11 Mayıs sabahı Fox Business kanalında ekrana çıkan ünlü yatırımcı Kevin O'Leary, Çin ajanlarının kendisine saldırdığını ilan etti. Haftalardır televizyon programlarına çıkıp sosyal medyada paylaşımlar yaparak Wonder Valley adını verdiği projesini duyuruyordu; proje adı, Shark Tank adlı reality şovundaki lakabından, yani Mr. Wonderful'dan geliyordu. Utah'ın kırsal Box Elder ilçesinde, Büyük Tuz Gölü'nün kuzeyinde 40.000 dönümlük bir arazi üzerine kurulacak olan bu veri merkezi, 9 gigavat elektrik üretecek özel bir gaz santraliyle besleneceği için eyaletin ortalama tüketiminin iki katından fazlasına karşılık geliyordu. Ancak projenin ilçe komisyoncuları tarafından oybirliğiyle onaylanmasının hemen ardından O'Leary, kendisine yönelik çevrimiçi eleştirilerin aniden arttığını fark etti ve bunun tek bir açıklaması olduğunu öne sürdü: Çin.
Bir Projenin Doğuşu: Arazi Spekülatöründen Shark Tank Yıldızına
Projenin tohumları, Alpine, Utah merkezli girişimci Austin Pritchett'ın Hansel Vadisi'ndeki arazi sahiplerine yaklaşmasıyla atıldı. Cornell'den MBA derecesi olan Pritchett, ham araziyi imar izinleriyle değerlendirip inşaata hazır hale getirerek kâr elde etme modeline dayanan bir geliştirici olarak tanınıyordu. Kasım 2025'te Hansel Vadisi'ndeki arazi sahiplerine ulaşmaya başladı; ancak görüştüğü kişilere "kimseye söyleme" uyarısında bulunuyordu. Pritchett'ı bölgeye çeken şey, vadiden geçen 42 inçlik gaz boru hattıydı; bu hat, bol ve hızlı enerji erişimi için son derece cazip bir fırsat sunuyordu.
Pritchett, daha önce yalnızca konut projelerinde çalışmıştı; bir veri merkezi ise çok daha büyük bir işti. Bu nedenle Fox News yorumcusu ve eski Kongre üyesi Jason Chaffetz ile iletişime geçti. Chaffetz, televizyon programlarında birlikte göründüğü O'Leary'ye mesaj attı. O'Leary, Chaffetz'in önceki tekliflerini reddetmişti; ancak bu sefer ilgisini çekti. Chaffetz, O'Leary'yi Pritchett ile tanıştırdı ve proje "gerçeğe dönüşürse" kendisine bir ödeme yapılacağını belirtti. 16 Aralık'ta bir lobici, vali yardımcısının ajansına e-posta göndererek O'Leary'nin Ocak ayında Utah'a geleceğini ve Vali Spencer Cox ile veri merkezlerini görüşmek istediğini bildirdi. O'Leary, 8 Ocak sabahı eyalet meclisine geldi; valinin masasının arkasında oturarak fotoğraf çektirdi.
İlçe Komisyoncuları Son Anda Haberdar Edildi
Projenin en çarpıcı boyutlarından biri, oybirliğiyle onay veren ilçe komisyoncularının resmi olarak bilgilendirilmesinin oy tarihinden yalnızca beş hafta önce gerçekleşmiş olmasıydı. Komisyoncu Lee Perry, Şubat ayında çiftçi Tim Munns'tan gelen ısrarlı mesajlar üzerine Hansel Vadisi'ne gitti. Munns, haftalardır birisinin bölgedeki arazi sahipleriyle konuştuğunu, bir veri merkezi için mülk satın almaya çalıştığını anlatıyordu. Perry bölgeye gittiğinde gördüğü manzara şaşırtıcıydı: elektrik yok, su yok, yalnızca birkaç çakıl yol ve "girilmez" yazılı lastikler.
