Aynı anda birden fazla işyerinde çalışan ve her iki işyerinden de işsizlik sigortası primi ödenen kişilerin işsizlik ödeneği hesaplaması tartışma konusu oldu. Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), bu gruba yönelik bir bireysel başvuruyu inceleyerek işsizlik ödeneğinin mevcut yöntemle eksik hesaplandığı sonucuna vardı ve İŞKUR'a tavsiye kararı iletti. Hürriyet yazarı Noyan Doğan, konuyu köşesinde ele alarak kararın ayrıntılarını kamuoyuyla paylaştı.
Doğan, söz konusu kararın olası etkisini şu sözlerle özetledi: "Bu karara göre, işsizlik maaşı eksik hesaplanıyor. İŞKUR, tavsiye kararını dikkate alırsa, işsizlik maaşı hesaplamasında değişikliğe gidilecek." Ancak bu gelişmenin tüm çalışanları kapsayan bir değişiklik anlamına gelmediği de vurgulanıyor; tavsiye kararının odağında yalnızca aynı dönemde iki ayrı işyerinden sigorta primi bildirilen çalışanlar yer alıyor.
İşsizlik maaşı nasıl hesaplanıyor?
Noyan Doğan'ın aktardığı bilgilere göre işsizlik maaşı, İŞKUR tarafından İşsizlik Sigortası Fonu'ndan ödeniyor. Kendi istek ve kusuru dışında işten çıkarılan bir çalışanın bu ödeneğe hak kazanabilmesi için işten çıkarılmadan önceki son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması ve işten çıkarılmadan önceki son 120 gün sigortalı biçimde çalışmış bulunması gerekiyor.
Ödenek miktarı, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları üzerinden hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 40'ı esas alınarak belirleniyor. Hesaplanan tutar, aylık brüt asgari ücretin yüzde 80'ini aşamıyor. İşsizlik maaşından yalnızca damga vergisi kesiliyor. Doğan'ın yazısında yer alan örneğe göre, asgari ücretle çalışan bir kişi işten çıkarılması halinde aylık 13 bin 111 lira işsizlik ödeneği alabiliyor.
Ödeme süresi prim gününe göre değişiyor
İşsizlik maaşının ne kadar süre ödeneceği, son üç yılda biriktirilen prim günü sayısına bağlı olarak farklılaşıyor. Son üç yıl içinde 600 gün prim ödeyenlere 180 gün yani 6 ay, 900 gün prim ödeyenlere 240 gün yani 8 ay, 1080 gün prim ödeyenlere ise 300 gün yani 10 ay süreyle işsizlik maaşı ödeniyor.
İki işyerinde çalışan kişinin itirazı süreci başlattı
Noyan Doğan'ın aktardığına göre tartışmanın fitilini atan olay, aynı anda iki ayrı şirkette çalışan ve her iki işyerinden de SGK primi ile işsizlik sigortası primi ödenen bir çalışanın işten çıkarılmasıyla başladı. Çalışan, işsizlik ödeneği almak için İŞKUR'a başvurdu. İŞKUR da prime esas kazancı hesaplayarak ilgili kişiye işsizlik ödeneği bağladı.
Ancak çalışan, ödeneğin belirlendiği son dört aylık dönemde iki işyerinde eş zamanlı çalıştığını ve her iki işyerinden elde ettiği kazançlar üzerinden SGK'ya prim bildirildiğini öne sürdü. İşsizlik ödeneğinin aritmetik ortalama yöntemiyle hesaplanmasını kabul etmeyen çalışan, maaşının yeniden hesaplanması talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumu'na başvurdu.
İŞKUR mevcut yöntemi savundu
İŞKUR, Noyan Doğan'ın yazısında yer alan bilgilere göre iki işyerinde eş zamanlı çalışanların prime esas kazançlarının doğrudan toplanarak hesaplama yapılmasına mevzuatın izin vermediğini savundu. Kuruma göre hesaplamada prim günleri ve kazançların toplamının 30 günlük karşılığı esas alınıyor. Uyuşmazlığın özü de tam olarak bu noktada düğümlendi: İki ayrı işyerinden bildirilen kazançların işsizlik ödeneği hesabına nasıl yansıtılması gerektiği sorusu yanıtsız kaldı.
