Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görüşülmekte olan kanun teklifi sürecinde kamuoyunda takas kesinliği ve pay blokajı alt hesabı (PBLK) konusunda belirgin bir tereddüt oluştuğunu tespit ederek konuya ilişkin bir basın duyurusu yayımladı. Duyuruda, özellikle Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS) üzerinden gerçekleştirilen işlemlerde takas sürecinin hangi aşamada tamamlanmış sayılacağı ve PBLK statüsündeki yatırımcıların hukuki durumu ayrıntılı biçimde ele alındı.
Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. maddesi ne düzenliyor?
SPK'nın duyurusunda, Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79'uncu maddesinin birinci fıkrasına atıfta bulunuldu. Bu fıkra uyarınca, sermaye piyasası araçlarına ilişkin takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemleri; ilgili kuruluşların faaliyetlerinin durdurulması ya da tasfiye sürecine girmesi durumunda dahi geri alınamaz ve iptal edilemez. Kurula göre bu hükmün temel amacı, gerçekleştirilen işlemlerde doğan takas yükümlülüklerinin geri döndürülemez biçimde yerine getirilmesi ilkesini hayata geçirerek sermaye piyasalarına duyulan güveni korumaktır.
Ancak SPK, söz konusu hükmün TEFAS üzerinden verilen tüm talimatlar için, işlemin hangi aşamada olduğuna bakılmaksızın uygulanması gerektiği şeklinde yorumlanamayacağını vurguladı. Bu noktada TEFAS'ın yapısal farklılığı belirleyici bir etken olarak öne çıktı.
TEFAS, klasik organize piyasalardan nasıl ayrışıyor?
Duyuruda, TEFAS'ın klasik organize piyasalardan yapısal olarak farklı bir platform olduğu hatırlatıldı. Klasik organize piyasaların aksine TEFAS, yatırım fonu katılma paylarının yatırımcılar tarafından fon kurucusundan satın alınmasına ve yine kurucuya iade edilmesine olanak tanıyan bir yapıya sahiptir. Bu mimari fark, platformda verilen her satış talimatının kendiliğinden tamamlanmış bir takas işlemi sayılamayacağı sonucunu doğurmaktadır.
SPK'nın bu tespiti, özellikle tasfiye sürecindeki uygulamalar açısından kritik bir ayrım ortaya koyuyor: Bir satış talimatının sisteme girilmiş olması ya da sistemde belirli bir kaydın görünmesi, takas işleminin başladığının kanıtı değildir.
Takas işlemi tam olarak ne zaman tamamlanmış sayılır?
SPK duyurusunda takas işleminin tamamlanma koşullarını net biçimde tanımladı. Buna göre takas, alınan talimattan sonra iki koşulun birlikte gerçekleşmesiyle tamamlanmış kabul edilmektedir: nakdin yatırımcı hesabına geçirilmesi ve fon katılma payı sahipliği kaydının kaldırılması. Bu iki adımın her ikisi de tamamlanmadan yapılan işlem, takas kesinliği kapsamında değerlendirilemez.
Kurulun duyurusundaki ifadeler bu konuda son derece açık: "Tasfiye sürecinde, özellikle PBLK statüsündeki yatırımcılar bakımından, satış talimatlarının verilmiş olması veya sistemde belirli bir kaydın bulunması tek başına takasın başladığı anlamına gelmemektedir."
PBLK statüsündeki yatırımcıların durumu ve 455 bin 758 rakamı
Pay blokajı alt hesabı (PBLK) statüsündeki yatırımcıların tasfiye sürecindeki konumu da duyuruda açıklığa kavuşturuldu. SPK'ya göre pay blokaj kaydı bulunan kişiler, 455 bin 758 fon payı sahibi arasında zaten yer almakta olup ayrı ve ilave bir grup oluşturmamaktadır. Bu durum, söz konusu yatırımcıların diğer katılma payı sahiplerinden farklı bir statüde değerlendirilmeyeceğini ortaya koymaktadır.
Duyuruda ayrıca, henüz takası tamamlanmamış talimatların tasfiye kapsamına alınmasının fon varlıklarının yatırımcılar arasında adil biçimde dağıtılmasına katkı sağlayacağı vurgulandı. Bu yaklaşım, tasfiye sürecinde eşit muamele ilkesinin korunması açısından değerlendirildi.
Kanun teklifi tamamlanmış işlemleri etkilemiyor
SPK, kamuoyunda oluşan bir diğer önemli tereddüdü de doğrudan yanıtladı: TBMM'de görüşülen kanun teklifinde yer alan düzenleme, tamamlanmış işlemleri etkilememektedir. Düzenleme yalnızca henüz takas süreci tamamlanmamış talimatları kapsamaktadır. Bu talimatlar ise tasfiye sonucunda elde edilen tutarlar üzerinden kanun teklifi çerçevesinde diğer katılma payı sahipleriyle eşit koşullarda değerlendirilecektir.
Kurula göre düzenlemenin temel amacı, söz konusu fon pay sahiplerinin hukuki statüsüne açıklık kazandırmak ve tasfiye kapsamında sahip oldukları hakları belirgin hale getirmektir. SPK bu yaklaşımı, belirtilen amaçlara ulaşmak için gerekli ve ölçülü bir düzenleme olarak nitelendirdi.
Sıkça Sorulan Sorular
SPK'nın bu açıklamayı yapmasının nedeni nedir?
SPK, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görüşülmekte olan kanun teklifi kapsamında kamuoyunda takas kesinliği ve pay blokajı konusunda tereddütlerin oluştuğunu tespit ettiğini belirterek bu tereddütleri gidermek amacıyla basın duyurusu yayımladı.
Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. maddesi tasfiye durumunda takas işlemlerini nasıl güvence altına alıyor?
Kanunun 79'uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca, sermaye piyasası araçlarına ilişkin takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemleri, ilgili kuruluşların faaliyetlerinin durdurulması veya tasfiye sürecine girmesi halinde dahi geri alınamaz ve iptal edilemez.
TEFAS'ta verilen bir satış talimatı neden otomatik olarak tamamlanmış takas sayılmıyor?
TEFAS, klasik organize piyasalardan farklı olarak yatırım fonu katılma paylarının fon kurucusundan alınmasına ve kurucuya iade edilmesine imkân tanıyan bir platformdur. Bu yapısal fark nedeniyle platformda verilen her satış talimatı kendiliğinden tamamlanmış bir takas işlemi olarak kabul edilmemektedir.
Takas işleminin tamamlandığı nasıl anlaşılır?
SPK'ya göre takas işlemi, alınan talimattan sonra nakdin yatırımcı hesabına geçirilmesi ve fon katılma payı sahipliği kaydının kaldırılmasıyla tamamlanmış sayılır. Yalnızca sistemde kayıt bulunması veya satış talimatının verilmiş olması takasın başladığı anlamına gelmez.
PBLK statüsündeki yatırımcılar diğer fon payı sahiplerinden farklı mı değerlendirilecek?
Hayır. SPK'nın duyurusuna göre pay blokaj kaydı bulunan kişiler, 455 bin 758 fon payı sahibi arasında zaten yer almakta olup ilave bir grup teşkil etmemektedir. Bu yatırımcıların tamamlanmamış talimatları, tasfiye sonucunda elde edilen tutarlar üzerinden diğer katılma payı sahipleriyle eşit koşullarda değerlendirilecektir.
