacaklar" dediğini hatırlatan Netanyahu, "Tam olarak da bu oluyor" diye ekledi.
Trump ise aynı gün isyanları Fransa'daki kitlesel göçmenliğe bağladı. "Fransa'ya, İtalya'ya, tüm bu kargaşaya ve nefrete baktığınızda, bunun okulla ilgili olmadığını görüyorsunuz. Bu, ülkeye nefret besleyen insanların ülkeye gelmesiyle ilgili" diyen Trump, Macron'a doğrudan seslenerek "Çok geç olmadan sınırlarınızı kapatın ve kontrolü ele alın" çağrısında bulundu.
Macron'dan Sert Yanıt: "Kabul Edilemez ve Aptalca"
Doha'daki konuşmasında Macron, "Bana göre, yaşanan olaylarda görünür bir yabancı müdahale yok. Ama sonrasında yabancıların bilgileri manipüle etmesi söz konusu oldu ve bu da yabancı liderler de dahil olmak üzere birçok kişiden kabul edilemez ve aptalca yorumlara yol açtı" dedi. "Bize göçmen ve İslamcı ordularının saldırdığı iddiaları ortaya atıldı, bu tamamen yanlış" diyerek söz konusu nitelendirmeleri kesinlikle reddetti.
Macron ayrıca, isim vermediği bu liderlerin isyanlarla ilgili yapay zeka tarafından üretilen sahte videolardan etkilendiğini de vurguladı. Daha sonra yaptığı açıklamada ise sorunların büyük bölümünden sorumlu tuttuğu "aşırı solcu marjinal gruplardan kışkırtıcılara" karşı yetkililerin "tavizsiz" davranacağını söyledi.
Sokaktaki Tablo: Gözaltılar, Tutuklamalar, Yağmalar
Paris, Lyon, Marsilya ve Nice başta olmak üzere pek çok şehri kapsayan eylemlerde gözaltına alınanlardan 800'den fazlası mahkemeye çıkarıldı; yaklaşık 150 kişi tutuklandı. Maskeli göstericilerle polis arasında yaşanan çatışmalar ile dükkanların tahrip edilip yağmalanmasına ilişkin görüntüler sosyal medyada hızla yayıldı. Hükümet, liselerin durumunu protesto eden öğrencilerin haftalar süren gösterilerinin ardından patlak veren şiddet sırasında polisin "kontrolü kaybettiğini" kabul etti.
AB Soruşturması ve Rus Dezenformasyon İzleri
Financial Times'ın haberine göre AB düzenleyicileri, Fransa'daki ayaklanmalar ve AB genelindeki benzer olaylarla bağlantılı olası yabancı çevrimiçi müdahale ile dezenformasyon kampanyalarını inceliyor. Adı açıklanmayan güvenlik yetkililerine dayandırılan haberde, önceki dezenformasyon kampanyalarıyla ilişkili Rus yanlısı ve aşırı sağcı sosyal medya hesaplarının daha fazla kaos yaratmak amacıyla şiddet içerikli videolar yaydığı belirtildi. Gazete, İran ve Cezayir'in de bazı mesajların arkasında olduğundan şüphelenildiğini aktardı.
Sciences Po Üniversitesi'nden dezenformasyon araştırmacısı David Colon, Rusya'nın Storm-1516 kampanyasıyla bağlantılı "Kremlin yanlısı influencer'ların" olayları abarttığını ve bir dizi yanlış anlatıyı yaydığını ifade etti. BBC Verify ise ABD merkezli dTeam araştırmacılarının Rus dezenformasyon operasyonu Matruşka'ya bağladığı 15'ten fazla sahte haber videosunu inceledi. Bu videolarda Le Monde, Euronews ve France 24 gibi gerçek Fransız haber kuruluşlarının marka kimliğinin neredeyse birebir taklit edildiği görüldü. Uzmanlar, Matruşka videolarının bireysel erişiminin sınırlı kalmasına karşın huzursuzluğu körüklemeye odaklanmanın bilinen Rus dezenformasyon taktikleriyle örtüştüğünü vurguladı.
