Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), aynı anda iki ayrı işyerinde çalışan ve her iki işyerinden de işsizlik sigortası primi ödenen çalışanların işsizlik ödeneğinin hesaplanma biçimine ilişkin İŞKUR'a tavsiye kararı gönderdi. Hürriyet yazarı Noyan Doğan'ın köşesinde aktardığı bu gelişmeye göre mevcut hesaplama yöntemi, söz konusu çalışanlar açısından işsizlik maaşını sigortalı aleyhine azaltıyor. Doğan'ın aktardığı bilgiler çerçevesinde tavsiye kararının uygulamaya yansıması, İŞKUR'un bu tavsiyeyi dikkate alıp almayacağına bağlı.
İşsizlik maaşı nasıl hesaplanıyor?
Noyan Doğan'ın verdiği bilgilere göre işsizlik maaşı, İŞKUR tarafından İşsizlik Sigortası Fonu'ndan ödeniyor. Kendi istek ve kusuru dışında işten çıkarılan bir çalışanın bu ödenekten yararlanabilmesi için işten çıkarılmadan önceki son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması ve işten çıkarılmadan önceki son 120 gün sigortalı olarak çalışmış bulunması gerekiyor.
Ödenek miktarı ise sigortalının son dört aylık prime esas kazançları esas alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 40'ı üzerinden belirleniyor. Ancak bu tutar, aylık brüt asgari ücretin yüzde 80'ini aşamıyor. Kesinti açısından da yalnızca damga vergisi uygulanıyor. Doğan'ın yazısında yer alan örneğe göre asgari ücretle çalışan bir kişi işten çıkarılması durumunda aylık 13 bin 111 lira işsizlik ödeneği alabiliyor.
Ödeme süresi prim gününe göre değişiyor
İşsizlik maaşının ne kadar süreyle ödeneceği, son üç yılda biriken prim günü sayısına göre farklılaşıyor. Son üç yıl içinde 600 gün prim ödeyenler 180 gün yani 6 ay, 900 gün prim ödeyenler 240 gün yani 8 ay, 1.080 gün prim ödeyenler ise 300 gün yani 10 ay boyunca işsizlik maaşı alabiliyor.
İtirazın başlangıcı: İki işyerinde eş zamanlı çalışan kişinin davası
Noyan Doğan'ın aktardığına göre tartışma, aynı anda iki ayrı şirkette çalışan ve her iki işyerinden de SGK primi ile işsizlik sigortası primi ödenen bir çalışanın işten çıkarılmasıyla gündeme geldi. Çalışan, işsizlik ödeneği almak için İŞKUR'a başvurdu; İŞKUR da prime esas kazancı hesaplayarak ödeneği bağladı. Ancak çalışan, ödeneğin hesaplandığı son dört aylık dönemde iki işyerinde eş zamanlı çalıştığını ve her iki işyerinden elde ettiği kazançlar üzerinden SGK'ya prim bildirildiğini öne sürdü.
İşsizlik ödeneğinin aritmetik ortalama yöntemiyle hesaplanmasını hatalı bulan çalışan, maaşının yeniden hesaplanması talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumu'na başvurdu.
İŞKUR mevcut yöntemi savundu
Noyan Doğan'ın yazısında yer alan bilgilere göre İŞKUR, iki işyerinde eş zamanlı çalışanların prime esas kazançlarının doğrudan toplanarak hesaplama yapılmasına mevzuatın izin vermediğini savundu. Kuruma göre hesaplamada prim günleri ve kazançların toplamının 30 günlük karşılığı esas alınıyor. Uyuşmazlığın özü de tam olarak bu noktada düğümlendi: İki ayrı işyerinden bildirilen kazançların işsizlik ödeneği hesabına nasıl yansıtılması gerektiği sorusu yanıtsız kaldı.
KDK: Kazançların ortalaması değil, toplamı esas alınmalı
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek işsizlik sigortasının hukuki niteliğine ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yaptı. Noyan Doğan'ın aktardığı kararda işsizlik sigortasının, kendi kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalıların işsiz kaldıkları dönemde uğradıkları gelir kaybını belirli süre ve ölçüde karşılamak üzere oluşturulmuş zorunlu bir sigorta olduğu vurgulandı. Kararda ayrıca işsizlik ödeneğinin karşılıksız bir sosyal yardım olmadığı, işsizlik riskine karşı kurulan zorunlu sosyal sigorta sisteminin bir parçası olduğu da özellikle belirtildi.
KDK, birden fazla işyerinden bildirilen ve işsizlik sigortası primine tabi tutulan kazançların ortalamasının alınmasının işsizlik maaşını sigortalı aleyhine azalttığı sonucuna vardı. Bu gerekçeyle kurum, aynı dönemde iki işyerinden bildirilen prime esas kazançların toplamının birlikte değerlendirilmesi gerektiğine hükmetti. İŞKUR'a iletilen tavsiye kararında söz konusu çalışanın işsizlik maaşının yeniden hesaplanması ve yeni hesaplama sonucunda ortaya çıkacak fark tutarının da çalışana ödenmesi istendi.
Noyan Doğan, bu gelişmenin tüm çalışanların işsizlik maaşını etkilemediğini açıkça vurguluyor. Tavsiye kararının kapsamı yalnızca aynı dönemde iki işyerinden sigorta primi bildirilen çalışanlarla sınırlı. İŞKUR'un tavsiyeyi dikkate alması halinde bu gruba yönelik hesaplama yönteminde değişikliğe gidilmesi bekleniyor.
Sıkça Sorulan Sorular
KDK'nın İŞKUR'a gönderdiği tavsiye kararı kimi kapsıyor?
Tavsiye kararı, aynı anda iki ayrı işyerinde çalışan ve her iki işyerinden de işsizlik sigortası primi ödenen kişileri kapsıyor. Tüm çalışanların işsizlik maaşını etkileyen bir karar değil.
KDK'ya göre mevcut hesaplama yöntemi neden hatalı?
KDK, birden fazla işyerinden bildirilen kazançların ortalamasının alınmasının işsizlik maaşını sigortalı aleyhine azalttığını tespit etti. Kuruma göre bu kazançların toplamı esas alınarak hesaplama yapılması gerekiyor.
İŞKUR bu tavsiyeye uymak zorunda mı?
Kaynak metinde İŞKUR'un tavsiyeye uymakla yükümlü olup olmadığına dair bir bilgi yer almıyor. Noyan Doğan, değişikliğin İŞKUR'un tavsiye kararını dikkate almasına bağlı olduğunu belirtiyor.
İşsizlik ödeneğinin hesaplanmasında hangi dönem esas alınıyor?
İşsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 40'ı üzerinden belirleniyor.
Asgari ücretle çalışan biri işten çıkarılırsa ne kadar işsizlik maaşı alıyor?
Noyan Doğan'ın yazısında verilen örneğe göre asgari ücretle çalışan bir kişi işten çıkarılması durumunda aylık 13 bin 111 lira işsizlik ödeneği alabiliyor.
