Avrupa Merkez Bankası (ECB), 23 Ekim'de yayımladığı eylül ayı Tüketici Beklentileri Anketi'nin sonuçlarını açıkladı. Euro Bölgesi'ndeki 11 ülkede yaşayan yaklaşık 19 bin yetişkinin katıldığı araştırmaya göre, tüketicilerin gelecek 12 ay için öngördüğü fiyat artışı ağustostaki yüzde 3 seviyesinden yüzde 3,1'e yükseldi. Bu artışla birlikte kısa vadeli enflasyon beklentileri üst üste ikinci ay yukarı yönlü hareket etti ve Avrupa'da hayat pahalılığına ilişkin kaygıların henüz geride kalmadığı bir kez daha gözler önüne serildi.
Beklentiler İki Aydır Yükseliyor
ECB'nin araştırmasına göre tüketicilerin 12 aylık enflasyon beklentisi, nisan ayından temmuz ayına uzanan dönemde sürekli geriledi ve temmuzda yüzde 2,9 düzeyine indi. Ağustosta yüzde 3'e çıkan beklenti, eylülde yüzde 3,1'e ulaşarak iki aylık bir yükseliş serisine dönüştü. Artışın büyüklüğü her iki ayda da 0,1 puanla sınırlı kalmakla birlikte, nisan-temmuz dönemindeki düşüş eğiliminin yerini yeniden yukarı yönlü bir hareketin aldığı görüldü.
Beklentilerdeki yükselişin arkasında özellikle enerji maliyetleri bulunuyor. Orta Doğu'daki çatışmaların petrol ve doğal gaz piyasalarında oluşturduğu arz riski, Avrupa'da akaryakıt ve enerji fiyatlarının yeniden artmasına yol açtı. Enerji harcamaları tüketicilerin gündelik yaşamında doğrudan yer aldığı için, bu fiyatlardaki değişim gelecekteki enflasyona ilişkin değerlendirmeleri de etkiliyor.
Mart Ayının Zirvesi Hâlâ Geride
Avrupalı tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentisi yıl boyunca belirgin dalgalanmalar yaşadı. Orta Doğu'daki ilk saldırıların ardından mart ayında yüzde 4'e kadar fırlayan beklenti, sonraki aylarda aşamalı biçimde gerileyerek temmuzda yüzde 2,9'a indi. Eylül sonucuyla birlikte bu düşüşün yerini sınırlı bir yükseliş aldı; ancak beklentiler mart ayındaki zirvenin hâlâ belirgin biçimde altında seyrediyor.
Bununla birlikte enerji piyasalarındaki belirsizliğin sürmesi, önümüzdeki aylara ait tahminlerin yeniden değişebileceğine işaret ediyor. Brent petrolün eylül ayında varil başına 100 doların üzerine çıkması akaryakıt maliyetlerini artıran gelişmeler arasında yer alırken, doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş kış aylarına yaklaşılırken konut ısınma giderleri ve enerji yoğun sektörlerin üretim maliyetleri açısından risk oluşturuyor.
Gerçekleşen Enflasyon Yüzde 3,8 Seviyesinde
Tüketicilerin beklentileri yükselirken gerçekleşen fiyat artışları da hız kazandı. Euro Bölgesi'nde yıllık enflasyon haziran ayından bu yana yükselerek eylülde yüzde 3,8'e ulaştı. Bu oran, ECB'nin orta vadeli yüzde 2 hedefinin belirgin biçimde üzerinde bulunuyor.
Ancak gerçekleşen enflasyonla tüketici beklentileri aynı şeyi ölçmüyor. Yüzde 3,8'lik oran geçmiş 12 aydaki fiyat değişimini yansıtırken, anketteki yüzde 3,1'lik beklenti katılımcıların gelecek 12 ay için öngördüğü artışı ifade ediyor. Dolayısıyla iki rakam arasındaki fark, enflasyonun önümüzdeki yıl kesin olarak yüzde 3,1'e gerileyeceği biçiminde yorumlanamaz.
Uzun Vadeli Beklentiler Değişmedi, Ancak Hedefin Üzerinde
Eylül anketinin dikkat çekici bulgularından biri, kısa vadeli beklentiler kötüleşirken uzun dönemli tahminlerin sabit kalmasıydı. Tüketicilerin üç yıl sonrasına ilişkin enflasyon beklentisi yüzde 2,9, beş yıl sonrasına ilişkin beklentisi ise yüzde 2,5 düzeyinde kaldı. Bu tablo, hanehalkının yakın dönemde daha yüksek fiyat artışları beklediğini ancak mevcut baskının aynı ölçüde uzun yıllara yayılacağını öngörmediğini ortaya koyuyor.
Bununla birlikte her iki uzun vadeli beklenti de ECB'nin yüzde 2'lik fiyat istikrarı hedefinin üzerinde bulunuyor. Merkez bankaları açısından uzun vadeli beklentilerin seyri önem taşıyor; zira kalıcı fiyat artışı beklentileri ücret taleplerini, şirketlerin fiyatlama kararlarını ve tüketim davranışlarını etkileyebiliyor. ECB'nin değerlendirmelerinde yalnızca beklentilerin mevcut düzeyi değil, bu beklentilerin zaman içinde hangi yönde hareket ettiği de belirleyici bir gösterge niteliği taşıyor.
