GPS sinyallerinin onlarca yıldır tartışmasız hâkim olduğu uydu navigasyon alanına ciddi bir ticari rakip geliyor. Girişim şirketi Xona Space Systems, bu ay bir SpaceX roketi aracılığıyla altı uyduyu yörüngeye göndererek Pulsar adını verdiği ticari navigasyon ve zamanlama hizmetinin ilk adımını atmaya hazırlanıyor. Hükümetlerin ücretsiz sunduğu sinyallerle rekabet etmek kulağa mantıksız gelse de şirket, navigasyon ve zamanlamayı girişim sermayesiyle desteklenen startupların dönüştürdüğü fiilî devlet tekellerinin listesine eklemeyi hedefliyor.
Stanford'daki Pizza Sohbetlerinden Doğan Bir Fikir
Xona, 2019 yılında Stanford Üniversitesi havacılık mühendisliği lisansüstü programında tanışan beş mühendisten oluşan bir ekip tarafından kuruldu. Ekipten Tyler Reid, alçak Dünya yörüngesindeki uyduları navigasyonu iyileştirmek amacıyla kullanmanın olanaklarını araştırdığı doktora tezini tamamladı; bugün şirketin CTO'su olarak görev yapıyor. Arkadaşlar, GPS ve Avrupa, Çin ile Rusya'nın analog uydu ağlarının büyük değer taşıdığını ama aynı zamanda kolayca bozulabildiğini ve tarım robotları ya da otonom araçlar gibi uygulamalar için tek başına yeterince hassas olmadığını fark etti. Bu sorunları çözmenin bir iş modeline dönüşüp dönüşemeyeceğini "pizza ve bira sohbetlerinde" tartıştılar.
Şirketin CEO'su Brian Manning, TechCrunch'a verdiği röportajda ilk tepkisini şöyle aktardı: "İçgüdüsel tepkim 'bu saçmalık' oldu. GPS ücretsiz, neden kimse onu değiştirsin ki? Sonra araştırmaya başladım. İnsanlar GPS'i ücretsiz bir hizmet olarak görüyor, ama asıl pazar hizmet değil, donanım. Her yıl milyarlarca cihaz satılıyor ve bunlar bedavaya verilmiyor. Daha iyi performans arayan devasa bir pazar var." Manning'e göre GPS'i güçlü bir sinyal ve daha hassas zamanlama ile iyileştirmek teknik bir zorluk olmaya devam ediyordu; ancak bu, yola çıkmalarını engellemedi.
Pahalı Atomik Saatler Olmadan Zamanlama: Teknik Çözüm
Xona'nın çözmesi gereken teknik sorunların başında, uyduların pahalı atomik saatler kullanmadan zamanı doğru tutabilmesi geliyordu. Şirket, uzay aracının Dünya'ya yakınlığından ve yer tabanlı doğruluk kaynaklarıyla sıkı iletişiminden yararlanan özgün bir mimari geliştirdi. Bu sayede uydular, yüksek maliyetli donanımlara gerek kalmadan hassas zamanlama sağlayabiliyor.
İkinci kritik teknik sorun ise sinyallerin mevcut GPS alıcıları tarafından alınabilmesiydi. Xona, nispeten basit bir yazılım güncellemesiyle mevcut alıcıların Pulsar sinyallerini işleyebileceği bir çözüm geliştirdi. Bu yaklaşım şirkete pazara anlık erişim sağlarken navigasyon sinyali yayını için gereken düzenleyici süreçleri de kolaylaştırıyor.
Bu Ay Fırlatılacak Altı Uydu ve Pulsar Takımyıldızı
Bu ay gerçekleştirilmesi planlanan SpaceX roketi fırlatmasıyla Xona'nın altı uydusu yörüngeye taşınacak. Bu uydulardan dördü, şirketin geçen yıl fırlattığı ve teknolojisini kanıtlayan prototipin benzeri; Aerospace Labs'ın uydu platformu üzerine inşa edildiler. Kalan iki uydu ise Xona'nın California'nın Burlingame şehrindeki genel merkezinde tamamen şirket tarafından üretildi ve Pulsar adı verilen 258 uyduluk operasyonel takımyıldızının temelini oluşturması amaçlanıyor.
