Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İstanbul'da bir otelde düzenlenen 9. İstanbul Arabuluculuk Konferansı'nın açılış töreninde önemli açıklamalar yaptı. Fidan, İsrail kuvvetlerinin ateşkesi her gün ihlal etmesinin uluslararası sisteme olan güveni zedelediğini ifade ederek insani yardıma erişim ve çocukların korunmasının öncelikli gündem maddesi olması gerektiğini söyledi. Gazze ve Batı Şeria'daki gelişmelere de değinen Bakan Fidan, söz konusu anlaşmazlığın ancak adil bir siyasi çözümle aşılabileceğini bir kez daha dile getirdi.
Dünya Nüfusunun Dörtte Biri Çatışma Bölgelerinde
Fidan, konuşmasına dünyanın giderek artan bir küresel güvensizlikle sınandığını vurgulayarak başladı. Bölgede uzun yıllar boyunca barışın kabul görmüş olmasına karşın halkların şu an silahlı çatışmalarla karşı karşıya olduğunu belirten Bakan, son birkaç yıl içinde birden fazla çatışmanın dünyanın farklı bölgelerinde yaşandığını hatırlattı. Bu süreçte kritik ticaret ve deniz rotalarının ciddi biçimde etkilendiğini, ateşkes ihlallerinin ise neredeyse rutin bir hal aldığını ifade etti.
Tüm bu gelişmelerin insani maliyetinin giderek ağırlaştığına dikkat çeken Fidan, Birleşmiş Milletler verilerine dayanarak dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birinin çatışma bölgelerinde yaşadığını aktardı. Her 12 dakikada bir sivilin hayatını kaybettiğini, 100 milyondan fazla kişinin zorunlu olarak yerinden edildiğini ve bu kişilerin yaklaşık yüzde 40'ının çocuklardan oluştuğunu belirtti.
Gazze ve Batı Şeria: "Cezasızlıkla Karşılanan Bir İstila"
İnsani trajedinin en çarpıcı biçimiyle Filistin'de yaşandığını vurgulayan Fidan, Gazze ve Batı Şeria'daki işgalin sürdüğünü ve bunun cezasızlıkla karşılandığını söyledi. "İsrail kuvvetlerinin her gün ateşkesi ihlal etmesi uluslararası sisteme olan güveni eksiltiyor ve bu konuda güvensizlik yaratıyor" diyen Fidan, insani yardıma erişimin sağlanması ve çocukların özellikle korunmasının öncelik olması gerektiğini yineledi. Anlaşmazlığın adil bir siyasi çözüme kavuşturulabileceğini de bir kez daha vurguladı.
Üç Temel İlke: İçten Diyalog, Sürdürülebilir Arabuluculuk ve Bölgesel Sahiplik
Fidan, çatışmaların hız ve kapsamının uluslararası sistemin yanıt verme kapasitesini test ettiğini, bu dönüşümlerin uluslararası düzeni köklü biçimde şekillendirdiğini ancak ortaya çıkacak tablonun henüz netleşmediğini belirtti. Bugün alınacak kararların bu yolu belirleyeceğini söyleyen Bakan, değişimi barış ve refaha yönlendirmek için üç temel ilkeyi öne çıkardı: içten diyalog, sürdürülebilir arabuluculuk ve bölgesel sahiplik.
Bu ilkeleri açıklarken günümüz krizlerinin uluslararası sistemin meşruiyetini kaybetmesi gibi çok daha derin bir sorunu gün yüzüne çıkardığını ifade eden Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in de dile getirdiği üzere kurallar doğru uygulanmazsa kurumların güvenilirliğini yitireceğini ve tarafların güveni kaybedeceğini vurguladı.
Libya Örneği ve Türkiye'nin Arabuluculuk Deneyimi
Güveni yeniden tesis etmenin arabuluculuğun işlevselliği açısından kritik önem taşıdığını belirten Fidan, Türkiye'nin arabuluculuk çalışmalarının tarafların rızasına, karşılıklı güvene ve kapsayıcılık ilkesine dayandığını aktardı. Bu bağlamda Türkiye'nin Libya'daki çabalarını, rızanın, karşılıklı güvenin ve kapsayıcılığın nasıl güven inşa edebileceğinin somut bir örneği olarak gösterdi.
"Libyalıların sahiplendiği, içten diyaloğa dayanan bir sürecin kalıcı çözüm için tek yöntem olduğunu düşünüyoruz" diyen Fidan, bu yaklaşımın Libya'da yalnızca sükûneti korumakla kalmayıp kalıcı bir çözümü de beraberinde getireceğini ve bunun yakın bir gelecekte gerçekleşeceğini umduğunu söyledi. Pozisyonların sürmesi halinde anlaşmazlıkların şiddete dönüşebileceği uyarısında da bulundu.
