Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), fonların tasfiyesine ilişkin TBMM'de görüşülmekte olan Kanun Teklifi'nde yer alan düzenleme hakkında kamuoyunu bilgilendiren yazılı bir açıklama yaptı. Açıklamada, söz konusu düzenlemenin tamamlanmış takas işlemlerini etkilemediği, yalnızca henüz takas süreci sonuçlanmamış talimatları kapsadığı vurgulandı. Kamuoyunda bu konuda ciddi tereddütlerin oluştuğunu fark eden kurul, yasal çerçeveyi ve düzenlemenin amacını ayrıntılı biçimde ortaya koydu.
Kamuoyunda oluşan tereddütler
SPK, açıklamasında TBMM gündemindeki Kanun Teklifi sürecinde takas kesinliği ve pay blokajı meselesinde kamuoyunda soru işaretleri doğduğunu tespit ettiğini belirtti. Bu tereddütleri gidermek amacıyla mevcut yasal düzenlemenin kapsamı ve sınırları hakkında ayrıntılı bir değerlendirme paylaşıldı.
Kurulun dikkat çektiği temel nokta, Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79'uncu maddesinin birinci fıkrasıdır. Bu fıkraya göre sermaye piyasası araçlarına ilişkin takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemleri; ilgili kuruluşların faaliyetlerinin durdurulması ya da tasfiye sürecine girmesi durumunda dahi geri alınamaz ve iptal edilemez. SPK, bu hükmün amacını piyasalara duyulan güveni korumak ve takas yükümlülüklerinin geri döndürülemez biçimde yürütülmesi ilkesini hayata geçirmek olarak tanımladı.
TEFAS'ın yapısı ve takas kesinliği ilişkisi
SPK, söz konusu yasal hükmün TEFAS üzerinden verilen tüm talimatları, işlemin hangi aşamada olduğundan bağımsız olarak kapsadığı şeklinde yorumlanamayacağının altını çizdi. Kurula göre TEFAS, klasik organize piyasalardan yapısal olarak farklı bir platformdur. TEFAS; yatırım fonu katılma paylarının yatırımcılar tarafından fon kurucusundan satın alınmasına ve yine kurucuya iade edilmesine imkân tanıyan bir altyapı olarak işlev görmektedir.
Bu yapısal fark, takas kesinliği ilkesinin uygulanma biçimini de doğrudan etkiliyor. SPK'nın açıklamasına göre TEFAS'ta bir satış talimatının verilmiş olması, o işlemin otomatik olarak tamamlanmış bir takas sayılacağı anlamına gelmiyor. Başka bir deyişle, talimat verilmesi ile takasın fiilen gerçekleşmesi arasında hukuki açıdan belirleyici bir fark bulunuyor.
Pay blokajı statüsündeki yatırımcılar
Açıklamanın özellikle vurguladığı bir diğer konu, pay blokajı alt hesabı (PBLK) statüsündeki yatırımcıların durumudur. SPK'ya göre tasfiye sürecinde bu statüdeki yatırımcılar açısından satış talimatının verilmiş olması ya da sistemde belirli bir kaydın bulunması, takasın başladığının kanıtı olarak değerlendirilemez.
Kurul, takas işleminin ne zaman tamamlanmış sayılacağını da netleştirdi: Bir takas işleminin hukuken tamamlanabilmesi için talimattan sonra nakdin yatırımcı hesabına aktarılması ve fon katılma payı sahipliği kaydının silinmesi gerekmektedir. Bu iki koşulun birlikte gerçekleşmediği durumlarda işlem tamamlanmış sayılmıyor.
SPK ayrıca pay blokaj kaydı bulunan kişilerin ayrı bir grup oluşturmadığını da vurguladı. Bu kişiler, toplam 455.758 fon pay sahibi arasında yer almakta olup ilave bir kategori teşkil etmemektedir.
Düzenlemenin kapsamı ve amacı
Kanun Teklifi'nde yer alan düzenlemenin tam olarak neyi kapsadığı ve neyi kapsamadığı konusunda SPK şu açıklamayı yaptı: Düzenleme, tamamlanmış işlemlere hiçbir şekilde dokunmamaktadır. Kapsama yalnızca takas süreci henüz sonuçlanmamış talimatlar girmektedir.
Bu talimatlar, tasfiye sürecinde elde edilen tutarlar üzerinden diğer katılma payı sahipleriyle eşit koşullarda değerlendirilecektir. SPK'ya göre söz konusu yaklaşım, fon varlıklarının yatırımcılar arasında adil biçimde dağıtılmasına katkı sağlayacaktır.
Kurulun düzenlemeye ilişkin genel değerlendirmesi şu yönde: Düzenlemenin temel amacı, ilgili fon pay sahiplerinin hukuki statüsüne açıklık kazandırmak ve tasfiye kapsamında sahip oldukları hakları belirgin hale getirmektir. SPK bu yaklaşımı, söz konusu amaçlara ulaşmak için gerekli ve ölçülü bir yöntem olarak nitelendirdi.
Sıkça Sorulan Sorular
SPK'nın açıklamasına göre Kanun Teklifi'ndeki düzenleme tamamlanmış işlemleri etkiliyor mu?
Hayır. SPK, Kanun Teklifi'nde yer alan düzenlemenin tamamlanmış işlemleri etkilemediğini açıkça belirtti. Düzenleme yalnızca takas süreci henüz tamamlanmamış talimatları kapsamaktadır.
Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79'uncu maddesi ne düzenliyor?
Bu maddenin birinci fıkrası, sermaye piyasası araçlarına ilişkin takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemlerinin, ilgili kuruluşların faaliyetlerinin durdurulması veya tasfiye sürecine girmesi hâlinde dahi geri alınamayacağını ve iptal edilemeyeceğini hükme bağlamaktadır.
TEFAS'ta verilen bir satış talimatı otomatik olarak tamamlanmış takas sayılır mı?
SPK'ya göre hayır. TEFAS, klasik organize piyasalardan farklı yapıda bir platform olduğundan, burada verilen her satış talimatı kendiliğinden tamamlanmış bir takas işlemi değildir. Takasın tamamlanmış sayılabilmesi için nakdin yatırımcı hesabına geçirilmesi ve fon katılma payı sahipliği kaydının kaldırılması gerekmektedir.
Pay blokajı (PBLK) statüsündeki yatırımcılar ayrı bir grup mu oluşturuyor?
Hayır. SPK'nın açıklamasına göre pay blokaj kaydı bulunan kişiler, 455.758 fon pay sahibi arasında yer almakta olup ilave ya da ayrı bir grup teşkil etmemektedir.
Takas süreci tamamlanmamış talimatlar tasfiye sürecinde nasıl değerlendirilecek?
SPK'ya göre bu talimatlar, tasfiye sonucunda elde edilen tutarlar üzerinden Kanun Teklifi kapsamında diğer katılma payı sahipleriyle eşit koşullarda değerlendirilecektir.