Mart ayının sonunda MIDA (Askeri Tesis Geliştirme Kurumu) yöneticisi Paul Morris ve Pritchett, Box Elder İlçe Adliyesi'ne gelerek komisyoncuları 9 gigavatlık gaz santraliyle beslenecek bir yapay zeka veri merkezi geleceği konusunda bilgilendirdi. Morris, 40.000 dönümlük arazinin güvence altına alındığını ve vergi teşviklerinin zaten müzakere edildiğini söyledi: Geliştiriciler sunuculara ilişkin mülk vergisi ödemeyecek, binalara ait mülk vergisinin yüzde seksenini geri alacak ve çok düşük bir enerji vergisi ödeyecekti. Bunun yanı sıra komisyoncuların, MIDA'nın tüm arazi kullanım kararlarını devralacağı "proje alanını" geri dönüşü olmayan biçimde onaylaması gerekiyordu. Komisyoncu Perry'nin aktardığına göre, daha önce bir lobicinin komisyoncularla görüştüğünü ve onların projeyi desteklediğini söylediği ortaya çıktı; ancak Morris bu lobicinin adını açıklamayı reddetti.
Kamuoyu Devre Dışı: Fuaye Toplantısındaki Patlama
Proje, kamuoyuna "Stratos Proje Alanı" adıyla, ilçe gündeminin 9A maddesi olarak ilan edildi; ilanda veri merkezinden hiç söz edilmiyordu. Komisyoncular oy tarihini defalarca erteledikten sonra nihayet ilçe fuayesinde büyük bir toplantı düzenlendi. Binlerce mesaj alan komisyoncular, aynı zamanda eyalet milletvekilleri ve yetkililerinden projeyi onaylamaları yönünde telefon aldıklarını belirtti. Toplantı günü güvenlik kaygısıyla komisyoncular, fuayeden birkaç kilometre uzakta bir yerde park edip polis araçlarıyla toplantı salonuna getirildi.
Bin kişiyi aşkın katılımcı salonu doldurdu. Komisyon başkanı Tyler Vincent, kamuoyu yorum süresinin olmayacağını açıkladığı anda kalabalık yuhalamaya başladı. Komisyoncular salondan çıkıp arka odaya geçtiler; birkaç dakika sonra tavan projeksiyonundan video bağlantısıyla yeniden göründüler ve projeyi oybirliğiyle onayladılar. Kapının arkasından kalabalığın "Utanç, utanç, utanç" diye bağırdığı duyuluyordu. Komisyoncu Boyd Bingham'ın salondan "Tanrı aşkına, büyüyün!" diye bağırdığı anın görüntüsü kesilip sosyal medyada milyonlarca kez izlendi.
O'Leary'nin Çin İddiaları ve Geri Adım
O'Leary, projeye yönelik artan eleştirileri Çin Komünist Partisi'ne bağladı. Fox Business'ta Maria Bartiromo'ya "IP adreslerini derinlemesine araştırttım" diyerek bir kağıttan isimler okumaya başladı; bu kişilerin kendisini çevrimiçi eleştiren ya da eleştirenlerle bağlantılı olduğunu düşündüğü isimleri sıraladı. "Çıkın, çıkın, neredeyseniz çıkın" diyerek onları şeffaflık adına hesap vermeye davet etti. Altı hafta sonra Bartiromo, O'Leary'nin önceki gün paylaştığı bir notu ekrana getirdi: "Çeşitli haber programlarında yer aldım ve şunu açıklamak istiyorum: Alliance for a Better Utah, Elevate Strategies, Gabrielle Finlayson, Taylor Knuth veya Josh Kanter'ın Çin ya da Çin Komünist Partisi tarafından finanse edildiğine dair hiçbir kanıtım yoktur." Fox News de bu kişilerin Çin tarafından finanse edildiğine ya da yönlendirildiğine dair herhangi bir kanıttan haberdar olmadığını belirterek özür diledi. Üç hafta geçmeden Alliance for a Better Utah, Elevate Strategies, Gabrielle Finlayson ve Joshua Kanter, O'Leary ile Fox'a iftira davası açtı; O'Leary ve Fox Eylül ayı sonunda davanın düşürülmesi için başvuruda bulundu.
Siyasi Sonuçlar ve Projenin Geleceği
Projenin yarattığı fırtına, Utah siyasetini derinden sarstı. Eyaletteki en güçlü siyasi isim olarak görülen Senato Başkanı ve MIDA yönetim kurulu başkanı J. Stuart Adams, Haziran ön seçimlerinde projeyi küçültmesi için O'Leary'ye açık mektup yazmasına karşın seçimi kaybetti. Komisyoncular Perry ve Bingham da ön seçimlerde yenildi. MIDA'nın projeyi yürüten icra direktörü Paul Morris emekliye ayrıldı; yerine Stratos üzerinde çalışmış eski Utah senatörü Dan Hemmert getirildi. Vali Cox, MIDA'da "köklü reform" yapılacağını açıkladı.