Pulsar, GPS'in sağladığı metre düzeyindeki hassasiyetin çok ötesinde, santimetre düzeyinde konum doğruluğu sunacak. Sinyalin gücü, bina içlerinde ve yoğun kentsel ortamlarda dahi algılanabilecek düzeyde tasarlandı. CEO Manning, sinyalin olası bozucu ve sahtekâr girişimleri caydıracak kadar güçlü olduğuna inandığını da belirtiyor. Uydular yörüngeye oturduktan ve orta enlemlerin üzerinden günde yaklaşık sekiz kez geçmeye başladıktan sonra Xona, gerçek müşterilerle Pulsar'ın beta testine başlayabilecek.
İlk Müşteriler ve 2028 Hedefi
Elektronik zamanlama alanında uzmanlaşmış TimeBeat şirketinin CEO'su Ian Gough, ilk pilot uygulamanın kendi mühendislerine dünya genelindeki cihazların zamanlamasını kontrol etme ve düzeltme imkânı tanıyacağını söylüyor. Xona, 2028 yılına kadar ABD, Avrupa, Japonya ve Güney Kore'de tam kapsama alanı sunmayı hedefliyor.
Şirket, kuruluşundan bu yana girişim yatırımcılarından 300 milyon doların üzerinde fon topladı. Bu rakamın 20 milyon doları ABD Uzay Kuvvetleri'nden geliyor. Şirket ticari bir hizmet sunmaya odaklanmış olsa da uydu navigasyon hizmetlerinin bozulması ve sahtekârlığının çatışmalarda giderek yaygınlaştığı bir dönemde ABD hükümetinin bu teknolojiye açıkça ilgi duyduğu görülüyor.
Otonom Araçlardan Sivil Havacılığa: Büyük Resim
Doktora tezi şirkete ilham veren ve şu an CTO olarak görev yapan Reid, Ford'da otonom araçlar üzerinde çalışmıştı ve Pulsar gibi bir hizmetin her türlü otonom aracın potansiyelini gerçeğe dönüştürmek için gerekli olduğunu bizzat gördü. Yeni hassas zamanlama sinyali için potansiyel kullanıcı sayısının milyarlara ulaşabileceği değerlendiriliyor.
San Francisco Uluslararası Havalimanı'na inen uçaklara manzaralı genel merkezinden bakan Manning, vizyonunu şu sözlerle özetliyor: "Tüm toplu taşıma türleri arasında güvenliğin altın standardı sivil havacılıktır. Xona'nın ve inşa ettiklerimizin bu alanda büyük bir rol oynayabileceğini görüyorum; bir araca hizmet sunarak, direksiyondan elinizi çekmenizi bir yolcu uçağında arkanıza yaslanmak kadar güvenli hissettirmek istiyoruz."
Sıkça Sorulan Sorular
Xona Space Systems ne zaman ve kimler tarafından kuruldu?
Xona Space Systems, 2019 yılında Stanford Üniversitesi havacılık mühendisliği lisansüstü programında tanışan beş mühendis tarafından kuruldu.
Pulsar neden GPS'ten daha hassas?
Pulsar, GPS'in sağladığı metre düzeyindeki konum doğruluğu yerine santimetre düzeyinde hassasiyet sunuyor. Sinyali aynı zamanda bina içlerinde ve kentsel ortamlarda da algılanabilecek kadar güçlü olarak tasarlandı.
Xona şimdiye kadar ne kadar yatırım aldı?
Xona, kuruluşundan bu yana girişim yatırımcılarından 300 milyon doların üzerinde fon topladı; bu tutarın 20 milyon doları ABD Uzay Kuvvetleri'nden geldi.
Mevcut GPS cihazları Pulsar sinyallerini alabilir mi?
Evet. Xona, nispeten basit bir yazılım güncellemesiyle mevcut GPS alıcılarının Pulsar sinyallerini işleyebileceği bir çözüm geliştirdi.
Xona hangi yıla kadar tam kapsama alanı sunmayı hedefliyor ve hangi bölgeleri kapsıyor?
Xona, 2028 yılına kadar ABD, Avrupa, Japonya ve Güney Kore'de tam kapsama alanı sunmayı planlıyor.