Viral Olan Yapay Zeka Görüntüsünün Arkasındaki Gerçek
BBC Verify, sosyal medyada hızla yayılan ve yaşlı bir çiftin Paris'te soyulup iç çamaşırlarıyla bırakıldığını gösterdiği iddia edilen yapay zeka üretimi görüntülerden birinin kaynağını Infos-Israel.News adlı belirsiz bir internet sitesine kadar takip etti. Sitenin direktörü Sabrina Hania, BBC'ye yaptığı açıklamada görselin 17 Ekim'de referans görsel kullanılmadan ChatGPT ile oluşturulduğunu söyledi.
Paylaşımın, bir televizyon gazetecisinin "polis bilgilerine" dayanarak iddia edilen olayı haberleştirmesinden kısa süre sonra yapıldığı belirlendi. İddia henüz doğrulanmadı; Fransız medyası ise savcıların olayın gerçekleştiğini destekleyecek herhangi bir bilgiye sahip olmadığını aktardı. Görsel, X platformunda "Yapay Zeka ile Yapıldı" ve Instagram'da "Yapay Zeka içeriği" olarak etiketlenmişti; ancak daha sonra X'te herhangi bir uyarı yapılmadan paylaşıldı ve altı milyondan fazla kez görüntülendi. Hania, görselin bağlamından koparılarak pek çok kişiyi yanıltmasından duyduğu üzüntüyü dile getirerek yapay zeka etiketini kaldırarak yeniden paylaşanları sorumlu tuttu.
Sıkça Sorulan Sorular
Macron hangi liderleri ve neden eleştirdi?
Macron, isim vermeden "hem bölgede hem Atlantik'in diğer tarafında kampanya modundaki liderler" diyerek Netanyahu ve Trump'ı kastetti. Her ikisinin de yaklaşan seçimleri bulunduğunu ve Fransa'daki şiddet olaylarına ilişkin yorumlarıyla "Fransa pahasına" kampanya yürüttüklerini ileri sürdü.
Netanyahu Fransa hakkında ne dedi?
Netanyahu, İsrail'in i24 kanalına verdiği röportajda Fransa'nın "aşırı İslamcıların istilasına" uğradığını öne sürdü. Daha önce Macron'a söylediğini aktardığı "Onları burada ortadan kaldırmazsak, Paris'te karşınıza çıkacaklar" sözünü hatırlatarak "Tam olarak da bu oluyor" dedi.
Fransa'daki eylemlerde kaç kişi gözaltına alındı ve tutuklandı?
Eylemlerde gözaltına alınanlardan 800'den fazlası mahkemeye çıkarıldı ve yaklaşık 150 kişi tutuklandı. Olaylar Paris, Lyon, Marsilya ve Nice başta olmak üzere pek çok şehri etkiledi.
Rus dezenformasyon operasyonu Matruşka ne yaptı?
BBC Verify'ın incelediği bulgulara göre Matruşka operasyonu, Le Monde, Euronews ve France 24 gibi gerçek Fransız haber kuruluşlarının marka kimliğini taklit eden 15'ten fazla sahte haber videosu yaydı. Uzmanlar, bu videoların bireysel erişiminin sınırlı kaldığını ancak huzursuzluğu artırmaya odaklanmanın bilinen Rus dezenformasyon taktikleriyle uyumlu olduğunu belirtti.
Viral olan yaşlı çift görüntüsü gerçek miydi?
Hayır. BBC Verify, söz konusu görselin Infos-Israel.News sitesinin direktörü Sabrina Hania tarafından ChatGPT kullanılarak oluşturulduğunu doğruladı. Fransız savcılar olayın gerçekleştiğini destekleyecek herhangi bir bilgiye sahip değil; görsel X'te altı milyondan fazla kez görüntülendi.