Proje hâlâ resmen devam etse de Eylül ayı sonunda yalnızca ilçe imzalamıştı; MIDA, referanduma ilişkin süregelen davayı gerekçe göstererek kendi imzasını atmamış ve Stratos üzerindeki çalışmaları durdurmuştu. Proje için ayrılan arazilerin hiçbiri satılmadı, herhangi bir kiracı da açıklanmadı. O'Leary, ilk aşamanın tek gigavata indirildiğini ve önümüzdeki 12 ay içinde inşaata başlamayı umduğunu söylüyor; ancak Mayıs ayındaki ilçe oyundan bu yana somut bir adım atılmadı. Ağustos ayında Utah yasama organı, seçmen baskısıyla veri merkezi düzenlemesi üzerine duruşmalar başlattı; Utah Çevre Kalitesi Departmanı komiseri gürültü ve ısıyı incelenecek "önemli boşluklar" olarak tanımladı.
Sıkça Sorulan Sorular
Kevin O'Leary'nin Utah'taki veri merkezi projesi ne kadar büyük?
Proje, Büyük Tuz Gölü'nün kuzeyinde Box Elder ilçesinde 40.000 dönümlük bir arazi üzerine kurulmak üzere tasarlandı. 9 gigavat elektrik üretecek özel bir gaz santraliyle besleneceği öngörülüyordu; bu kapasite Utah eyaletinin ortalama tüketiminin iki katından fazlasına karşılık geliyor. O'Leary projeyi "dünyanın en büyük veri merkezi" olarak tanımladı.
Box Elder ilçe komisyoncuları projeyi neden onayladı?
Komisyoncular, projeyi durdurmak için hukuki seçeneklerinin son derece sınırlı olduğunu değerlendirdi. Arazi imar dışıydı ve geliştiriciler kendi güç ile su sistemlerini kuruyordu. MIDA yetkilileri, komisyoncuların onay vermemesi durumunda projenin yine de başka yollarla hayata geçirileceğini, ancak bu kez ilçenin müzakere ettiği vergi gelirlerini ve güvenceleri alamayacağını belirtti. Komisyoncular ayrıca, Michigan'da benzer bir projeyi reddeden bir kasabanın dava açılmasıyla karşılaştığını ve sonunda veri merkezinin yine de inşa edildiğini öğrenmişlerdi.
O'Leary'nin Çin iddiaları ne oldu?
O'Leary, Fox Business'ta eleştirmenlerinin Çin Komünist Partisi tarafından finanse edildiğini öne sürdü ve isimler okudu. Altı hafta sonra bu kişilerle herhangi bir bağlantısı olmadığını açıkladı; Fox News de özür diledi. Akabinde Alliance for a Better Utah, Elevate Strategies, Gabrielle Finlayson ve Joshua Kanter, O'Leary ile Fox'a iftira davası açtı. O'Leary ve Fox, Eylül ayı sonunda davanın düşürülmesi için başvuruda bulundu.
Projeye karşı oluşan halk hareketi nasıl örgütlendi?
Fuaye oylamasının ardından Brigham City'li dört çocuk annesi Brigette Cottam ve eski hükümet ekonomisti Brenna Williams dahil bir grup sakin, Box Elder Hesap Verebilirlik Referandumu'nu, kısaca BEAR'ı kurdu. İlçenin projeye verdiği onaya itiraz eden bir referandum başvurusu için kısa sürede 2.500 gönüllü kayıt yaptırdılar. İlçe avukatı referandumu reddetti; BEAR dava açtı ve süreç devam ediyor.
Proje şu an hangi aşamada?
Eylül ayı sonu itibarıyla yalnızca ilçe, ilgili anlaşmayı imzalamıştı; MIDA referanduma ilişkin davayı gerekçe göstererek kendi imzasını atmamış ve Stratos üzerindeki çalışmaları durdurmuştu. Proje için ayrılan arazilerden hiçbiri satılmadı, herhangi bir kiracı da açıklanmadı. O'Leary, ilk aşamanın tek gigavata indirildiğini ve önümüzdeki 12 ay içinde inşaata başlamayı umduğunu söylüyor.