KDK: Ortalama alma yöntemi çalışan aleyhine sonuç doğuruyor
Kamu Denetçiliği Kurumu başvuruyu inceleyerek işsizlik sigortasının hukuki niteliğine ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yaptı. Noyan Doğan'ın aktardığı kararda, işsizlik sigortasının kendi kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalıların işsiz kaldıkları dönemde uğradıkları gelir kaybını belirli süre ve ölçüde karşılamak üzere tasarlanmış zorunlu bir sigorta olduğu vurgulandı. KDK ayrıca işsizlik ödeneğinin karşılıksız bir sosyal yardım değil, işsizlik riskine karşı oluşturulmuş zorunlu sosyal sigorta sisteminin ayrılmaz bir parçası olduğuna dikkat çekti.
Kurum, ödenek hesaplanırken sigortalının işsiz kalması nedeniyle yaşadığı gerçek gelir kaybının gözetilmesi gerektiğini belirtti. Bu çerçevede birden fazla işyerinden bildirilen ve işsizlik sigortası primine tabi tutulan kazançların ortalamasının alınmasının işsizlik maaşını sigortalı aleyhine azalttığı sonucuna vardı. KDK, aynı dönemde iki işyerinden bildirilen prime esas kazançların toplamlarının alınarak birlikte değerlendirilmesi gerektiğine hükmetti.
Bu doğrultuda İŞKUR'a, başvuruda bulunan çalışanın işsizlik maaşının yeniden hesaplanması tavsiyesinde bulunuldu. KDK ayrıca yeni hesaplama sonucunda ortaya çıkacak fark tutarının da ilgili çalışana ödenmesini talep etti. Tavsiye kararının bağlayıcı nitelik taşımadığı ve İŞKUR'un bu karara uyup uymayacağının henüz netleşmediği de Doğan'ın yazısından anlaşılıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
KDK'nın İŞKUR'a ilettiği tavsiye kararı kimi kapsıyor?
Tavsiye kararı, aynı dönemde iki ayrı işyerinde çalışan ve her iki işyerinden de SGK primi ile işsizlik sigortası primi ödenen çalışanları kapsıyor. Tüm çalışanların işsizlik maaşını etkileyen genel bir değişiklik söz konusu değil.
İŞKUR işsizlik ödeneğini şu an nasıl hesaplıyor?
İŞKUR, iki işyerinde eş zamanlı çalışanlar için prim günleri ve kazançların toplamının 30 günlük karşılığını esas alıyor. Kuruma göre mevzuat, iki işyerinden bildirilen kazançların doğrudan toplanarak hesaplama yapılmasına izin vermiyor.
KDK hangi yöntemin uygulanması gerektiğine karar verdi?
Kamu Denetçiliği Kurumu, aynı dönemde iki işyerinden bildirilen prime esas kazançların ortalamasının alınması yerine toplamlarının alınarak birlikte değerlendirilmesi gerektiğine karar verdi. Ayrıca yeni hesaplama sonucunda ortaya çıkacak fark tutarının da çalışana ödenmesini istedi.
İşsizlik ödeneğine hak kazanmak için hangi koşullar aranıyor?
Kendi istek ve kusuru dışında işten çıkarılan bir çalışanın işsizlik ödeneğine hak kazanabilmesi için işten çıkarılmadan önceki son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması ve son 120 gün sigortalı biçimde çalışmış bulunması gerekiyor.
İşsizlik maaşı en fazla kaç ay ödeniyor?
Ödeme süresi prim gününe göre değişiyor: 600 gün prim ödeyenlere 6 ay, 900 gün ödeyenlere 8 ay, 1080 gün ödeyenlere ise 10 ay işsizlik maaşı veriliyor.
