Bilim insanları, inflamatuvar bağırsak hastalığının (İBH) belirtiler ortaya çıkmadan çok önce bağışıklık sisteminde iz bırakabileceğini belirledi. Gut dergisinde yayımlanan araştırmada, kanda bulunan antikorların belirli örüntülerinin hastalığın tanısından yaklaşık 10 yıl öncesine kadar gözlemlenebildiği bildirildi. Uzmanlar çalışmanın, erken dönem tespite yönelik yeni yöntemlerin geliştirilmesi açısından önem taşıdığını vurgularken söz konusu antikor örüntülerinin hastalığın kesin olarak gelişeceğini gösteren bir test niteliği taşımadığını ve bulguların farklı gruplarda doğrulanması gerektiğini de hatırlattı.
Araştırma Nasıl Yürütüldü?
Çalışma kapsamında ABD askeri personelinden alınan yaklaşık 2 bin kan örneği incelendi. Bu örnekler, ilerleyen dönemde Crohn hastalığı veya ülseratif kolit tanısı alan 400 kişi ile söz konusu hastalıkları geliştirmeyen 100 kişiye aitti. Bilim insanları, bakteri, virüs, besin ve insan vücudundaki protein parçalarına karşı gelişen antikorları analiz etti. Böylece hastalık tanısı almadan önce toplanan kan örneklerinde bağışıklık sisteminin nasıl bir seyir izlediğini geriye dönük olarak değerlendirme imkânı bulundu.
Crohn Hastalığı ve Ülseratif Kolitte Farklı Bağışıklık Örüntüleri
Crohn hastalığı geliştiren kişilerde Epstein-Barr virüsüne ve bazı bakteriyel yapılara karşı gelişen antikor tepkilerinde belirgin farklılıklar gözlendi. Bu değişikliklerin, tanıdan yaklaşık 10 yıl önce alınan örneklerde de saptanabildiği bildirildi. Daha sonra karmaşık bir seyir izleyen Crohn hastalığı geliştiren kişilerde bazı bulgular daha da belirgindi.
Ülseratif kolit geliştiren kişilerde ise tablonun farklı bir görünüm sergilediği dikkat çekti. Bu grupta vücudun kendi proteinlerinden birine karşı gelişen antikorları da kapsayan ayrı bir bağışıklık örüntüsü gözlemlendi. Araştırmacılar, elde edilen sonuçların hastalığın nedenlerini kesin biçimde açıklamadığını ve saptanan antikor değişikliklerinin enfeksiyonların doğrudan hastalığa yol açtığını kanıtlamadığını özellikle vurguladı.
İnflamatuvar Bağırsak Hastalığı Nedir?
İnflamatuvar bağırsak hastalığı, sindirim sisteminde uzun süreli iltihaplanmaya yol açan hastalıklar grubunun genel adıdır. Başlıca iki formu Crohn hastalığı ve ülseratif kolit olarak bilinir. Crohn hastalığı ağızdan anüse kadar sindirim sisteminin farklı bölümlerini etkileyebilirken ülseratif kolit kalın bağırsak ve rektumda iltihaplanmaya ve yaralara neden olur.
Bağışıklık sisteminin anormal tepkileri, genetik özellikler ve bağırsak mikrobiyotasındaki etkileşimler hastalığın gelişiminde rol oynayabilir; ancak İBH'nin kesin nedeni henüz tam olarak bilinmiyor. Hastalarda uzun süreli ishal, karın ağrısı, dışkıda kan veya mukus, yorgunluk ve istemsiz kilo kaybı gibi belirtiler görülebilir. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir ve hastalık dönemleri, şikayetlerin hafiflediği ya da ortadan kalktığı remisyon dönemleriyle dönüşümlü seyredebilir. İBH, benzer belirtiler gösterebilen irritabl bağırsak sendromundan (İBS) farklıdır; İBS bağırsaklarda aynı tür kronik iltihaplanmayla tanımlanmaz.