Fiyat Belirsizliği de Arttı
Ankette tüketicilerin gelecek bir yıla ilişkin enflasyon tahminlerindeki belirsizlik de ağustosa kıyasla hafif yükseldi. Belirsizlik göstergesi, Orta Doğu'daki çatışmalar başlamadan önceki seviyesinin üzerinde kalmayı sürdürüyor. Bu sonuç, tüketicilerin yalnızca daha yüksek enflasyon beklemekle kalmadığını, fiyatların nasıl şekilleneceğini öngörmekte de güçlük çektiğini gösteriyor.
Belirsizliğin artması, hanehalkının ekonomik kararlarında daha ihtiyatlı davranmasına zemin hazırlayabilir. Özellikle büyük tutarlı harcamalarda, konut alımında ve uzun vadeli borçlanma kararlarında gelecekteki fiyat koşullarının öngörülebilir olması önem taşıyor. Bununla birlikte anket sonuçları, tüketicilerin tamamının harcamalarını azalttığı ya da kredi kullanımını ertelediği biçiminde yorumlanamaz.
ECB 29 Ekim Toplantısına Zorlu Bir Tabloyla Giriyor
Avrupa Merkez Bankası, enerji fiyatlarının yükselmesi üzerine 2026 yılında iki kez faiz artırdı. Eylül enflasyonunun yüzde 3,8'e ulaşması ve tüketicilerin kısa vadeli beklentilerinin yeniden yükselmesi, fiyat istikrarı üzerindeki risklerin sürdüğüne işaret ediyor. Öte yandan Avrupa'da ekonomik büyümenin yavaşlaması, para politikasında ek sıkılaşmanın olası maliyetini artırıyor.
ECB'nin 29 Ekim'deki toplantısı öncesinde piyasalarda politika faizlerinin sabit tutulması beklentisi ön plana çıkıyor. Mevduat faizi yüzde 2,50 seviyesinde bulunurken, ekonomistler arasında aralık ayında yeni bir faiz artışı ihtimali de tartışma gündeminde yer alıyor. Ancak tüketici beklentilerindeki 0,1 puanlık yükselişin tek başına faiz artışını zorunlu kıldığı söylenemez; enerji fiyatları, ücretler, büyüme verileri ve gerçekleşen enflasyon bir bütün olarak değerlendirilecek.
ECB'nin aylık Tüketici Beklentileri Anketi, Euro Bölgesi'ndeki 11 ülkeyi kapsıyor. Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Hollanda, Belçika, Avusturya, İrlanda, Portekiz, Finlandiya ve Yunanistan'dan katılımcıların yer aldığı araştırma, yalnızca ekonomik büyüklükleri değil hanehalkının fiyatlara ve gelecekteki ekonomik koşullara ilişkin değerlendirmelerini de izlemeye imkân tanıyor. Anket sonuçları doğrudan ECB'nin resmi enflasyon tahmini anlamına gelmiyor; bununla birlikte tüketici beklentilerindeki değişim, para politikasının ekonomiye nasıl yansıdığını anlamak açısından önemli bir gösterge işlevi görüyor.
Sıkça Sorulan Sorular
ECB'nin eylül ayı Tüketici Beklentileri Anketi ne zaman yayımlandı ve ne gösteriyor?
Anket 23 Ekim'de yayımlandı. Sonuçlara göre Euro Bölgesi tüketicilerinin gelecek 12 ay için beklediği enflasyon, ağustostaki yüzde 3 seviyesinden eylülde yüzde 3,1'e yükseldi ve kısa vadeli beklentiler üst üste ikinci ay artış gösterdi.
Tüketicilerin uzun vadeli enflasyon beklentileri nasıl şekilleniyor?
Eylül anketinde üç yıl sonrasına ilişkin enflasyon beklentisi yüzde 2,9, beş yıl sonrasına ilişkin beklenti ise yüzde 2,5 düzeyinde sabit kaldı. Her iki oran da ECB'nin yüzde 2'lik fiyat istikrarı hedefinin üzerinde bulunuyor.
Euro Bölgesi'nde gerçekleşen yıllık enflasyon eylülde kaç oldu?
Euro Bölgesi'nde yıllık enflasyon haziran ayından itibaren yükselerek eylülde yüzde 3,8'e ulaştı. Bu oran, ECB'nin orta vadeli yüzde 2 hedefinin belirgin biçimde üzerinde seyrediyor.
Ankete kaç ülkeden ve kaç kişi katılıyor?
ECB'nin aylık Tüketici Beklentileri Anketi, Euro Bölgesi'ndeki 11 ülkede yaşayan yaklaşık 19 bin yetişkini kapsıyor. Araştırmaya Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Hollanda, Belçika, Avusturya, İrlanda, Portekiz, Finlandiya ve Yunanistan'dan katılımcılar dahil ediliyor.
ECB'nin 29 Ekim toplantısında faiz kararı nasıl şekillenebilir?
Piyasalarda 29 Ekim toplantısında politika faizlerinin sabit tutulması beklentisi öne çıkıyor. Mevduat faizi yüzde 2,50 seviyesinde bulunurken ekonomistler arasında aralık ayında yeni bir faiz artışı ihtimali tartışılıyor; ancak nihai karar enerji fiyatları, ücretler, büyüme ve gerçekleşen enflasyonun birlikte değerlendirilmesine bağlı olacak.
