Dünyanın dört bir yanındaki mercan resiflerinin geleceğine ilişkin kapsamlı bir bilimsel değerlendirme, iklim değişikliğinin deniz ekosistemi üzerindeki olası etkilerini rakamlarla gözler önüne serdi. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'nin (IUCN) koordine ettiği araştırma, küresel ısınmanın beklenen etkileri hesaba katıldığında mercan resifi bölgelerinin neredeyse tamamının 2075 yılına kadar çöküş riskiyle karşı karşıya kalabileceğini gösteriyor. Birleşmiş Milletler'e doğa koruma alanında danışmanlık yapan IUCN'nin bu çalışmasında, 80'den fazla ülkedeki 127 mercan resifi bölgesi tek tek incelendi.
Mevcut Tehdit Yüzde 24, Gelecek Senaryo Yüzde 96
Araştırmanın bulguları, iklim değişikliğinin mercan resifleri üzerindeki etkisini iki farklı perspektiften değerlendiriyor. Mevcut koşullar altında mercan resiflerinin yaklaşık yüzde 24'ü kritik tehlike altında bulunuyor. Ancak tablo, gelecek projeksiyonlar devreye girdiğinde çarpıcı biçimde değişiyor: Küresel ısınmanın beklenen etkileri hesaba katıldığında bu oran yüzde 96'ya fırlıyor. Araştırmada esas alınan senaryo, yüzyıl sonuna kadar dünya sıcaklığının sanayi öncesi döneme göre yaklaşık 2.7 derece artacağını öngörüyor.
Bu fark, iklim değişikliğinin mercan resifleri üzerindeki baskısının ne denli belirleyici olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Bugün görece sağlıklı görünen pek çok resif bölgesi, yükselen deniz suyu sıcaklıklarının etkisiyle önümüzdeki yarım yüzyılda kritik eşiği aşabilir.
Denizlerin Yağmur Ormanları: Neden Bu Kadar Önemli?
Mercan resifleri, bilim insanları tarafından sıklıkla "denizlerin yağmur ormanları" olarak nitelendiriliyor. Bu benzetme boşuna değil: Bilinen deniz canlısı türlerinin yaklaşık dörtte biri, mercan resiflerinin içinde ya da çevresinde yaşıyor. Küçük bir alanda bu denli yüksek bir biyoçeşitlilik barındırmaları, mercan resiflerini deniz ekosisteminin kritik unsurları haline getiriyor.
Mercan resiflerinin önemi biyoçeşitlilikle sınırlı değil. Bu alanlar aynı zamanda yüz milyonlarca insanın beslenmesine, kıyıların korunmasına ve turizm faaliyetlerine de doğrudan katkıda bulunuyor. Dolayısıyla mercan resiflerinin zarar görmesi yalnızca deniz canlılarını değil, kıyı topluluklarını ve geçim kaynaklarını da tehdit ediyor.
Son 50 Yılda Biriken Baskılar
Araştırma, mercan resiflerinin yalnızca iklim değişikliğiyle değil, birbiriyle iç içe geçmiş birden fazla tehditle mücadele ettiğini de vurguluyor. Aşırı avlanma, kirlilik, kıyı yapılaşması ve küresel ısınma, son 50 yılda mercan resiflerinin zarar görmesinde belirleyici rol oynadı.
Bu tehditler arasında deniz suyu sıcaklığının yükselmesi özellikle dikkat çekici bir mekanizma üzerinden işliyor. Sıcaklık arttığında mercanlar, kendilerine hem renk hem de besin sağlayan algleri bünyelerinden atıyor. "Mercan beyazlaması" olarak bilinen bu süreç, mercanları ciddi biçimde zayıflatıyor ve hastalıklara karşı savunmasız hale getiriyor. Beyazlama tek başına ölüme yol açmasa da uzun süreli ya da tekrarlayan beyazlama olayları mercan kolonilerini kalıcı olarak tahrip edebiliyor.
Büyük Set Resifi de Kritik Listede
Araştırma kapsamında dünyanın en büyük mercan resifi sistemi olan Avustralya'daki Büyük Set Resifi de değerlendirmeye alındı. Sonuçlar, bu ikonik doğal miras açısından da kaygı verici. Avustralya'da incelenen 17 resif bölgesinin tamamı, küresel ısınmanın beklenen etkileri hesaba katıldığında kritik tehlike altında sınıflandırıldı. Büyük Set Resifi'nin bu tabloya dahil olması, tehdidin yalnızca küçük ya da izole ekosistemlerle sınırlı olmadığını, dünyanın en tanınan ve en geniş mercan resifi sisteminin de risk altında bulunduğunu gösteriyor.
Türkiye'deki Mercan Resifleri ve Dardanos Koruma Alanı
Mercan resifleri denince akla ilk gelen tropikal denizler olsa da Türkiye'de de koruma altında mercan alanları bulunuyor. Çanakkale'nin Dardanos bölgesindeki mercan resifleri, 2021 yılında Türkiye'nin ilk sert mercan koruma alanı olarak ilan edildi. Yaklaşık 2 bin metrekarelik bu alanda, bazıları 100 yaşın üzerinde olan mercan kolonileri yaşamını sürdürüyor.
Bölge, nesli tehlike altındaki Cladocora caespitosa türünü de barındırıyor. Mercan kolonilerinin korunması amacıyla söz konusu alanda balıkçılık faaliyetleri yasaklandı. Dardanos'taki bu uygulama, Türkiye'nin deniz biyoçeşitliliğini koruma adına attığı somut bir adım olarak öne çıkıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
IUCN'nin mercan resifleri araştırması kaç ülkeyi ve kaç bölgeyi kapsıyor?
Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'nin koordine ettiği araştırma, 80'den fazla ülkedeki 127 mercan resifi bölgesini inceledi.
Araştırmaya göre mercan resiflerinin yüzde 96'sı neden kritik tehlike altında sayılıyor?
Mevcut koşullarda mercan resiflerinin yaklaşık yüzde 24'ü kritik tehlike altında bulunuyor. Ancak küresel ısınmanın gelecekteki etkileri hesaba katıldığında bu oran yüzde 96'ya yükseliyor. Araştırmada, yüzyıl sonuna kadar dünya sıcaklığının sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 2.7 derece artacağı bir senaryo esas alındı.
Mercan beyazlaması nedir ve mercanları nasıl etkiliyor?
Deniz suyu sıcaklığının yükselmesiyle birlikte mercanlar, kendilerine renk ve besin sağlayan algleri kaybediyor. Mercan beyazlaması olarak bilinen bu durum, mercanları zayıflatarak hastalıklara karşı daha savunmasız hale getirebiliyor.
Avustralya'daki Büyük Set Resifi araştırmada nasıl değerlendirildi?
Dünyanın en büyük mercan resifi sistemi olan Büyük Set Resifi de araştırma kapsamına alındı. Avustralya'da incelenen 17 resif bölgesinin tamamı, küresel ısınmanın beklenen etkileri hesaba katıldığında kritik tehlike altında sınıflandırıldı.
Türkiye'deki mercan koruma alanı nerede bulunuyor ve ne zaman ilan edildi?
Çanakkale'nin Dardanos bölgesindeki mercan resifleri, 2021 yılında Türkiye'nin ilk sert mercan koruma alanı olarak ilan edildi. Yaklaşık 2 bin metrekarelik bu alanda bazıları 100 yaşın üzerinde olan mercan kolonileri yaşıyor; nesli tehlike altındaki Cladocora caespitosa türünün bulunduğu bölgede balıkçılık faaliyetleri yasaklandı.