Türkiye'nin bu alandaki deneyimini somutlaştırmak için Rusya-Ukrayna arasındaki görüşmeleri, Karadeniz Tahıl Anlaşması'nı ve Somali ile Etiyopya arasındaki Ankara sürecini örnek gösteren Fidan, sürdürülebilir arabuluculuğun müzakereyi canlı tutmak açısından ne denli önemli olduğunu vurguladı. Geniş kapsamlı bir çözüme ulaşılamasa bile pratik kazanımların daha büyük bir anlaşmanın temellerini oluşturduğunu ifade etti.
Mekke İttifakı ve Balkan Barış Platformu: Bölgesel Sahipliğin Somut Örnekleri
İstikrarın ithal edilebilecek bir kavram olmadığını ve kalıcı çözümlerin dışarıdan dayatılamayacağını özellikle vurgulayan Fidan, çatışmaların içinde yer alan tarafların çözüm sürecinde de etkin bir rol üstlenmesi gerektiğini söyledi. Mekke Savunma İttifakı ve Balkan Barış Platformu'nun bu ilkenin pratikte nasıl hayata geçirildiğini gösterdiğini belirten Fidan, Mekke İttifakı'nın bölgesel güvenliği, barışı ve refahı koruma amacıyla kurulduğunu ve kuruluşunun bölgesel sahiplik duygusuyla şekillendiğini aktardı. Balkan Barış Platformu'nun ise Balkan ülkeleri arasında somut çözümler üretme kapasitesine sahip olduğunu vurguladı.
Arabuluculuğun farklı bakış açılarını ve paydaşları bir araya getirdiğinde çok daha etkili hale geldiğini ve bu sayede ortaklaşa çözümlerin geliştirilebildiğini belirten Fidan, "Arabuluculuğu siyasi stratejimizin merkezine koymalıyız. Türkiye bu anlamda arabuluculuğu diplomatik bir araçtan çok daha farklı, stratejik bir disipline dönüştürme konusunda çalışıyor" dedi. Bununla ilgili kurumsal yapının da oluşturulduğunu aktaran Fidan, Türkiye'nin içten diyaloğa, sürdürülebilir angajmana ve bölgesel sahipliğe dayanan bu yaklaşımının bölgesel ve küresel güvenliğe nasıl katkı sağlayabileceğini ortaya koyduğunu vurguladı.
Sıkça Sorulan Sorular
Hakan Fidan bu konuşmayı nerede ve hangi etkinlikte yaptı?
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İstanbul'da bir otelde düzenlenen 9. İstanbul Arabuluculuk Konferansı'nın açılış töreninde konuşma yaptı.
Fidan, İsrail'in ateşkes ihlalleri hakkında ne söyledi?
Fidan, İsrail kuvvetlerinin her gün ateşkesi ihlal etmesinin uluslararası sisteme olan güveni eksiltiği ve güvensizlik yarattığını belirtti. İnsani yardıma erişimin sağlanması ve çocukların özellikle korunmasının öncelik olması gerektiğini de vurguladı.
Fidan'ın aktardığı BM verilerine göre küresel çatışmaların insani boyutu nedir?
Fidan, BM'nin tahminlerine göre dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birinin çatışma bölgelerinde yaşadığını aktardı. Her 12 dakikada bir sivilin hayatını kaybettiğini, 100 milyondan fazla kişinin yerinden edildiğini ve bunların yaklaşık yüzde 40'ının çocuklardan oluştuğunu belirtti.
Fidan, Türkiye'nin arabuluculuk anlayışını hangi somut örneklerle açıkladı?
Fidan, Türkiye'nin arabuluculuk deneyimine örnek olarak Rusya-Ukrayna arasındaki görüşmeleri, Karadeniz Tahıl Anlaşması'nı, Somali ile Etiyopya arasındaki Ankara sürecini ve Libya'daki çabaları gösterdi. Mekke Savunma İttifakı ile Balkan Barış Platformu'nu da bölgesel sahiplik ilkesinin uygulamadaki yansımaları olarak aktardı.
Fidan'ın değişimi barışa yönlendirmek için öne çıkardığı üç temel ilke nedir?
Fidan, değişimi barış ve refaha yönlendirmek için "içten diyalog, sürdürülebilir arabuluculuk ve bölgesel sahiplik" olmak üzere üç temel ilkeyi öne çıkardı.
