Silikon Vadisi, yapay zeka ajanlarının bizim adımıza alışveriş yapmasını sağlamak için milyarlarca dolar harcıyor. Ancak Apple'ın ikonik perakende mağazalarını sıfırdan kuran isim Ron Johnson, teknoloji sektörünün bu konuda kendini fazla iyimser bir yanılgıya kaptırdığını düşünüyor. 66 yaşındaki Johnson'a göre insanlar alışverişin büyük bölümünü makinelere devretmeyecek ve fiziksel mağazalar varlığını sürdürmeye devam edecek.
Johnson, 2000 yılında Apple'a katıldığında çevrimiçi alışveriş henüz yeni filizleniyordu. O dönemden bu yana fiziksel perakendenin defalarca 'öleceği' kehanetine tanıklık etti. Bugün ise benzer argümanların yapay zeka etiketiyle yeniden dolaşıma girdiğini görüyor.
Yapay Zeka Alışverişi Nasıl Değiştirecek?
Johnson'ın bu değerlendirmeleri, dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekayı alışverişin merkezine taşımaya çalıştığı bir dönemde geliyor. Bu yaklaşım, genellikle 'ajansal ticaret' olarak adlandırılıyor: yapay zeka ajanlarının ürün keşfinden ödemeye kadar tüm süreci otomatik olarak yönetmesi fikrine dayanıyor.
Google, bu alanda Universal Commerce Protocol adlı bir standart geliştiriyor. Söz konusu standart, yapay zeka ajanlarının tüketicileri ürün keşfinden ödeme adımına kadar yönlendirmesine olanak tanımak amacıyla tasarlandı. OpenAI ise ChatGPT'yi bir alışveriş platformuna dönüştürme yolunda ilerliyor; kullanıcıların sohbet robotunu terk etmeden ürün araştırması yapabildiği, karşılaştırma edebildiği ve bazı durumlarda satın alım gerçekleştirebildiği bir deneyim hedefleniyor.
Johnson tüm bu gelişmelere kuşkuyla yaklaşıyor. "Yapay zeka, çevrimiçi alışveriş deneyimini iyileştirecek yeni bir teknolojidir" diyen Johnson, şunu da ekliyor: "Ama alışveriş biçimimizi temelden değiştireceğini sanmıyorum."
'Kimse Bin Dolarlık Dizüstü Bilgisayarı Yapay Zekaya Seçtirmez'
Johnson'a bin ya da iki bin dolarlık bir dizüstü bilgisayarı hiç web sitesine ya da mağazaya uğramadan bir ajanın seçip satın almasına izin verip vermeyeceği sorulduğunda yanıt netti: "Dürüst olmak gerekirse, bunu kimse yapmaz."
Johnson'a göre dizüstü bilgisayar satın almak son derece kişisel bir karar. Alıcılar cihazın ağırlığını hissetmek, ekranı görmek ve hangi boyutun kendilerine uyduğuna bizzat karar vermek istiyor. Yapay zekanın seçenekleri daraltabileceğini kabul eden Johnson, yine de pek çok tüketicinin bu kadar para harcamadan önce ürünü fiziksel olarak deneyimlemek isteyeceğini vurguluyor. "Yapay zeka, sizi bir ürünü fiziksel olarak deneyimlemenizi hiçbir zaman sağlayamaz" diye konuşuyor.
Johnson bunun yerine yapay zekanın tüketicileri mağazaya gitmeden önce daha iyi bilgilendireceğini öngörüyor. "Mağazaya geldiklerinde sadece daha bilinçli alışverişçiler olacaklar" diyor.
Apple Mağazalarının Felsefesi: İnsanlar Her Şeyin Merkezinde
Johnson'ın bu kanaatleri, Apple'da yirmi yılı aşkın süre önce verilen bir karardan besleniyor. Apple'ın fiziksel mağazaları yalnızca Mac satmak için değil; insanların ürünleri deneyebileceği, kullanmayı öğrenebileceği ve bir sorun çıktığında yardım alabileceği mekanlar olarak tasarlandı.
Bu deneyimin ayrıntıları Johnson'ın yeni kitabında ele alınıyor: "Shop Different: How Retail Revealed Apple's Genius" (Farklı Alışveriş: Perakende Apple'ın Dehasını Nasıl Ortaya Koydu). Kitap, Steve Jobs ile birlikte Apple'ın perakende operasyonlarını kurma sürecini aktarıyor.
Johnson, rakiplerin cam ağırlıklı tasarımı, açık yerleşim planlarını ve hatta Genius Bar'ın çeşitli versiyonlarını kopyaladığını; ancak çoğunun asıl sırrı kaçırdığını söylüyor. "Apple'ın gizli sosu her zaman insanları oldu; mağazadaki çalışanlar ve müşteriye nasıl davrandıkları."
Bu anlayışın somut bir yansıması da ücretlendirme modelinde görülüyor. Johnson'ın aktardığına göre Apple Store çalışanları, perakende sektörünün büyük bölümündeki satış kültürünün aksine komisyon almıyor. Amaç, satış baskısını ortadan kaldırmak ve çalışanların müşterinin gerçekten neye ihtiyaç duyduğunu anlamasını sağlamak.
