Türkiye ile Kanada arasındaki ekonomik ilişkiler yeni bir adımla güçlendi. Türk Eximbank ile Kanada'nın ihracat kredi kuruluşu Export Development Canada (EDC), 23 Ekim'de bir mutabakat zaptı imzaladı. Anlaşma; Afrika, Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) ile Orta Asya pazarlarında Türk ve Kanadalı şirketlerin birlikte yürüteceği projelere ihracat finansmanı desteği sağlamayı amaçlıyor.
İmza töreni, Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand ile İstanbul'da gerçekleştirdiği görüşmenin hemen ardından gerçekleşti. Görüşmede iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin geliştirilmesi ve serbest ticaret anlaşması müzakereleri de ele alındı.
Mutabakatın odağında üçüncü ülke projeleri var
İmzalanan mutabakatın temel hedefi, Türk ve Kanadalı şirketlerin yalnızca ikili ticaret yapmakla sınırlı kalmaması; üçüncü pazarlarda birlikte iş geliştirmesi. Anlaşma kapsamında öncelikli coğrafyalar olarak Afrika, MENA bölgesi ve Orta Asya belirlendi.
Bu tür üçüncü ülke projeleri, farklı ülkelerden şirketlerin aynı yatırım veya ticari faaliyet çatısı altında bir araya gelmesine zemin hazırlıyor. Türk şirketlerinin mühendislik, üretim ve proje geliştirme kapasitesi ile Kanadalı şirketlerin teknoloji, ekipman ve finansman deneyiminin birleşmesi, potansiyel işbirliği alanları oluşturabilir. Ancak henüz belirli bir sektör, şirket ya da yatırım için finansman taahhüdü verilmediği vurgulanmalı.
Coğrafi kapsam değerlendirilirken dikkat edilmesi gereken bir nokta da şu: MENA bölgesi Afrika'nın kuzeyini zaten kapsadığından, anlaşmada geçen "Afrika, MENA ve Orta Asya" ifadesi birbirinden tamamen bağımsız üç ayrı bölge olarak değil, örtüşen coğrafi öncelikler bütünü olarak okunmalı. Hangi ülkelerde ve hangi projelerle başlanacağı ilerleyen dönemde netleşecek.
Eximbank ve EDC nasıl çalışıyor, mutabakat ne anlama geliyor?
Türk Eximbank, Türkiye'deki ihracatçılara kredi, sigorta ve garanti gibi finansal araçlar sunan bir kamu kuruluşu olarak faaliyet gösteriyor. EDC ise Kanadalı şirketlerin uluslararası ticaret ve yatırımlarını finansman ile risk yönetimi çözümleriyle destekliyor. İmzalanan mutabakat, bu iki kuruluşun söz konusu faaliyetlerini üçüncü ülkelerdeki ortak ticari fırsatlar için daha eşgüdümlü biçimde yürütmesini öngörüyor.
Büyük ölçekli projelerde ödeme güvencesi, uzun vadeli kredi ihtiyacı ve alıcı risklerinin yönetimi, yatırımın hayata geçirilip geçirilmeyeceğini doğrudan etkileyen unsurlardır. İhracat kredi kuruluşlarının birlikte hareket etmesi, uygun projelerde bu süreçlerin daha kolay değerlendirilmesini sağlayabilir.
Bununla birlikte imzalanan belgenin hukuki niteliği önem taşıyor. Söz konusu düzenleme bir mutabakat zaptı olduğundan, tüm Türk şirketlerine otomatik kredi hakkı tanındığı ya da başvurulara belirli tutarda finansman garantisi verildiği anlamına gelmiyor. Ortak projelerde kullanılabilecek finansman araçları, uygunluk koşulları ve başvuru süreçleri henüz ayrıntılandırılmamış durumda. Dolayısıyla anlaşmanın şirketler açısından somut yansımaları, ilerleyen dönemde açıklanacak uygulama mekanizmasına bağlı olacak.
Serbest ticaret müzakereleri 30 Kasım haftasında başlıyor
İstanbul'daki görüşmenin ikinci kritik başlığını, Türkiye ile Kanada arasında hazırlık aşamasındaki serbest ticaret anlaşması oluşturdu. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, müzakerelerin ilk turunun 30 Kasım 2026 haftasında başlayacağını açıkladı. Böylece iki ülke arasındaki ticaret engellerinin azaltılmasına yönelik görüşmeler için somut bir takvim belirlenmiş oldu.