Tedavi Seçenekleri ve Hastalığın Yaygınlığı
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit için bugün itibarıyla kesin bir tedavi bulunmuyor. Bununla birlikte hastalığın kontrol altına alınmasına, belirtilerin azaltılmasına ve remisyon dönemlerinin uzatılmasına yardımcı olan tedaviler mevcut. Tedavi yaklaşımı hastalığın türüne, şiddetine ve bağırsakların hangi bölümlerinin etkilendiğine göre belirleniyor. İltihabı azaltan ilaçlar, kortikosteroidler, bağışıklık sisteminin etkinliğini baskılayan ilaçlar ve biyolojik tedaviler kullanılan yöntemler arasında yer alıyor. İlaçlarla yeterli kontrol sağlanamaması ya da ciddi komplikasyonların ortaya çıkması durumunda cerrahi müdahale de gerekebiliyor. Özellikle Crohn hastalığında ameliyat, hastalığı tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade komplikasyonların yönetimine ve belirtilerin hafifletilmesine katkı sağlayabiliyor.
Gastroenterology Report dergisinde yayımlanan ve Küresel Hastalık Yükü verilerini inceleyen bir araştırmaya göre 2021 yılında dünya genelinde yaklaşık 3,83 milyon kişi inflamatuvar bağırsak hastalığıyla yaşıyordu. Uzmanlar bu rakamın söz konusu çalışmanın 2021 yılına ilişkin küresel tahmini olduğunu ve güncel hasta sayısının kesin ölçümü olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Hastalık farklı yaş gruplarında görülebiliyor; aile öyküsü risk faktörleri arasında sayılmakla birlikte aile öyküsü bulunmayan kişilerde de hastalık gelişebiliyor.
Erken Tanı İçin Ne Anlam İfade Ediyor?
Araştırmanın temel katkısı, hastalığa ilişkin bağışıklık sistemi değişikliklerinin yalnızca belirtiler ortaya çıktıktan sonra değil, tanıdan yıllar önce de gözlemlenebileceğini göstermesi olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte çalışma, henüz rutin sağlık kontrollerinde kullanılabilecek bir erken tanı testi ortaya koymadı. Araştırmacıların belirlediği antikor örüntülerinin farklı hasta gruplarında doğrulanması ve klinik açıdan ne ölçüde güvenilir olduğunun ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Uzmanlara göre bu tür araştırmalar, gelecekte hastalık riski taşıyan kişilerin daha erken belirlenmesine ve bağırsaklarda ciddi hasar gelişmeden müdahale edilmesine yönelik çalışmaların önünü açabilir. Ancak mevcut bulguların İBH'nin önlenebildiğini ya da hastalığın 10 yıl öncesinden kesin biçimde teşhis edilebildiğini göstermediği özellikle vurgulandı.
Sıkça Sorulan Sorular
Araştırmada kaç kişinin kan örneği incelendi?
Araştırma kapsamında ABD askeri personelinden alınan yaklaşık 2 bin kan örneği incelendi. Örnekler, daha sonra Crohn hastalığı veya ülseratif kolit tanısı alan 400 kişi ile bu hastalıkları geliştirmeyen 100 kişiye aitti.
Antikor değişiklikleri hastalığın tanısından ne kadar önce saptanabildi?
Crohn hastalığı geliştiren kişilerde gözlemlenen antikor tepkilerindeki farklılıkların, tanıdan yaklaşık 10 yıl önce alınan örneklerde de saptanabildiği bildirildi.
Bu araştırma rutin bir erken tanı testine dönüştü mü?
Hayır. Çalışma, henüz kişilerin rutin sağlık kontrollerinde kullanılabilecek bir erken tanı testi geliştirmedi. Araştırmacıların belirlediği antikor örüntülerinin farklı hasta gruplarında doğrulanması ve klinik güvenilirliğinin değerlendirilmesi gerekiyor.
Crohn hastalığı ile ülseratif kolitte bağışıklık örüntüleri birbirinden farklı mıydı?
Evet. Crohn hastalığı geliştiren kişilerde Epstein-Barr virüsüne ve bazı bakteriyel yapılara karşı gelişen antikor tepkilerinde farklılıklar gözlenirken ülseratif kolit geliştiren kişilerde vücudun kendi proteinlerinden birine karşı gelişen antikorları da içeren ayrı bir bağışıklık örüntüsü saptandı.
İnflamatuvar bağırsak hastalığının kesin bir tedavisi var mı?
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit için bugün itibarıyla kesin bir tedavi bulunmuyor. Ancak hastalığın kontrol altına alınmasına, belirtilerin azaltılmasına ve remisyon dönemlerinin uzatılmasına yardımcı olan ilaç ve cerrahi tedaviler mevcut.
