Oxford Üniversitesi'nden araştırmacılar, prostat kanserinin tanısından 15 yılı aşkın bir süre önce kanda saptanabilen biyolojik işaretler belirledi. İngiliz basınında yer alan haberlere göre yürütülen çalışmada, yaklaşık 16 yıl boyunca takip edilen bireylerin kan örneklerindeki 6 binden fazla protein incelendi. Bulgular, özellikle hastalığın agresif seyreden türlerini erken aşamada öngörme konusunda umut verici bir tablo ortaya koyuyor.
Araştırmanın kapsamı ve yöntemi
Çalışmada, ilerleyen dönemde prostat kanseri geliştiren yaklaşık 1.000 kişinin verileri, rastgele seçilen 1.573 erkeğin verileriyle karşılaştırıldı. Yaklaşık 16 yıllık takip süreci boyunca toplanan kan örnekleri, binlerce proteinin aynı anda ölçülmesine olanak tanıyan yöntemlerle analiz edildi. Bu geniş ölçekli tarama yaklaşımı, araştırmacılara hastalığın biyolojik izlerini geriye dönük olarak inceleme imkânı sundu.
Tanıdan 15 yıl önce tespit edilen 12 protein
Araştırmacılar, prostat kanseri tanısından 15 yıldan uzun süre önce hastalıkla ilişkili olduğu belirlenen 12 protein tespit etti. Bu proteinler arasında özellikle dikkat çeken GZMK, anormal hücreleri tanıyıp yok etme sürecinde görev yapan bağışıklık hücreleri tarafından üretiliyor. Araştırmacılar, bu bulgunun vücudun kanser henüz teşhis edilmeden çok önce hastalığa karşı bir tepki geliştiriyor olabileceğine işaret ettiğini belirtti. Başka bir deyişle bağışıklık sisteminin, klinik tanıdan yıllar önce devreye girdiğine dair bir sinyal söz konusu olabilir.
Agresif vakalarla bağlantılı 7 ayrı protein ve bilinen genler
Çalışmada yalnızca genel prostat kanseriyle değil, hastalığın daha agresif seyreden türleriyle ilişkili 7 protein de tespit edildi. Bu proteinler arasında kanserin yayılmasıyla ya da hastalığın erken ölüme yol açmasıyla ilişkili vakalarda saptanan bir protein de yer alıyor. Öte yandan prostat kanserinde önemli olduğu bilinen ERBB3, KRAS ve NRAS genlerinin de yaklaşık 10 yıl sonra teşhis edilen agresif vakalarla ilişkili olduğu belirlendi. Bu bulgu, söz konusu genlerin hastalığın erken biyolojik süreçlerinde de belirleyici bir rol üstlendiğine işaret ediyor.
Dr. Zhe Huang: Erkekler arasındaki farkı anlamaya yardımcı olabilir
Araştırmacı epidemiyolog Dr. Zhe Huang, tanıdan yıllar önce alınan kan örneklerinde binlerce proteinin ölçülmesinin, ilerleyen dönemde agresif prostat kanseri geliştiren erkeklerin diğerlerinden nasıl farklılaştığının anlaşılmasına katkı sağlayabileceğini söyledi. Huang, elde edilen sonuçların agresif prostat kanserinin daha iyi anlaşılmasına ve hastalık riskini değerlendirmede kullanılabilecek biyolojik göstergelerin belirlenmesine zemin hazırlayabileceğini ifade etti.
Klinik uygulamaya giden yol henüz uzun
Araştırmacılar, tespit edilen proteinlerin prostat kanseri taramasında kullanılabilecek somut bir teste dönüştürülmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu özellikle vurguladı. Dolayısıyla bu bulgular şu aşamada klinik bir tanı aracına henüz dönüşmüş değil; ancak ilerleyen araştırmalar için sağlam bir zemin oluşturuyor.
Prostat kanseri, dünya genelinde erkeklerde en sık görülen kanser türleri arasında ikinci sırada yer alıyor ve her yıl yaklaşık 1,5 milyon kişiye tanı konuluyor. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye'de ise her yıl yaklaşık 20 bin kişiye prostat kanseri teşhisi konulmakta, yaklaşık 3.300 kişi ise hastalık nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bu tablo, erken teşhise yönelik araştırmaların taşıdığı önemi bir kez daha gözler önüne seriyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Oxford araştırmasında kaç protein incelendi ve kaç tanesi hastalıkla ilişkili bulundu?
Araştırmada yaklaşık 16 yıl boyunca takip edilen bireylerin kan örneklerinde 6 binden fazla protein incelendi. Bu tarama sonucunda prostat kanseri tanısından 15 yıldan uzun süre önce hastalıkla ilişkili olduğu belirlenen 12 protein tespit edildi. Ayrıca hastalığın agresif türleriyle ilişkili 7 protein de ayrıca tanımlandı.
GZMK proteini nedir ve araştırmadaki önemi nedir?
GZMK, anormal hücreleri tanıma ve yok etme sürecinde rol oynayan bağışıklık hücreleri tarafından üretilen bir proteindir. Araştırmacılar, bu proteinin prostat kanseri tanısından 15 yılı aşkın bir süre önce hastalıkla ilişkili olduğunu belirledi ve bunun vücudun kanser teşhis edilmeden çok önce hastalığa karşı tepki geliştiriyor olabileceğine işaret ettiğini ifade etti.
Agresif prostat kanseriyle ilişkili hangi genler tespit edildi?
Araştırmada prostat kanserinde önemli olduğu bilinen ERBB3, KRAS ve NRAS genlerinin, yaklaşık 10 yıl sonra teşhis edilen agresif vakalarla ilişkili olduğu belirlendi.
Bu bulgular yakın gelecekte bir tarama testine dönüşebilecek mi?
Araştırmacılar, tespit edilen proteinlerin prostat kanseri taramasında kullanılabilecek bir teste dönüştürülmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. Dolayısıyla bulgular henüz klinik bir uygulamaya dönüşmüş değil; ek araştırmalar gerekiyor.
Türkiye'de prostat kanseri ne kadar yaygın?
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye'de her yıl yaklaşık 20 bin kişiye prostat kanseri teşhisi konulmakta ve yaklaşık 3.300 kişi hastalık nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