Serbest ticaret anlaşmaları, kapsamlarına bağlı olarak gümrük vergilerinden menşe kurallarına, pazara erişimden çeşitli ticari düzenlemelere kadar geniş bir alanı etkileyebiliyor. Ancak Türkiye ile Kanada arasında henüz sonuçlandırılmış bir anlaşma bulunmadığından, hangi ürünlerde vergi indirimi yapılacağı ya da hangi sektörlerin avantaj kazanacağı bu aşamada bilinmiyor. Müzakerelerin başlaması, ihracatçılar açısından potansiyel yeni fırsatları gündeme getirse de kısa vadede mevcut gümrük tarifelerinde otomatik bir değişiklik yaratmayacak.
Stratejik ortaklık ve 10 milyar dolarlık ticaret hedefi
Eximbank ile EDC arasındaki mutabakat, iki ülkenin ilişkilerini stratejik ortaklık düzeyine taşımasının hemen ardından imzalandı. 22 Ekim'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Kanada Başbakanı Mark Carney arasında gerçekleştirilen görüşmelerde ticaret, yatırım, enerji, ulaştırma ve savunma sanayisi alanlarında işbirliğinin geliştirilmesi kararlaştırıldı. İhracat kredi kuruluşları arasındaki bu mutabakat, söz konusu geniş ekonomik işbirliği gündeminin somut adımlarından biri olarak değerlendiriliyor.
İki ülkenin ticaret hacmini önce 5 milyar dolara, ardından 10 milyar dolara çıkarma hedefi de görüşmelerin ekonomik çerçevesini belirliyor. Bu rakamların mevcut ticaret hacmini değil, ulaşılmak istenen seviyeleri yansıttığını belirtmek gerekiyor. Enerji, havacılık, savunma sanayisi ve ileri teknoloji, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerde öne çıkan alanlar arasında sayılıyor; ancak Eximbank ile EDC mutabakatının bu sektörlerden hangilerini öncelikli olarak finanse edeceğine ilişkin henüz özel bir liste açıklanmadı.
Ticaret Bakanlığı, iş dünyasının katılımıyla düzenlenecek Ortak Ekonomik ve Ticaret Komitesi toplantısını 2027'nin ilk yarısına planlarken Kanada tarafı da aynı yıl Türkiye'ye bir ticaret heyeti göndermeyi öngörüyor. Anlaşmanın ilk somut sonuçları ise desteklenecek projelerin kamuoyuyla paylaşılması ve iki kuruluşun ortak finansman mekanizmasının netleşmesiyle birlikte görünür hale gelecek.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Eximbank ile EDC arasında imzalanan mutabakat zaptı ne zaman imzalandı?
Mutabakat zaptı 23 Ekim'de imzalandı. İmza, Ticaret Bakanı Ömer Bolat ile Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand'ın İstanbul'daki görüşmesinin ardından gerçekleşti.
Mutabakat hangi bölgelerdeki projeleri kapsıyor?
Anlaşma, Afrika, Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) ile Orta Asya pazarlarını öncelikli coğrafyalar olarak belirliyor. Bu bölgelerde Türk ve Kanadalı şirketlerin birlikte yürüteceği üçüncü ülke projelerinin ihracat kredileri aracılığıyla desteklenmesi hedefleniyor.
Mutabakat zaptı Türk şirketlerine otomatik kredi hakkı sağlıyor mu?
Hayır. Söz konusu düzenleme bir mutabakat zaptı niteliği taşıdığından, tüm Türk şirketlerine otomatik kredi hakkı tanındığı ya da başvurulara belirli tutarda finansman garantisi verildiği anlamına gelmiyor. Finansman araçları, uygunluk koşulları ve başvuru süreçleri henüz ayrıntılandırılmamış durumda.
Türkiye ile Kanada arasındaki serbest ticaret müzakereleri ne zaman başlayacak?
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, müzakerelerin ilk turunun 30 Kasım 2026 haftasında başlayacağını açıkladı. Müzakerelerin başlaması kısa vadede mevcut gümrük tarifelerinde otomatik bir değişiklik yaratmayacak; anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için müzakerelerin tamamlanması ve gerekli onay süreçlerinin işletilmesi gerekiyor.
İki ülkenin ticaret hacmi hedefi nedir ve bu rakamlar neyi ifade ediyor?
Türkiye ile Kanada'nın ticaret hacmini önce 5 milyar dolara, ardından 10 milyar dolara çıkarma hedefi bulunuyor. Bu rakamlar mevcut ticaret hacmini değil, ulaşılmak istenen seviyeleri yansıtıyor.