J.C. Penney Deneyimi: Hızlı Değişimin Bedeli
Johnson, Apple'dan ayrıldıktan sonra 2011 yılında sıkıntıdaki zincir mağaza J.C. Penney'nin başına geçti. Şirketi yeniden icat etmeye yönelik iddialı bir planla göreve başladı; ancak satışların sert düşmesinin ardından iki yıldan kısa bir süre içinde görevden alındı.
Johnson bugün bu sürece bakarak çok fazla şeyi çok hızlı değiştirmeye çalıştığını, çalışanları ve müşterileri bu dönüşüme dahil etmediğini söylüyor. Apple'ın mağazaları özünde, şirketin ürünleriyle birlikte gelişen bir girişimdi. J.C. Penney ise çok farklı bir yaklaşım gerektiren bir dönüşüm süreciydi. "Bir dönüşüm gerektiren yere girişim zihniyeti uyguladım" diye özetliyor Johnson o dönemi.
Johnson daha sonra girişim dünyasına geri döndü ve teknoloji ürünleri ile kurulum hizmetlerini doğrudan müşterilerin evine taşıyan bir e-ticaret şirketi olan Enjoy Technology'yi kurdu. Şirket 2022 yılında iflas başvurusunda bulundu ve varlıklarının büyük bölümünü Asurion'a sattı.
Yapay Zekaya İnanan Bir Şüpheci
Yapay zekanın alışverişi yeniden şekillendireceğine dair tüm bu kuşkularına karşın Johnson, teknolojinin kendisi konusunda iyimser. "Yapay zekaya gerçekten inanıyorum. Ben bir yapay zeka iyimseriyim" diyor.
Jobs'un da yapay zekayı benimseyeceğine inanan Johnson, ancak bunu insan yargısının yerine geçen bir araç olarak görmeyeceğini düşünüyor. "İnsan sezgisinin yerini hiçbir şey alamaz" diyen Johnson, Jobs'un zeki insanları bir araya getirip sorunları tartışmalarını ve yeni bakış açıları bulmalarını sağlama inancını hatırlatıyor.
Johnson'ın perspektifi, yapay zeka tartışmalarının çoğunlukla teknoloji meraklılarının ya da yatırımcıların gözünden aktarıldığı bir ortamda dikkat çekici bir ses. Onlarca yıllık perakende deneyimiyle Johnson, alışverişin yalnızca bir işlem olmadığını; aynı zamanda dokunma, görme ve hissetmeyle şekillenen fiziksel bir deneyim olduğunu hatırlatıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Ron Johnson kimdir ve Apple ile ilişkisi nedir?
Ron Johnson, 2000 yılında Apple'a katılarak şirketin perakende mağaza ağını kuran isimdir. Apple Store'ların tasarım anlayışını, Genius Bar konseptini ve komisyonsuz çalışan modelini hayata geçiren Johnson, bu deneyimlerini "Shop Different: How Retail Revealed Apple's Genius" adlı kitabında aktarıyor.
Johnson yapay zeka destekli alışverişe neden karşı çıkıyor?
Johnson yapay zekaya tamamen karşı değil; aksine kendini bir 'yapay zeka iyimserisi' olarak tanımlıyor. Ancak pahalı ve kişisel ürünlerde tüketicilerin fiziksel deneyimi atlayarak satın alma kararını bir ajana bırakmayacağını savunuyor. Ona göre yapay zeka, tüketicileri mağazaya gitmeden önce daha iyi bilgilendirebilir ama fiziksel deneyimin yerini alamaz.
Google ve OpenAI'ın alışveriş alanındaki yapay zeka çalışmaları neler?
Google, yapay zeka ajanlarının tüketicileri ürün keşfinden ödemeye kadar yönlendirmesini sağlamak amacıyla Universal Commerce Protocol adlı bir standart geliştiriyor. OpenAI ise ChatGPT'yi kullanıcıların sohbet robotunu terk etmeden ürün araştırması yapabildiği, karşılaştırma edebildiği ve bazı durumlarda satın alım gerçekleştirebildiği bir alışveriş platformuna dönüştürmeyi hedefliyor.
J.C. Penney'deki başarısızlığından Johnson ne öğrendi?
Johnson, J.C. Penney'de çok fazla değişikliği çok kısa sürede uygulamaya çalıştığını ve bu süreçte çalışanları ile müşterileri dönüşüme dahil etmediğini söylüyor. Apple'da işe yarayan girişim zihniyetinin, köklü bir perakende zincirinin dönüşümünde farklı bir yaklaşım gerektirdiğini anladığını belirtiyor.
Enjoy Technology neden iflas etti?
Kaynak metinde Enjoy Technology'nin 2022 yılında iflas başvurusunda bulunduğu ve varlıklarının büyük bölümünü Asurion'a sattığı belirtiliyor; ancak iflasın spesifik nedenleri kaynak metinde açıklanmıyor.
